Doanh nghiệp lo thua lỗ
Trong cơ chế điều hành, giá bán lẻ trong nước được điều chỉnh định kỳ một tuần/lần, trong khi giá dầu thế giới có thể biến động mạnh từng ngày vì xuất hiện các cú sốc địa chính trị.
Bình quân giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới từ ngày 26/2 (thời điểm trước khi xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát) đến ngày 5/3 tăng mạnh trên diện rộng. Cụ thể, giá xăng RON92 lên khoảng 88,9 USD/thùng, tăng 13,6%; xăng RON95 khoảng 91,9 USD/thùng, tăng 14%. Nhóm dầu ghi nhận mức tăng mạnh hơn, trong đó dầu diesel 0,05S tăng tới 23,2%, còn dầu hỏa và mazut tăng khoảng 14-15%.
Ngày 5/3, giá xăng E5RON92 tăng thêm 1.926 đồng/lít, trong khi xăng RON95-III tăng 2.189 đồng/lít. Nhóm dầu có mức điều chỉnh mạnh hơn đáng kể, với dầu diesel 0,05S tăng 3.758 đồng/lít và dầu hỏa tăng 7.132 đồng/lít.
Tính chung trong ba kỳ điều hành gần đây, giá xăng E5RON92 đã tăng khoảng 3.200 đồng/lít, còn xăng RON95 tăng khoảng 3.600 đồng/lít. Ở nhóm dầu, mức tăng còn lớn hơn khi dầu diesel tăng khoảng 4.500 đồng/lít, trong khi dầu hỏa tăng trên 8.100 đồng/lít.
Trong bối cảnh giá thế giới biến động mạnh, thị trường trong nước những ngày qua xuất hiện dấu hiệu một số đơn vị giảm bán, thu hẹp mức chiết khấu cho hệ thống phân phối. Điều này cho thấy áp lực chi phí đang gia tăng trong chuỗi kinh doanh xăng dầu
Ông Cao Hoài Dương - Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) - cho rằng, trong bối cảnh giá dầu quốc tế tăng đột biến, nếu giá bán lẻ trong nước không kịp phản ánh diễn biến thị trường, các doanh nghiệp nhập khẩu có thể phải bán dưới giá vốn. Khi đó, nhiều doanh nghiệp tư nhân sẽ ngần ngại nhập hàng, thậm chí dừng nhập khẩu, khiến nguồn cung thị trường bị co lại và gánh nặng dồn lên các thương nhân đầu mối nhà nước.
Tình huống này từng xảy ra vào năm 2022, khi nhiều cửa hàng xăng dầu tư nhân đóng cửa để hạn chế thua lỗ. Người dân khi đó dồn về hệ thống cây xăng của các doanh nghiệp lớn, gây ra tình trạng khan hiếm cục bộ và mất cân bằng hệ thống phân phối.
Với tình hình hiện tại, theo lãnh đạo PVOIL cần có cơ chế điều chỉnh giá trong nước kịp thời, phù hợp và sát với diễn biến thị trường. “Việc đảm bảo giá bán phản ánh đúng chi phí không chỉ giúp giảm bớt thua lỗ cho các đầu mối nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu, mà còn là động lực để doanh nghiệp duy trì nhập khẩu, từ đó đảm bảo nguồn cung bền vững cho thị trường”, lãnh đạo PVOIL cho hay.
Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho biết, tồn kho toàn hệ thống đầu tháng 3 vẫn đảm bảo theo đúng quy định, đủ đáp ứng nhu cầu của hệ thống phân phối. Petrolimex đã chỉ đạo các công ty thành viên phối hợp với cơ quan chức năng địa phương xây dựng phương án điều độ nguồn hàng, đảm bảo đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và sản xuất trong toàn hệ thống.
Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cảnh báo về tác động của xung đột Trung Đông, thị trường có thể xuất hiện tình trạng khan hiếm cục bộ nếu nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn. Trong bối cảnh một số quốc gia ưu tiên nguồn cung nội địa và hạn chế xuất khẩu, việc tạo nguồn nhập khẩu có thể gặp khó khăn hơn, kéo theo chi phí vận tải, bảo hiểm và phụ phí thị trường gia tăng.
Petrolimex cho biết đã báo cáo Bộ Công Thương về phương án bảo đảm nguồn cung, đồng thời kiến nghị một số giải pháp ứng phó, trong đó linh hoạt về thời gian điều hành giá xăng dầu.
Đang xây dựng các kịch bản điều hành
Theo TS Giang Chấn Tây - Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, Việt Nam hiện chưa rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực sự. Vấn đề lớn hơn nằm ở tâm lý thị trường và những bất cập trong cơ chế điều hành.
Ông cho biết, ngay khi Mỹ và Israel tấn công Iran, thị trường trong nước đã phản ứng khá mạnh. Chiết khấu bán buôn giảm sâu, thậm chí có thời điểm về mức 0 đồng. Tuy nhiên, hiện tượng này không phải do thiếu nguồn cung mà xuất phát từ cơ chế điều hành giá chưa thật sự hợp lý.
"Hiện tại, chưa có quy định rõ ràng về giá trần bán buôn đối với doanh nghiệp đầu mối. Điều này khiến một số doanh nghiệp có thể nâng giá bán buôn lên sát với giá bán lẻ, làm giảm hiệu quả của công tác điều hành giá. Trong khi đó, doanh nghiệp bán lẻ lại bị khống chế giá bán. Khi chiết khấu thấp, họ không có động lực nhập hàng, dẫn tới tình trạng bán nhỏ giọt hoặc tạm ngưng bán", ông Tây nói.
Ông Tây cho rằng, doanh nghiệp đầu mối nên công bố giá bán buôn định hướng dựa trên giá dầu thô và chi phí cơ sở minh bạch. Cùng với đó, trong các tình huống rủi ro địa chính trị, Nhà nước nên xem xét nâng mức dự trữ bắt buộc lên khoảng 30 ngày hoặc cao hơn để tăng khả năng ứng phó.
Bà Nguyễn Thuý Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương - cho biết, trước tác động của xung đột ở Trung Đông, bộ đang xây dựng và hoàn thiện các kịch bản điều hành thị trường xăng dầu để báo cáo Chính phủ, trong đó tập trung vào các giải pháp giúp doanh nghiệp chủ động nguồn hàng và giảm tác động từ biến động giá thế giới.
Một trong những giải pháp được tính tới là phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để bảo đảm nguồn ngoại tệ và tín dụng cho các doanh nghiệp đầu mối, giúp doanh nghiệp có thể nhập khẩu xăng dầu nhanh hơn khi thị trường biến động.
Song song với đó, các thủ tục nhập khẩu cũng sẽ được rút ngắn. Cơ quan hải quan được đề nghị đẩy nhanh quá trình thông quan, trong khi các khâu kiểm tra hợp quy, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với lô hàng nhập khẩu do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý cũng sẽ được xử lý nhanh hơn, nhằm tránh tình trạng hàng về cảng nhưng chậm đưa ra thị trường.
"Cục cũng khuyến nghị các doanh nghiệp đầu mối chủ động tăng cường tạo nguồn và dự trữ hàng hóa, đồng thời tối ưu hóa hệ thống kho bể và logistics để rút ngắn thời gian đưa xăng dầu ra thị trường", lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho hay.
