Cách đó không xa, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi – đại diện đàm phán lệnh ngừng bắn với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, buộc phải rời khỏi tang lễ sau khi bị đám đông ném đá, hô những lời đe dọa tính mạng và gọi ông là “kẻ phản bội bán rẻ đất nước”.
Thái độ thù địch nhằm vào các quan chức cấp cao trong tang lễ phản ánh một giả thuyết đang ngày càng lan rộng trong các phe cấp tiến nhất ở Iran nhiều tháng qua, rằng những người đàm phán và ký thỏa thuận với Washington đang tiến hành “cuộc đảo chính mềm” nhằm chống lại Cộng hòa Hồi giáo và các lý tưởng cách mạng.
Các phe cứng rắn cho rằng thay vì trả thù cho cái chết của cố Đại giáo chủ Ali Khamenei, giới chức Iran đã đầu hàng khi ký kết thỏa thuận đi ngược lại chỉ thị của Lãnh tụ Tối cao đương nhiệm Mojtaba Khamenei.
Tuy nhiên, ông Mojtaba Khamenei vẫn vắng bóng trước công chúng, không trực tiếp phát biểu với người dân cũng như không thể hiện rõ quyền lực của mình, dù các quan chức vẫn đàm phán và điều hành đất nước nhân danh ông.
Phe cứng rắn cáo buộc ban lãnh đạo điều hành trong thời gian ông Mojtaba Khamenei ẩn mình đang âm mưu củng cố quyền lực, bằng cách đình chỉ hoạt động của Quốc hội, phớt lờ chỉ thị của lãnh tụ tối cao trong đàm phán và giải tán các cuộc tuần hành buổi tối - vốn trở thành nguồn sức mạnh của lực lượng theo đường lối chính thống.
“Cảnh báo người dân Iran: Một cuộc đảo chính đang đến gần sao?”, nghị sĩ cực đoan Mahmoud Nabavian viết trên mạng xã hội X vài ngày trước lễ tang của ông Khamenei.
Vài ngày sau, ông tiếp tục viết: “Trong thời khắc tiễn biệt vị Imam tử vì đạo (Khamenei), chúng ta giương cao ngọn cờ báo thù cho máu của ông và kiên quyết chống lại cuộc đảo chính”.
Trong lúc ông Mojtaba Khamenei vắng mặt, Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf, Tổng thống Pezeshkian và Ngoại trưởng Araghchi trở thành những gương mặt nổi bật nhất trong ban lãnh đạo Iran thời hậu chiến.
Ông Arash Azizi - chuyên gia về Iran tại Mỹ và tác giả cuốn What Iranians Want, nói với CNN rằng do không thể tiếp cận lãnh tụ tối cao mới, phe cứng rắn bất mãn với cách điều hành của các lãnh đạo hiện nay đã chuyển sang cáo buộc họ âm mưu đảo chính.
“Việc ông Mojtaba tiếp tục vắng mặt đồng nghĩa với việc họ không thể tiếp cận ông, trong khi ông Ghalibaf và các đồng minh trên thực tế đang điều hành đất nước… Vì vậy, phe siêu cứng rắn cáo buộc 2 ông Ghalibaf và Pezeshkian âm mưu ‘đảo chính’ chống lại Mojtaba”, ông Azizi nói.
Đe doạ kề dao vào cổ
Bất chấp những lời kêu gọi đoàn kết trong thời chiến, lễ tang kéo dài 1 tuần trở thành màn phô diễn sức mạnh của phe ủng hộ đường lối cứng rắn nhất của Cộng hòa Hồi giáo.
Họ tranh thủ dịp này để kêu gọi trả thù bằng cách nối lại chiến tranh với Washington và bác bỏ mọi thỏa thuận với Tổng thống Trump.
Mong muốn đó giờ đây dường như đã trở thành hiện thực. Lệnh ngừng bắn mong manh giữa Iran và Mỹ gần như sụp đổ trong tuần này, sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tấn công tàu trên eo biển Hormuz để khẳng định quyền kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này. Động thái đó dẫn tới các đòn trả đũa từ Washington, trong khi phe cứng rắn ở Iran đòi hủy thỏa thuận ngừng bắn.
Trong những tuần trước khi giao tranh bùng phát, phe cứng rắn đã trút giận lên các nhà lãnh đạo ký kết thỏa thuận với Mỹ.
“Thưa Tổng thống, nếu các điều kiện của lãnh tụ không được đáp ứng, chính chúng tôi sẽ là lưỡi dao kề vào cổ ông. Chúng tôi sẽ biến cuộc sống của ông thành địa ngục”, Mohammad Ali Bakhshi, một ca sĩ tôn giáo (Maddah) có quan hệ với lực lượng an ninh và trung thành với chế độ Iran, cảnh báo Tổng thống Pezeshkian trong một buổi lễ.
