“Phát tín hiệu mạnh”
TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lí Đào tạo, Đại học (ĐH) Kinh tế Quốc dân, cho rằng các điều chỉnh trong dự thảo quy chế tuyển sinh ĐH lần này thể hiện nỗ lực rõ rệt của Bộ GD&ĐT trong việc lập lại tính công bằng và trật tự của toàn hệ thống. Theo ông, việc này được xây dựng trên cơ sở phân tích dữ liệu tuyển sinh nhiều năm, tham vấn ý kiến chuyên gia, cơ sở đào tạo và chính thí sinh.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc giới hạn mỗi cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, việc các trường “phủ kín” hàng chục phương thức không giúp mở rộng cơ hội thực chất cho thí sinh, mà ngược lại làm gia tăng độ nhiễu thông tin, tạo áp lực lựa chọn và phát sinh tuyển sinh hình thức. Việc tinh gọn phương thức là bước điều chỉnh cần thiết để hệ thống vận hành minh bạch, dễ hiểu hơn.
Với đề xuất giới hạn số nguyện vọng tối đa của thí sinh, TS Lê Anh Đức cho rằng cơ sở dữ liệu tuyển sinh cho thấy phần lớn thí sinh trúng tuyển trong nhóm nguyện vọng đầu. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý đây là một thay đổi cần được cân nhắc lộ trình, bởi đặc thù của từng nhóm trường, từng phân khúc tuyển sinh không giống nhau.
Đối với xét tuyển học bạ, Bộ GD&ĐT đã lựa chọn phương án dung hòa thay vì loại bỏ hoàn toàn. Học bạ vẫn là căn cứ phổ quát nhất, gắn với mọi thí sinh, song không còn được sử dụng một cách độc lập. Việc bổ sung ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào buộc thí sinh sử dụng học bạ vẫn phải nghiêm túc với kì thi tốt nghiệp THPT, kì thi có độ bao phủ và công bằng cao nhất hiện nay.
Một điều chỉnh khác mang tính định hướng rõ ràng là việc giảm mạnh điểm cộng trong xét tuyển, đặc biệt với chứng chỉ ngoại ngữ. Theo TS Lê Anh Đức, trong bối cảnh chứng chỉ tiếng Anh ngày càng phổ biến, việc cộng điểm thưởng quá lớn sẽ tạo ra bất bình đẳng nhất định, khi ngoại ngữ chỉ phản ánh kĩ năng bổ trợ, không phải năng lực học tập cốt lõi. Việc khống chế mức cộng tối đa và chuẩn hóa quy đổi tiếng Anh tương đương một môn xét tuyển là bước đi hợp lí, cần thiết để đảm bảo mặt bằng chung.
Đáng chú ý, Bộ GD&ĐT cũng thể hiện sự cầu thị khi kịp thời điều chỉnh quy định về tỉ trọng môn chung trong tổ hợp xét tuyển. Thay vì áp dụng cứng nhắc mức 50% như dự kiến trước đó, có thể gây xáo trộn lớn cho cả trường và thí sinh, bộ đã điều chỉnh xuống mức tối thiểu 1/3, giảm rủi ro chính sách và tránh gây sốc cho hệ thống.
GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc khống chế cơ sở giáo dục ĐH được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh; bỏ xét tuyển thuần tuý bằng học bạ; áp điểm thưởng 1,5 cho mỗi thành tích và IELTS…, Bộ GD&ĐT đang hướng tới siết chặt để nâng cao chất lượng đầu vào, công bằng trong tuyển sinh. Ông Đức đánh giá, dự thảo nghiêm túc, điều chỉnh có căn cứ và quan trọng là phù hợp với thực tiễn tuyển sinh ĐH mấy năm qua.
Bao nhiêu nguyện vọng thì hợp lý?
Liên quan đề xuất giới hạn số nguyện vọng đăng ký tối đa của thí sinh, ông Nguyễn Quang Trung, Phó Trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh, Trường Đại học Thương mại cho rằng việc Bộ GD&ĐT đưa ra mốc 10 nguyện vọng là có cơ sở dữ liệu và phù hợp với xu hướng quản lý rủi ro tuyển sinh. Thống kê các mùa tuyển sinh trước cho thấy phần lớn thí sinh trúng tuyển trong nhóm nguyện vọng đầu, do đó việc chuyển từ đăng ký không giới hạn sang có trần là hợp lý.
Tuy nhiên, theo ông Trung, chính sách này cần được cân nhắc kỹ về tác động hành vi của thí sinh. Khi số nguyện vọng bị thu hẹp, thí sinh buộc phải lựa chọn theo hướng an toàn, hạn chế “đặt cược” vào các ngành, trường tốp cao, dù năng lực và điểm số có thể tiệm cận. Thay vì đăng ký theo đúng mong muốn và năng lực học tập, nhiều em sẽ ưu tiên các phương án thấp hơn để giảm rủi ro trượt, từ đó làm méo mó quyết định lựa chọn ngành nghề.
Hệ quả có thể là tình trạng thí sinh không trúng tuyển vào những ngành phù hợp nhất với năng lực thực tế, trong khi một số ngành, trường tốp trên lại thiếu vắng những thí sinh có khả năng đáp ứng (chỉ vì các em không dám phân bổ nguyện vọng cho những lựa chọn mang tính cạnh tranh cao).
Ông Trung phân tích thêm, hiện nay, phần lớn trong mỗi ngành của trường ĐH đều có nhiều chương trình đào tạo để đa dạng hơn các hình thức học tập và phù hợp hơn với từng đối tượng thí sinh. Ví dụ ngành Quản trị Kinh doanh của Trường ĐH Thương mại hiện có 3 chương trình đào tạo, với thí sinh yêu thích ngành này, các em đã mất 3 nguyện vọng đăng kí. Từ góc độ đó, ông Trung đề xuất cơ quan quản lí cân nhắc việc gia tăng số nguyện vọng tối đa lên 15, nhằm tạo thêm “biên độ an toàn” cho thí sinh trong quá trình lựa chọn, đồng thời hạn chế những hệ quả ngoài mong muốn của một chính sách vốn được thiết kế với mục tiêu tinh gọn hệ thống.
Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục ĐH, Bộ GD&ĐT, qua kết quả thống kê hằng năm, có khoảng gần 20 phương thức tuyển sinh được các trường ĐH sử dụng thời gian qua. Tuy nhiên, khoảng 90% thí sinh trúng tuyển bằng phương thức sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT hoặc kết hợp đồng thời thi tuyển và xét tuyển học bạ.
TS Lê Anh Đức cho rằng, Bộ GD&ĐT cần cân nhắc, nghiên cứu kĩ nội dung khống chế 10 nguyện vọng đăng kí. Đây là thay đổi sẽ tác động đến thí sinh, các trường. Về phía thí sinh, cơ hội để các em có thể đa dạng hóa nguyện vọng của mình ở các trường sẽ bị giảm sút so với trước đây.
Với các trường (đặc biệt các đơn vị tuyển sinh với nhiều mã), việc giới hạn 10 nguyện vọng sẽ là một thách thức. Thay đổi này tương đối đột ngột, cho nên các trường chưa thể có cách ứng biến hiệu quả nhất. “Cá nhân tôi cho rằng nên nới ra tối đa 15-20 nguyện vọng, phù hợp nhất là 20 nguyện vọng. Giải pháp này đảm bảo việc giảm nhẹ cho nền tảng công nghệ thông tin của hệ thống, đồng thời vẫn đảm bảo thí sinh và các trường có thời gian để thích nghi”, TS Lê Anh Đức nói.
