Năm 2025, gần 50% doanh nghiệp chỉ 'lãi chút ít'

Chi phí không chính thức trở nên phổ biến

VCCI đã có báo cáo Thủ tướng về tình hình doanh nghiệp năm 2025 và đề xuất giải pháp cho năm 2026.

Theo VCCI, năm 2025 ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong môi trường đầu tư - kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động của doanh nghiệp, nhất là khu vực kinh tế tư nhân.

Khu vực doanh nghiệp tư nhân ghi nhận một số tín hiệu phục hồi bước đầu. Khảo sát của VCCI cho thấy, 59,3% doanh nghiệp dự kiến có lãi trong năm 2025. Tuy nhiên, chỉ 11,2% đạt mức “lãi như kế hoạch”, trong khi 48,1% chỉ “lãi chút ít”. Đáng chú ý, có tới 18,3% doanh nghiệp dự kiến thua lỗ và 22,4% hòa vốn, đồng nghĩa khoảng 40,7% doanh nghiệp không tạo ra tích lũy vốn, hoạt động ở trạng thái không bền vững.

Niềm tin đầu tư cũng phản ánh xu hướng thận trọng. Có tới 51% doanh nghiệp lựa chọn giữ nguyên quy mô trong hai năm tới; 31,3% dự kiến mở rộng, trong khi 17,7% cân nhắc thu hẹp hoặc đóng cửa.

“Thực trạng này cho thấy năng lực tài chính và khả năng tích lũy vốn của khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn còn hạn chế, dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế. Dù đã xuất hiện một số tín hiệu cải thiện, quá trình phục hồi nhìn chung vẫn mong manh, thiếu độ bền vững và cần được củng cố bằng các chính sách hỗ trợ phù hợp về tín dụng, thị trường và thể chế”, VCCI nhận định.

Cũng theo khảo sát của VCCI, hai vấn đề nổi bật nhất mà doanh nghiệp phản ánh là thiếu đầu ra thị trường (57,3%) và khó tiếp cận vốn (51,2%).

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đối mặt áp lực từ hệ thống pháp luật. Năm 2025 ghi nhận số lượng văn bản quy phạm pháp luật được ban hành tăng đột biến, với hơn 80 luật và trên 320 nghị định. Dù thể hiện nỗ lực hoàn thiện thể chế, tốc độ thay đổi chính sách nhanh, nhiều văn bản ban hành theo quy trình rút gọn đã tạo áp lực lớn về tuân thủ, đặc biệt là với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Gánh nặng thủ tục hành chính và chi phí không chính thức vẫn phổ biến. Lĩnh vực đất đai tiếp tục là “điểm nghẽn” lớn nhất khi 32,3% doanh nghiệp phản ánh gặp phiền hà trong các khâu cấp giấy chứng nhận, định giá đất, phê duyệt quy hoạch và giải phóng mặt bằng. Lĩnh vực thuế, phí; phòng cháy chữa cháy; môi trường; xây dựng cũng có tỷ lệ phản ánh cao.

Đáng chú ý, 55,3% số doanh nghiệp cho biết tình trạng nhũng nhiễu vẫn phổ biến; 47,5% từng phải chi trả chi phí không chính thức, trong đó 7% cho biết khoản chi này chiếm trên 5% doanh thu.

"87,9% số doanh nghiệp cho rằng, việc chi trả chi phí không chính thức là “có thể chấp nhận được”, cho thấy tình trạng tiêu cực đang bị bình thường hóa, qua đó đe dọa nghiêm trọng các nỗ lực xây dựng nền hành chính liêm chính, minh bạch và hiện đại", VCCI nhận định.

Cải cách thủ tục hành chính, đề xuất cơ chế giám sát độc lập

Bước sang năm 2026, VCCI kiến nghị Chính phủ tập trung vào một số nhóm giải pháp trọng tâm, trước hết là tiếp tục cải cách thể chế theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao.

"Chính phủ cần chỉ đạo các bộ, ngành bảo đảm ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn thi hành luật ít nhất 60-75 ngày trước thời điểm có hiệu lực, thay vì 45 ngày như hiện nay. Cách làm này sẽ giúp doanh nghiệp có đủ thời gian nghiên cứu, chuẩn bị và điều chỉnh hoạt động để tuân thủ đúng quy định pháp luật", VCCI đề xuất.

Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính, đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhấn mạnh yêu cầu khơi thông các điểm nghẽn về đất đai và tín dụng. Cụ thể, cần đẩy nhanh quy trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, phê duyệt quy hoạch, giải phóng mặt bằng và xác định nghĩa vụ tài chính, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và vừa có nhu cầu mở rộng sản xuất. Đồng thời, thiết lập cơ chế giám sát tiến độ xử lý hồ sơ đất đai tại địa phương và công khai tình trạng xử lý theo từng hồ sơ, dự án

VCCI cũng đề xuất nâng cao hiệu lực thực thi chính sách ở cấp địa phương, thông qua việc xây dựng cơ chế giám sát độc lập, công khai tiến độ và kết quả thực hiện, gắn rõ trách nhiệm cá nhân với từng nhiệm vụ cụ thể, qua đó bảo đảm chủ trương, chính sách đi vào thực chất và tạo niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp.