Bổ sung quy định mới về quyền tác giả trong trường hợp sử dụng AI
Bộ Tư pháp vừa công bố tài liệu thẩm định dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 17/2023).
Dự thảo Nghị định lần này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (cơ quan chủ trì soạn thảo) đã bổ sung thêm Điều 5a (điều mới) để quy định về quyền tác giả, quyền liên quan trong trường hợp có sử dụng AI.
Cụ thể, để một tác phẩm do AI tạo ra được bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan thì phải đáp ứng đầy đủ bốn điều kiện: Con người phải đóng góp đáng kể và mang tính quyết định vào việc sáng tạo tác phẩm (như cung cấp dữ liệu đầu vào, thiết lập câu lệnh “prompt”, đánh giá, lựa chọn, chỉnh sửa kết quả của AI…); con người phải chịu trách nhiệm về đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan của mình; không gây phương hại đến quyền tác giả, quyền liên quan của các đối tượng được sử dụng làm dữ liệu đầu vào cho hệ thống trí tuệ nhân tạo; phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.
Trường hợp sản phẩm hoàn toàn do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra hoặc không đáp ứng đầy đủ bốn điều kiện nêu trên thì không được bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan.
Mạng xã hội, nền tảng thương mại điện tử phải chặn thông tin vi phạm
Đáng chú ý, dự thảo Nghị định cũng quy định về trách nhiệm giải trình và chứng minh khi có yêu cầu bảo vệ quyền hoặc nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm có dùng AI. Theo đó, người sáng tạo sản phẩm phải kê khai trung thực, nộp văn bản cam đoan và cung cấp tài liệu chứng minh sự đóng góp của mình như lịch sử câu lệnh, dữ liệu đầu vào, bản thảo chỉnh sửa... Quá trình tạo ra tác phẩm không được gây phương hại đến quyền tác giả của các dữ liệu đầu vào.
Đối với việc sử dụng văn bản, khai thác dữ liệu đã được bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan để dùng huấn luyện AI, dự thảo Nghị định nêu, các văn bản, dữ liệu có bản quyền khi được sử dụng để nghiên cứu, thử nghiệm, huấn luyện AI phải đáp ứng điều kiện như: Được công bố hợp pháp; nguồn thu thập hợp pháp; không được phá vỡ các biện pháp công nghệ bảo vệ quyền của chủ sở hữu.
Đặc biệt, việc sử dụng này phải không nhằm mục đích thương mại, không mâu thuẫn với việc khai thác bình thường của tác phẩm và kết quả đầu ra của AI không được thay thế thị trường tiêu thụ của tác phẩm gốc; không được chuyển giao dữ liệu huấn luyện hoặc kết quả xử lý dữ liệu huấn luyện cho bên thứ ba sử dụng vào mục đích thương mại, trừ trường hợp có thỏa thuận với chủ sở hữu.
Về quyền bảo lưu của tác giả, dự thảo Nghị định quy định chủ sở hữu quyền có quyền bảo lưu, không cho phép văn bản và dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan của mình được sử dụng cho việc huấn luyện AI.
Việc bảo lưu phải được tuyên bố rõ ràng, bảo đảm tổ chức, cá nhân sử dụng có thể nhận biết một cách hợp lý, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Các tổ chức, cá nhân sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện AI phải có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ kỹ thuật, dữ liệu huấn luyện, dữ liệu sử dụng và sẵn sàng cung cấp thông tin khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để phục vụ xác minh, giải quyết tranh chấp.
Đặc biệt, phải tôn trọng quyền bảo lưu của tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan.
Ngoài những điểm mới trên, dự thảo Nghị định cũng bổ sung nhiều quy định mới cho phù hợp thực tiễn như quy định để siết chặt trách nhiệm của nền tảng số khi yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (mạng xã hội, nền tảng thương mại điện tử) phải có trách nhiệm ngăn chặn chia sẻ thông tin vi phạm, xóa bỏ, gỡ bỏ dịch vụ ứng dụng có nội dung xâm phạm bản quyền trên không gian mạng…
