Theo Thương vụ Việt Nam tại Pháp, Báo cáo “Kết quả giám sát và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật” do Tổng cục Thực phẩm Pháp (DGAL) công bố tháng 2/2026, dựa trên dữ liệu kiểm tra năm 2024, cho thấy một số mặt hàng rau quả nhập khẩu từ Việt Nam xuất hiện rủi ro nhất định về an toàn thực phẩm (SPS).
Cụ thể, chanh leo là mặt hàng có tỷ lệ vi phạm đáng chú ý. Trong 47 mẫu được kiểm tra, có 15 mẫu vượt ngưỡng dư lượng tối đa (MRL), tương đương khoảng 32% không đạt chuẩn – mức cao theo tiêu chí kiểm soát của EU. Đáng lưu ý, một số mẫu phát hiện hoạt chất omethoate, là chất bị cảnh báo có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.
Với thanh long, tỷ lệ vi phạm được ghi nhận ở mức 11% (1/9 mẫu). Hiện mặt hàng này đã nằm trong Phụ lục I của Quy định (EU) 2019/1793, đồng nghĩa với việc chịu tần suất kiểm tra tại cửa khẩu lên tới 50%. Nếu tiếp tục phát sinh vi phạm, khả năng được EU xem xét nới lỏng kiểm soát trong các kỳ rà soát tới sẽ bị hạn chế.
Theo cơ chế của EU, danh mục hàng hóa có rủi ro cao được rà soát định kỳ tối đa 6 tháng/lần. Với tỷ lệ vi phạm tương đối cao, chanh leo Việt Nam có thể đối diện nguy cơ bị đưa vào diện kiểm soát tăng cường hoặc áp dụng các điều kiện nhập khẩu chặt chẽ hơn.
Trong trường hợp bị đưa vào Phụ lục I, tần suất kiểm tra tại cửa khẩu sẽ gia tăng, kéo theo thời gian thông quan dài hơn. Nếu thuộc Phụ lục II, mỗi lô hàng xuất khẩu phải kèm theo kết quả kiểm nghiệm và chứng thư an toàn thực phẩm trước khi vào EU. Những yêu cầu này thường làm tăng chi phí kiểm nghiệm, lưu kho, logistics và tiềm ẩn rủi ro chậm giao hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của doanh nghiệp. Dự kiến EU sẽ tiếp tục các đợt rà soát trong nửa cuối năm 2026.
Trao đổi với PV Tiền phong, Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, các báo cáo của EU thường có độ trễ do được tổng hợp theo chu kỳ, vì vậy nếu không được diễn giải rõ có thể dẫn tới cách hiểu rằng vi phạm đang diễn ra ở thời điểm hiện tại, trong khi thực tế chất lượng đã có những cải thiện.
Theo ông Nam, từ đầu năm 2026 đến nay, Hệ thống Cảnh báo Nhanh về Thực phẩm và Thức ăn chăn nuôi của EU, chưa ghi nhận lô hàng chanh leo hay thanh long nào của Việt Nam vi phạm quy định an toàn thực phẩm. Trong năm 2025, mặt hàng chanh leo cũng không phát sinh cảnh báo.
Tuy vậy, thay vì coi đây là rào cản, doanh nghiệp cần nhìn nhận như một yêu cầu kỹ thuật bắt buộc để nâng cấp quy trình sản xuất. Việc kiểm soát dư lượng ngay từ khâu canh tác, cùng với tăng cường truy xuất nguồn gốc, sẽ là yếu tố then chốt.
“Các doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất cần rà soát toàn bộ chuỗi từ canh tác, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói, trong đó trọng tâm là kiểm soát chặt việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và tuân thủ nghiêm ngưỡng MRL theo quy định của EU. Bởi xu hướng hiện nay các đối tác lớn đang ngày càng siết chặt vấn đề an toàn thực phẩm”, ông Nam cho hay.
Thanh long hiện vẫn là một trong những mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thanh long ước đạt trên 1 tỷ USD, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị xuất khẩu rau quả. Tuy nhiên, thị trường tiêu thụ chính vẫn tập trung vào Trung Quốc, trong khi EU chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng có yêu cầu chất lượng rất cao.
Đối với chanh leo, quy mô xuất khẩu còn khiêm tốn hơn nhưng đang có xu hướng tăng nhanh trong những năm gần đây. Kim ngạch xuất khẩu chanh leo và các sản phẩm từ chanh leo đạt hàng trăm triệu USD mỗi năm, với thị trường EU được xác định là một trong những điểm đến tiềm năng nhờ nhu cầu ổn định và giá trị gia tăng cao.