Đây là một trong những nhận định của diễn giả Vũ Công Lập trong buổi giao lưu Đọc sách khoa học trong thời đại bùng nổ thông tin do Nhà xuất bản (NXB) Trẻ tổ chức vào ngày 11/4 tại Hà Nội.
Buổi giao lưu thuộc chuỗi hoạt động kỷ niệm 45 năm thành lập NXB Trẻ, hướng đến việc mở ra cơ hội trao đổi giữa bạn đọc yêu thích khoa học, công nghệ và các vị chủ biên, cũng là các nhà khoa học có nhiều kinh nghiệm và bề dày tri thức. Chương trình có sự tham gia của các chủ biên bộ sách Khoa học & Khám phá (NXB Trẻ) gồm Vũ Công Lập, Nguyễn Văn Liễn và Phạm Văn Thiều.
Đại diện NXB Trẻ khẳng định buổi giao lưu mang đến cho độc giả cách chọn lọc thông tin hữu ích để tiếp nhận và vận dụng nó trong đời sống, đồng thời giải đáp những câu hỏi xoay quanh vai trò của dòng sách khoa học và sự khác biệt của thông tin từ sách với thông tin từ các nguồn tìm kiếm miễn phí và công cụ AI.
Diễn giả Phạm Văn Thiều - Phó Tổng thư ký Hội Vật lý Việt Nam kiêm Tổng Biên tập tạp chí Vật lý & Tuổi trẻ - cho rằng, nếu chỉ cần nắm bắt sự kiện khoa học, người đọc có thể tìm thấy nhanh chóng trên Internet. Sách khoa học không chỉ cung cấp kiến thức mà còn kể câu chuyện phía sau những phát minh, những thất bại, những trăn trở và hành trình tư duy của các nhà khoa học. Đây cũng chính là những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của sách khoa học.
Theo đó, người đọc không chỉ hiểu một lý thuyết hay một phát minh, mà còn hiểu quá trình hình thành tri thức, những sai lầm, thử nghiệm và nỗ lực bền bỉ phía sau mỗi khám phá. Điều đó không chỉ giúp tiếp nhận kiến thức mà còn nuôi dưỡng tư duy khoa học và khơi gợi niềm đam mê nghiên cứu, đặc biệt đối với bạn trẻ. "Con đường khoa học vinh quang nhưng rất chông gai, và một bạn trẻ muốn đi vào khoa học đều phải có sự kiên nhẫn và nỗ lực phi thường", diễn giả Phạm Văn Thiều chia sẻ.
Ở góc độ khác, diễn giả, nhà nghiên cứu Vật lý Y Sinh học Vũ Công Lập - cho rằng việc đọc sách, cần nhìn nó như một hành trình hoàn thiện tư duy, mà không đơn thuần là tiếp nhận nội dung, thông tin. "Vì vậy, điều quan trọng không phải là bạn đọc được bao nhiêu, mà là bạn hiểu và chuyển hóa được gì từ những gì đã đọc", diễn giả Vũ Công Lập nêu.
Tuy nhiên, quá trình “hấp thụ” tri thức hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức khi con người phải xử lý một lượng thông tin khổng lồ. Diễn giả Vũ Công Lập cho biết mỗi năm có khoảng 45.000 đầu sách mới được xuất bản, với tốc độ tăng trưởng của ngành vào khoảng 10%. Những con số này cho thấy lĩnh vực xuất bản và “công nghệ sách” tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ.
Dù vậy, chính sự bùng nổ về số lượng lại khiến việc đọc sách trở nên khó khăn hơn. Người đọc không chỉ đứng trước quá nhiều lựa chọn, mà còn dễ rơi vào trạng thái quá tải thông tin, dẫn đến khó khăn trong việc chọn lọc và tiếp nhận tri thức một cách hiệu quả.
"Trước đây, khi nguồn thông tin còn hạn chế, việc đọc sách mang tính tập trung cao hơn. Còn hiện nay, mạng xã hội và các nền tảng số khiến thông tin trở nên dày đặc, đa chiều, nhưng cũng dễ gây nhiễu loạn. Người đọc dễ rơi vào trạng thái quá tải thông tin, không biết nên bắt đầu từ đâu, đọc cái gì và đọc như thế nào", diễn giả Vũ Công Lập cho biết.
Trong thời đại số, điều quan trọng không chỉ là đọc nhiều, mà là đọc có chọn lọc và có phương pháp. Mỗi người cần xây dựng cho mình một bộ lọc thông tin, biết mình cần gì, phù hợp với điều gì, từ đó hình thành thói quen đọc hiệu quả.
Bên cạnh đó, để thúc đẩy văn hóa đọc trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia đề xuất cần có những hướng dẫn cụ thể, bài bản hơn, giúp người đọc, đặc biệt là người trẻ có thể tiếp cận sách một cách chủ động và có hệ thống, thay vì bị cuốn theo dòng chảy thông tin hỗn loạn.
