Cao su chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất
Theo báo cáo thị trường nông, lâm, thủy sản của Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, nhiều ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam đang bắt đầu chịu những tác động nhất định từ biến động địa chính trị tại khu vực Trung Đông. Những tác động này chủ yếu diễn ra qua ba kênh chính: giá năng lượng tăng, chi phí logistics và bảo hiểm vận tải gia tăng, cùng với sự thay đổi nhu cầu tại một số thị trường tiêu thụ.
Trong số các mặt hàng nông sản, cao su là ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp và rõ rệt nhất. Xung đột tại Trung Đông đang khiến giá dầu thô thế giới tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải và sản xuất gia tăng. Điều này tác động trực tiếp đến thị trường cao su, bởi cao su tổng hợp, nguyên liệu quan trọng trong sản xuất lốp xe được sản xuất từ dầu mỏ.
Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất cao su tổng hợp tăng theo, khiến nhiều nhà sản xuất chuyển sang sử dụng cao su tự nhiên nhiều hơn, qua đó hỗ trợ giá cao su trên thị trường quốc tế.
Theo số liệu của Cục Hải quan, trong hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 281.000 tấn cao su, trị giá hơn 503 triệu USD, tăng nhẹ về lượng nhưng giảm về trị giá so với cùng kỳ năm trước do giá bình quân thấp hơn.
Tuy nhiên, Cục Xuất nhập khẩu cho rằng nếu xung đột kéo dài, kinh tế toàn cầu có thể suy giảm, từ đó làm giảm nhu cầu đối với các sản phẩm công nghiệp như lốp xe, qua đó ảnh hưởng ngược trở lại tới thị trường cao su.
Với mặt hàng chè, Cục Xuất nhập khẩu đánh giá căng thẳng địa chính trị trong khu vực đang khiến chuỗi cung ứng chè toàn cầu đối mặt với chi phí đầu vào tăng cao, đặc biệt là chi phí vận chuyển và bảo hiểm.
Pakistan và Iran hiện là hai thị trường lớn nhất đối với chè Kenya - quốc gia xuất khẩu chè lớn nhất thế giới.
Trong bối cảnh xung đột leo thang, chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng đã khiến hoạt động xuất khẩu chè của Kenya gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, nhiều hãng hàng không và công ty vận tải phải tạm ngừng dịch vụ, trong khi một số công ty bảo hiểm hàng hải thu hẹp phạm vi bảo hiểm do rủi ro chiến tranh.
Bên cạnh đó, việc đóng cửa một phần không phận và gián đoạn các tuyến vận tải trong khu vực cũng khiến hoạt động giao thương chậm lại, làm gia tăng nguy cơ tồn kho và gây áp lực lên giá chè trên thị trường quốc tế.
Đối với Việt Nam, trong tháng 2, xuất khẩu chè đạt 5.779 tấn, kim ngạch 10,27 triệu USD, giảm 53,4% về lượng và 50,8% về trị giá so với tháng 1, đồng thời giảm đáng kể so với cùng kỳ năm trước.
Dù vậy, tính chung hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu 18.169 tấn chè, trị giá 31,15 triệu USD, tăng 4,8% về lượng và 10% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.
Nguy cơ nông sản thất thu tỷ USD
Bên cạnh nông sản, các mặt hàng như cà phê, gỗ và sản phẩm gỗ cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động địa chính trị.
Nguyên nhân chủ yếu là do nhiều tuyến vận tải biển quan trọng của thế giới đi qua khu vực Trung Đông và Biển Đỏ. Khi căng thẳng leo thang, các hãng tàu phải điều chỉnh tuyến vận chuyển hoặc tăng phí bảo hiểm chiến tranh, khiến chi phí vận tải container tăng mạnh. Nếu chi phí logistics tiếp tục tăng, lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu có thể bị thu hẹp.
Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), căng thẳng tại Trung Đông có thể tạo ra những rủi ro đáng kể đối với xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.
Bộ này cho biết, đang xây dựng nhiều kịch bản ứng phó. Nếu xung đột kéo dài khoảng một tháng, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam có thể giảm khoảng 1 tỷ USD.
Trong trường hợp xung đột kéo dài 3 tháng, mức thiệt hại có thể lên tới 3-3,5 tỷ USD, do chi phí logistics tăng mạnh và chuỗi cung ứng bị gián đoạn.
Ở kịch bản xấu nhất, nếu chiến sự kéo dài tới một năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể giảm 7-8 tỷ USD.
"Nguyên nhân chủ yếu không phải do Trung Đông là thị trường quá lớn của nông sản Việt Nam, mà do xung đột làm gián đoạn các tuyến vận tải quốc tế và làm tăng chi phí thương mại đối với các thị trường lớn như châu Âu và Bắc Phi", Bộ NN&MT đánh giá.
Trước những biến động của thị trường toàn cầu, Bộ NN&MT cho rằng doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam cần chủ động hơn trong việc đa dạng hóa thị trường, mở rộng các tuyến vận tải và nâng cao khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng.
