Hộ kinh doanh vẫn lúng túng
Chiều 15/1, tại TPHCM, Cục Thuế - Bộ Tài chính phối hợp với báo Tuổi Trẻ tổ chức hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?”.
Theo Luật Quản lý thuế, từ ngày 1/1, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chuyển từ phương thức thuế khoán sang thuế kê khai. Đáng chú ý, ngưỡng doanh thu chịu thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm, tức chỉ những hộ có doanh thu trên mức này mới phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Khi thực hiện thuế kê khai, hộ kinh doanh sẽ kê khai, nộp thuế trên phần mềm theo doanh thu thực tế, qua đó từng bước nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.
Sau 15 ngày thực hiện chính sách thuế mới, nhiều hộ kinh doanh, đặc biệt là các chủ hộ lớn tuổi, vẫn còn lúng túng trong việc kê khai, tính thuế, sử dụng hóa đơn điện tử và lập sổ sách kế toán.
Bà Nguyễn Thị Thúy Hằng - hộ kinh doanh thời trang tại phường Cát Lái, TPHCM - cho biết ngoài bán trực tiếp tại cửa hàng, đơn vị còn bán hàng qua các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok và qua các kênh Zalo, Facebook. Do đó, việc kê khai doanh thu đầu ra, đầu vào và nghĩa vụ thuế phát sinh nhiều điểm khác biệt.
Theo bà Hằng, doanh thu phát sinh qua sàn thương mại điện tử đã được sàn khấu trừ thuế tại nguồn, song các nội dung liên quan đến hóa đơn, cách xác định doanh thu và phương pháp tính thuế vẫn chưa được hiểu rõ.
Ông Nguyễn Hoàng Sơn - Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TPHCM - nhìn nhận, nhiều tiểu thương, hộ kinh doanh dù làm ăn lâu năm nhưng chưa đăng ký kinh doanh, chưa đăng ký thuế, tiềm ẩn nguy cơ bị xử phạt hành chính, thậm chí rủi ro pháp lý nếu vi phạm nghiêm trọng.
Theo ông Sơn, khi Nghị định 70 quy định về hóa đơn, chứng từ được áp dụng, nhiều hộ kinh doanh gặp lúng túng trong việc bán hàng và xuất hóa đơn, đặc biệt là phân biệt giữa hóa đơn điện tử, hóa đơn giá trị gia tăng và hóa đơn bán hàng. Việc xuất hóa đơn không đúng thời điểm cũng tiềm ẩn nguy cơ bị xử phạt, ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ thuế.
Giai đoạn đầu chưa đặt nặng kiểm tra, xử phạt
Thực tế cho thấy, do chưa hình thành thói quen mua hàng có hóa đơn, khi chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai, nhiều hộ kinh doanh gặp khó trong việc kê khai hàng tồn kho. Các quy định mới đã có hướng dẫn để kê khai phù hợp, đồng thời lưu ý việc phòng tránh hàng gian, hàng giả.
Việc thực thi quy định mới cũng phát sinh vướng mắc khi chuyển hàng tồn kho từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, bởi hệ thống của Sở Tài chính sẽ khóa mã số thuế của hộ kinh doanh, trong khi doanh nghiệp lại gặp khó khăn do không có hóa đơn đầu vào. Việc mỗi địa phương có hướng dẫn khác nhau dẫn đến nhiều bất cập trong quá trình thực hiện.
Trước những băn khoăn này, ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế - khẳng định, trong giai đoạn đầu áp dụng thuế kê khai, ngành Thuế luôn ưu tiên hỗ trợ để hộ kinh doanh làm đúng và hạn chế tối đa sai sót. Việc kiểm tra, xử phạt không được đặt nặng, thay vào đó là hướng dẫn, nhắc nhở để người nộp thuế kịp thời điều chỉnh.
Phó Cục trưởng Cục Thuế cũng cho biết, doanh thu hộ kinh doanh kê khai theo thực tế trong năm 2026 sẽ không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của các năm trước đây. Đồng thời, các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa đơn đối với hộ kinh doanh đã được xây dựng theo hướng đơn giản, dễ áp dụng và giảm nhẹ đáng kể so với trước, phù hợp với quy mô và điều kiện hoạt động.