Ngày 9/4, Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức hội thảo công bố kết quả nghiên cứu về thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam.
Hội thảo nằm trong khuôn khổ dự án do Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá (CTFK, Hoa Kỳ) tài trợ, nhằm cung cấp bằng chứng khoa học phục vụ xây dựng và hoàn thiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá thế hệ mới.
Nhiều sinh viên từng thử thuốc lá điện tử từ rất sớm
Kết quả khảo sát trên 2.462 sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng - Huế và TP.HCM cho thấy, 14,3% sinh viên đã từng sử dụng thuốc lá điện tử và 3,3% đang sử dụng. Với thuốc lá nung nóng, tỉ lệ lần lượt là 6,2% từng thử và 0,8% đang sử dụng.
Đáng chú ý, độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm này chỉ khoảng 16,9 tuổi, cho thấy xu hướng tiếp cận ngày càng sớm trong nhóm thanh thiếu niên.
Một trong những vấn đề đáng lo ngại được nhóm nghiên cứu chỉ ra là tình trạng hiểu sai phổ biến của sinh viên về thuốc lá điện tử. Theo TS.Trần Thị Phương Thảo, đại diện nhóm nghiên cứu, có tới 37,8% sinh viên cho rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine; 15% nghĩ khói chỉ là “hơi nước” vô hại. Bên cạnh đó, 43,6% tin rằng sản phẩm này có thể giúp cai thuốc lá truyền thống, trong khi 32,5% cho rằng hơi thuốc thụ động là an toàn.
Không chỉ dừng lại ở nhận thức sai lệch, nhiều người trẻ còn gắn thuốc lá điện tử với những hình ảnh tích cực. “Đây là xu hướng rất đáng lo ngại, vì những cảm nhận tích cực này có thể thúc đẩy hành vi sử dụng trong giới trẻ”, TS. Thảo cảnh báo.
Nguy cơ ảnh hưởng não bộ và sức khỏe lâu dài
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, dù thường được quảng bá là lựa chọn “ít hại hơn”, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe.
Phần lớn các sản phẩm này đều chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, đặc biệt ở thanh thiếu niên dưới 25 tuổi. Việc sử dụng kéo dài không chỉ gây lệ thuộc mà còn liên quan đến rối loạn hành vi, đồng thời làm tăng nguy cơ chuyển sang sử dụng thuốc lá điếu truyền thống.
Ngoài nicotine, dung dịch trong thuốc lá điện tử còn có thể chứa nhiều hóa chất độc hại, kim loại nặng và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi. Những chất này có khả năng gây kích ứng phổi, viêm đường hô hấp, thậm chí dẫn đến tổn thương phổi cấp tính. Một số nghiên cứu quốc tế cũng đã ghi nhận các nguy cơ liên quan đến tim mạch và hệ miễn dịch.
Theo các chuyên gia, chính những hiểu lầm về tính “an toàn” của sản phẩm đang khiến nhiều người trẻ chủ quan, sử dụng thường xuyên hơn và gặp khó khăn trong việc từ bỏ, từ đó làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe lâu dài.
Hạ nhiệt bán trực tiếp, thị trường online nở rộ
Sau khi Nghị quyết 173 của Quốc hội được triển khai, hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các cửa hàng trực tiếp ghi nhận dấu hiệu “hạ nhiệt”.
Khảo sát tại 126 điểm bán từng kinh doanh các sản phẩm này cho thấy, 64,3% cơ sở đã đóng cửa. Tuy nhiên, thay vì chấm dứt hoàn toàn, nhiều cơ sở đã chuyển hướng sang môi trường trực tuyến.
Dù việc bán trực tiếp bị hạn chế, vẫn có tới 39,2% sinh viên cho biết họ tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua. Các nền tảng phổ biến gồm Facebook, TikTok, Google và YouTube.
Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy các doanh nghiệp và người bán đang nhanh chóng thích ứng bằng cách tận dụng mạng xã hội và công cụ tìm kiếm để duy trì khả năng tiếp cận người dùng, đặc biệt là giới trẻ.
Đại diện Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá (CTFK), bà Bùi Thị Thu Giang cho biết, các tập đoàn thuốc lá lớn trên thế giới đang đẩy mạnh quảng bá sản phẩm mới trên các nền tảng như Facebook, Instagram, X và TikTok.
Các chuyên gia tại hội thảo cũng nhấn mạnh, nếu không kiểm soát hiệu quả không gian mạng, những nỗ lực hạn chế thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trong đời sống thực có thể bị vô hiệu hóa.