Cánh đồng xã Tuy An Đông (tỉnh Đắk Lắk) những ngày này phủ một màu xám bạc. Không còn màu xanh của lúa non, nhiều thửa ruộng nứt nẻ, loang lổ vệt trắng của muối.
Cỏ dại mọc lưa thưa trên nền đất khô cứng, từng bờ thửa vắng bóng người. Những cánh đồng từng tất bật mùa gieo sạ nay bị bỏ hoang, im lìm sau đợt mưa lũ.
Gia đình bà Nguyễn Thị Hồng Vân (thôn 4, xã Tuy An Đông) có khoảng 3, 4 sào lúa, sản xuất 2 vụ mỗi năm. Thế nhưng, vụ Đông Xuân vừa qua gia đình bà mất trắng khi ruộng bị nhiễm mặn. Nguyên nhân đê ngăn mặn Ngự Hàm Thủy bị vỡ, hư hỏng sau mưa lũ năm 2025 nhưng chưa được khắc phục kịp thời, khiến nước mặn tràn sâu vào nội đồng.
Chỉ tay về cánh đồng trơ trọi, bà Vân xót xa: “Nước mặn tràn vào, lúa không thể nảy mầm, phần đã gieo cũng chết hết nên đành bỏ hoang. Vụ qua, gia đình không thu được hạt lúa nào”.
Tương tự, bà Nguyễn Thị Bẻo (thôn Phú Lương) có hơn 2 sào đất ruộng cũng rơi vào tình cảnh bỏ không. Sau đợt mưa lụt cuối năm 2025, đất bị nhiễm mặn nặng, không thể cải tạo để sản xuất vụ Đông Xuân 2025–2026. “Không có đất trồng lúa, gia đình thiếu thốn đủ thứ, ruộng bỏ lâu ngày lại càng khó làm lại” bà Bẻo chia sẻ.
Không chỉ thiệt hại ở từng hộ dân, tình trạng xâm nhập mặn còn ảnh hưởng trên diện rộng. Ông Nguyễn Quốc Việt - Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp An Ninh Tây - cho biết đơn vị quản lý khoảng 387 ha lúa, trong đó gần 50 ha bị ảnh hưởng bởi nhiễm mặn và cát bồi lấp. Đây là hiện tượng hiếm gặp, trước đây hầu như chưa xảy ra, chỉ xuất hiện cục bộ vào năm 2009.
Trong số diện tích bị ảnh hưởng, khoảng 5 ha lúa đã gieo sạ bị chết hoàn toàn, hơn 40 ha không thể xuống giống, coi như mất trắng một vụ. Trước mắt, hợp tác xã phải dẫn nước ngọt từ sông Kỳ Lộ cách khoảng 5 km để rửa mặn, cải tạo đất. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời. “Nếu không khắc phục, gia cố tuyến đê sớm, nguy cơ rất cao là vụ tới người dân cũng không kịp xuống giống”, ông Việt lo ngại.
Tại Hợp tác xã Nông nghiệp An Ninh Đông, tình hình còn nghiêm trọng hơn. Trong tổng số hơn 160 ha đất lúa, có gần 90 ha bị bỏ hoang trong vụ Đông Xuân 2025-2026 do nhiễm mặn. Những diện tích còn sản xuất được cũng đứng trước nguy cơ năng suất thấp.
Ông Nguyễn Trinh - Giám đốc Hợp tác xã - cho biết mưa lũ làm vỡ đê ngăn mặn Ngự Hàm Thủy, nhưng việc khắc phục chưa xong khiến nước mặn xâm nhập ngày càng sâu, đồng ruộng ngày càng hoang hóa.
Theo ông Trần Văn Biên - Chủ tịch UBND xã Tuy An Đông, đê ngăn mặn Ngự Hàm Thủy dài hơn 1,2 km. Cuối năm 2025, tuyến đê này bị vỡ, hư hỏng nặng do mưa lũ năm 2025, khiến nước mặn tràn sâu vào nội đồng.
Qua rà soát sơ bộ, toàn xã có khoảng 137 ha lúa bị ảnh hưởng do nhiễm mặn trên tổng diện tích sản xuất khoảng 780 ha. Địa phương đang khẩn trương thống kê thiệt hại, báo cáo cấp trên để đề xuất hỗ trợ người dân. Đồng thời, UBND xã cũng chỉ đạo các hợp tác xã tập trung dẫn nước ngọt về rửa mặn, cải tạo đất, chuẩn bị cho vụ sản xuất tiếp theo.
Tuy nhiên, theo chính quyền địa phương, giải pháp căn cơ vẫn là sớm sửa chữa, gia cố hoàn chỉnh tuyến đê ngăn mặn. Hiện dự án khắc phục tuyến đê đã được khởi công từ đầu tháng 1. UBND xã Tuy An Đông kiến nghị chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thi công, phấn đấu hoàn thành trước mùa mưa năm nay, nhằm giúp người dân kịp thời rửa mặn, phục hồi đất sản xuất và xuống giống vụ mới.