Lời đe dọa công khai nhằm vào tổng thống đã vấp phải nhiều chỉ trích, nhưng Bakhshi được nói là không phải đối mặt với bất kỳ hậu quả pháp lý nào.
Một nhân vật khác bị phe cứng rắn để ý là ông Ghalibaf - cựu chỉ huy IRGC và là trưởng đoàn đàm phán với Mỹ. Với nhiều kinh nghiệm chính trị, ông đã nổi lên trở thành người điều hành đất nước trong thời chiến.
“Họ đang tìm cách nâng cao vai trò của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao, đồng thời làm suy giảm vai trò của lãnh tụ tối cao và Quốc hội. Đó chính là cuộc đảo chính chính trị mà họ đã thiết kế và đang từng bước triển khai”, nghị sĩ cứng rắn Kamran Ghazanfari tuyên bố trong video đăng đầu tháng 7.
Hội đồng An ninh quốc gia tối cao hiện là cơ quan quyết định những vấn đề nhạy cảm nhất của Iran trong thời chiến.
Gạt 'siêu cách mạng' ra rìa
Ngày 14/7, nghị sĩ Mahmoud Nabavian – một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất phản đối thỏa thuận với Mỹ và liên tục cảnh báo về “đảo chính”, bị miễn nhiệm khỏi Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội, cùng với 1 nghị sĩ khác cũng phản đối thỏa thuận.
Ông Nabavian tham gia đoàn đàm phán của Iran trước khi quay sang chống lại tiến trình này. Ông từng tìm cách phá hoại thỏa thuận bằng cách tiết lộ văn bản cho truyền thông trước khi nó được ký tháng trước.
Ông cáo buộc đoàn đàm phán của Iran đã vượt qua “lằn ranh đỏ” mà lãnh tụ tối cao đặt ra cho việc thương lượng với Mỹ.
Ông và những người cùng quan điểm đang thể hiện lập trường của Jebhe-ye Paydari (Mặt trận Kiên định). Đây là nhóm cứng rắn mà nhiều nhà quan sát gọi là những “siêu cách mạng”. Họ tự coi mình là lực lượng bảo vệ các giá trị của cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 - cuộc cách mạng lật đổ chế độ quân chủ thân phương Tây và thiết lập nền thần quyền Hồi giáo.
Theo các chuyên gia bên ngoài, ban lãnh đạo hiện nay của Iran đang tìm cách gạt nhóm này ra rìa.
“Chúng ta đang chứng kiến ông Ghalibaf sử dụng ảnh hưởng của mình để loại bỏ các phần tử cứng rắn này. Họ đang trở thành gánh nặng đối với hệ thống và ngày càng công khai đấu đá nội bộ, trong bối cảnh tình hình Iran trở nên bất ổn”, ông Hamidreza Azizi - nghiên cứu viên tại Viện Các vấn đề quốc tế và An ninh Đức, nói với CNN.
Dù số lượng không lớn, nhóm này vẫn nắm giữ nhiều vị trí có ảnh hưởng trong Quốc hội cũng như tại Đài Phát thanh - Truyền hình quốc gia Iran (IRIB), nơi đã phát động các chiến dịch chỉ trích tổng thống.
Hiện chưa rõ nhóm này nhận được bao nhiêu ủng hộ, nhưng 1 trong những nhân vật nổi bật nhất của họ – cựu Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia Saeed Jalili, nhận được hơn 13 triệu phiếu trong cuộc bầu cử năm 2024 và về nhì. Iran hiện có khoảng 93 triệu dân.
Trong nhiều tháng chiến tranh và đàm phán với Iran, Tổng thống Trump nhiều lần mô tả Cộng hòa Hồi giáo là “bị chia rẽ nghiêm trọng”, cho rằng những bất đồng nội bộ đã cản trở việc 2 bên đạt được thỏa thuận.
Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng bất chấp sự chia rẽ giữa ban lãnh đạo mới và phe cứng rắn, Tehran vẫn thống nhất với mục tiêu cốt lõi là chấm dứt chiến tranh theo các điều khoản giúp nước này được nới lỏng trừng phạt và duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Dẫu vậy, việc ông Mojtaba Khamenei tiếp tục vắng mặt và quyền lực ngày càng lớn của IRGC đang tiếp thêm động lực để phe cứng rắn thúc đẩy hành động quyết liệt hơn, trong đó có việc tiếp tục chiến tranh với Mỹ và Israel.
“Đề xuất của tôi là chúng ta tấn công một căn cứ của Mỹ trong khu vực, nơi có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lính Mỹ. Chỉ cần bắt khoảng 100 tên lính và đưa về Iran là đủ”, cựu Ngoại trưởng Iran theo đường lối cứng rắn Manouchehr Mottaki phát biểu trong cuộc phỏng vấn truyền hình ngày 15/7.
