Cước vận tải tăng gấp đôi
Những ngày gần đây, diễn biến xung đột leo thang tại khu vực Trung Đông đã khiến thị trường vận tải biển toàn cầu phản ứng mạnh. Nhiều hãng tàu container lớn như Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC Mediterranean Shipping Company đồng loạt phát thông báo tạm dừng nhận hàng vào một số cảng tại khu vực vùng Vịnh, đồng thời áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh đối với các chuyến hàng đi qua khu vực được coi là điểm nóng.
Việc nhiều tàu container phải điều chỉnh hoặc chuyển hướng hành trình để tránh khu vực xung đột khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7-14 ngày tùy tuyến. Điều này không chỉ làm giảm năng lực khai thác của đội tàu mà còn khiến vòng quay container chậm lại, làm gia tăng nguy cơ thiếu thiết bị vận chuyển, đặc biệt là container lạnh chuyên dụng dùng cho thủy sản đông lạnh.
Theo ghi nhận từ thị trường logistics, cước vận tải tuyến châu Á - Dubai đã tăng gần gấp đôi chỉ trong vài ngày. Phụ phí khẩn cấp đối với các tuyến đi và đến khu vực vùng Vịnh được công bố ở mức từ 1.500 - 4.000 USD mỗi container, trong đó container lạnh thường chịu mức phụ phí cao hơn.
Cùng với đó, một số tổ chức bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu và bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã phát thông báo thu hẹp phạm vi bảo hiểm đối với tàu hoạt động tại khu vực Vịnh Ba Tư, khiến chi phí vận chuyển tiếp tục bị đẩy lên.
Chia sẻ với PV Tiền Phong, lãnh đạo Công ty Cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú cho biết, căng thẳng tại Trung Đông đang bắt đầu tạo áp lực rõ rệt lên chi phí logistics đối với các lô hàng tôm xuất khẩu sang khu vực này và một số tuyến vận tải đi châu Âu.
Theo vị này, Trung Đông hiện chiếm tỷ trọng không lớn trong cơ cấu thị trường của Minh Phú nhưng vẫn là khu vực có nhu cầu ổn định đối với sản phẩm tôm đông lạnh, đặc biệt tại UAE, Ả Rập Saudi và Qatar. Phần lớn các lô hàng được trung chuyển qua cảng Jebel Ali (Dubai) trước khi phân phối sang các nước lân cận.
“Trong những ngày gần đây, khi căng thẳng tại khu vực eo biển Hormuz gia tăng, các hãng tàu đã thông báo áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh và điều chỉnh lịch tàu đối với một số tuyến đi vùng Vịnh. Điều này khiến chi phí vận chuyển container lạnh tăng thêm vài trăm USD mỗi container so với trước. Doanh nghiệp đang phải đàm phán lại với đối tác nhập khẩu về tiến độ giao hàng và chia sẻ chi phí logistics phát sinh”, đại diện doanh nghiệp cho biết.
Phát sinh nhiều chi phí
Đại diện Công ty Thực phẩm Hải Sơn cho biết, trong nhiều năm gần đây doanh nghiệp đã phát triển thị trường Trung Đông, chủ yếu cung cấp cá ngừ đóng hộp và cá ngừ chế biến cho các hệ thống bán lẻ và chuỗi nhà hàng tại UAE, Israel và một số nước Bắc Phi.
Trước ảnh hưởng của chiến sự, tình trạng thiếu container lạnh bắt đầu xuất hiện cục bộ trên một số tuyến vận tải khi nhiều hãng tàu điều chỉnh hải trình để tránh các khu vực rủi ro an ninh.
“Đối với hàng đông lạnh, việc giao hàng chậm thêm 1-2 tuần có thể kéo theo hàng loạt chi phí phát sinh như lưu container, lưu kho lạnh và chi phí tài chính. Trong bối cảnh biên lợi nhuận của ngành thủy sản chỉ khoảng 5-7%, chỉ cần chi phí logistics tăng thêm vài phần trăm cũng ảnh hưởng đáng kể tới hiệu quả kinh doanh”, đại diện doanh nghiệp chia sẻ.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng khoảng 13% so với năm 2024, đánh dấu mức cao kỷ lục của ngành sau giai đoạn suy giảm trước đó. Trong cơ cấu thị trường, khu vực Trung Đông đạt khoảng 401 triệu USD, tăng khoảng 9,6% so với năm 2024. Trong đó, cá tra chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 176 triệu USD, tiếp theo là tôm và các sản phẩm hải sản khai thác có giá trị cao.
Dù chỉ chiếm khoảng 3-4% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, Trung Đông vẫn được xem là thị trường giàu tiềm năng nhờ nhu cầu tiêu thụ thủy sản lớn tại các quốc gia vùng Vịnh, đặc biệt trong phân khúc nhà hàng, khách sạn và hệ thống bán lẻ cao cấp.
Bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký VASEP - cho biết thủy sản là nhóm hàng đặc thù, đòi hỏi điều kiện bảo quản nghiêm ngặt và thời gian vận chuyển ổn định. Khi chuỗi vận tải bị gián đoạn, chi phí logistics và rủi ro chất lượng hàng hóa đều tăng lên.
Theo bà Hằng, nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài, việc chuyển hướng hành trình, áp dụng phụ phí chiến tranh và siết chặt bảo hiểm có thể khiến chi phí logistics duy trì ở mức cao trong nhiều tháng. Điều này buộc các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và tìm kiếm các tuyến vận chuyển thay thế.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng bất định, lãnh đạo VASEP cho rằng năng lực quản trị rủi ro logistics đang trở thành yếu tố sống còn đối với ngành thủy sản. Từ việc ký hợp đồng vận tải dài hạn, đa dạng hóa tuyến tàu đến theo dõi sát thị trường bảo hiểm hàng hải, các doanh nghiệp đang phải chủ động thích ứng để duy trì dòng chảy xuất khẩu.
