Nước Mỹ từ lâu đã gánh khoản nợ lớn, nhưng một số xu hướng gần đây khiến các chuyên gia ngân sách và thị trường tài chính đặc biệt quan ngại. Quy mô nợ đang tăng nhanh hơn trong những năm gần đây; chi phí trả lãi tăng vọt khi lãi suất và nhu cầu vay nợ gia tăng.
“Nếu tiếp tục đi theo quỹ đạo hiện nay, chỉ 6 năm nữa chúng ta sẽ chạm mốc 50.000 tỷ USD. Nhìn lại, chưa đầy 10 năm trước, con số này mới là 20.000 tỷ USD”, ông Michael Peterson, CEO của Peter G. Peterson Foundation, một tổ chức theo dõi tình hình tài khóa, nói.
“Chúng ta thực sự đang đặt nền kinh tế và tương lai của đất nước vào tình thế nguy hiểm”, ông cảnh báo.
Có nhiều yếu tố góp phần khiến gánh nặng nợ tăng vọt. Một trong những nguyên nhân chính là dân số Mỹ đang già hóa, với khoảng 10.000 người thuộc thế hệ Baby Boomer nghỉ hưu mỗi ngày, trong khi người cao tuổi ngày càng sống lâu hơn.
Điều đó đồng nghĩa chính phủ liên bang phải chi ngày càng nhiều cho an sinh xã hội và y tế. Hai chương trình trụ cột này càng chịu áp lực tài chính, khi số lượng người thụ hưởng tăng nhanh nhưng lực lượng lao động đóng góp không tăng tương ứng.
Trong vài thập kỷ qua, Quốc hội Mỹ đã thông qua nhiều gói chính sách cắt giảm thuế và tăng chi tiêu, trong đó có Đạo luật Cắt giảm thuế và việc làm năm 2017 và “Đạo luật lớn và đẹp đẽ” năm 2025 dưới thời Tổng thống Donald Trump, cùng nhiều gói cứu trợ kinh tế trong đại dịch COVID-19 dưới thời Tổng thống Trump và cựu Tổng thống Joe Biden.
Những biện pháp này được dự báo sẽ khiến nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong những năm tới.
Mốc 40.000 tỷ USD xuất hiện sớm hơn dự kiến. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) từng dự báo vào tháng 5/2023 rằng Mỹ sẽ vượt ngưỡng này trong năm tài khóa 2028.
Theo các chuyên gia, cả quy mô nợ lẫn tốc độ gia tăng đều đáng lo ngại. Dữ liệu Bộ Tài chính Mỹ cho thấy chỉ trong 5 tháng qua, nợ quốc gia đã tăng thêm 1.000 tỷ USD.
Trong khi đó, chi tiêu của chính phủ liên bang tiếp tục vượt xa nguồn thu. Trong 10 tháng đầu của năm tài khóa hiện tại, kết thúc vào ngày 30/9, chính phủ Mỹ đã ghi nhận thâm hụt 1.800 tỷ USD.
Nợ ngày càng lớn, cộng với lãi suất tăng, đã khiến khoản tiền chính phủ Mỹ phải chi để trả lãi tăng mạnh.
Trong nhiều năm, lãi suất thấp cho phép chính phủ vay tiền tương đối dễ dàng. Nhưng điều đó chấm dứt vài năm trước, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu tăng lãi suất để chống lạm phát thời kỳ hậu đại dịch.
Chi phí trả lãi dự kiến vượt 1.000 tỷ USD trong năm tài khóa này - mức cao kỷ lục.
Ông Marc Goldwein, Giám đốc chính sách cấp cao tại Ủy ban Ngân sách liên bang có trách nhiệm (CRFB), cho biết khoản chi này đã tăng hơn gấp 3 lần trong 5 năm qua và hiện gần tương đương chi tiêu cho chương trình y tế Medicare, trở thành khoản chi lớn thứ hai của chính phủ Mỹ sau an ninh xã hội.
Điều đó có nghĩa Mỹ đang chi nhiều tiền cho việc trả lãi nợ so với quốc phòng, và cao hơn 50% so với các chương trình dành cho trẻ em.
Gánh nặng trả lãi khiến chính phủ khó có thể dành nguồn lực cho các chương trình và ưu tiên khác.
Ảnh hưởng trực tiếp đến người dân
Cựu Chủ tịch Fed Jerome Powell và nhiều người khác từng cảnh báo Mỹ đang đi trên “con đường tài khóa không bền vững”. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Quốc hội Mỹ dường như không mấy mặn mà với việc giải quyết tình trạng mất cân đối tài chính của đất nước. Điều này đã dẫn tới việc các tổ chức xếp hạng tín nhiệm hạ mức tín nhiệm của Mỹ.
Các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đã nâng trần nợ thêm 5.000 tỷ USD vào năm ngoái, trong khuôn khổ “Đạo luật lớn và đẹp đẽ”.
Nợ quốc gia ngày càng tăng có ý nghĩa quan trọng đối với thị trường trái phiếu và lãi suất, vốn quyết định chi phí vay trên toàn nền kinh tế.
Ngày 18/8, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm lên mức cao nhất kể từ năm 2007. Lợi suất kỳ hạn 10 năm cũng giao dịch gần mức cao nhất trong nhiệm kỳ thứ 2 của Tổng thống Trump.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có ảnh hưởng trực tiếp đến lãi suất vay thế chấp, vay mua ô tô và các khoản vay dành cho doanh nghiệp.
Lợi suất cao hơn đồng nghĩa điều kiện tài chính thắt chặt hơn, có thể gây sức ép lên người tiêu dùng và hạn chế đầu tư của doanh nghiệp. Đồng thời, lợi suất cao cũng khiến chính phủ phải trả nhiều tiền hơn để vay, qua đó làm tăng chi phí xử lý khoản nợ quốc gia đang phình to.
“Khoản nợ 40.000 tỷ USD không chỉ tồn tại trên sổ sách của chính phủ; nó được cảm nhận trong toàn bộ nền kinh tế và bằng cách này hay cách khác cuối cùng sẽ tác động đến túi tiền của người dân”, bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, nói.
Không chỉ Mỹ gặp vấn đề này. Tại Anh, Pháp, Đức và Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ cũng đang ở mức cao nhất hoặc gần cao nhất trong nhiều năm, khi các nhà đầu tư ngày càng lo ngại về tình trạng chi tiêu và thâm hụt ngân sách.
