Đột phá phương thức giáo dục thanh niên trong không gian số

Dưới sự chủ trì của anh Nguyễn Thái An - Ủy viên Ban Thường vụ T.Ư Đoàn khóa XII, Diễn đàn đã thu hút sự tham gia đóng góp ý kiến từ nhiều đại biểu đại diện cho các khối lực lượng vũ trang, địa phương và trường học trên cả nước. Trọng tâm thảo luận xoay quanh việc đổi mới phương thức giáo dục thanh niên, thích ứng với kỷ nguyên số và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.

Lấy thực tiễn làm thước đo, biến AI thành công cụ giáo dục

Thẳng thắn nhìn nhận những thách thức từ sự bùng nổ của mạng xã hội, đại biểu Võ Thành Nhân (Quân khu 9) nhấn mạnh đặc điểm của thế hệ thanh niên hiện nay là tiếp cận tri thức nhanh, tư duy cởi mở và chịu tác động mạnh từ môi trường số. Theo anh, bài học quan trọng nhất là "phải hiểu thanh niên, đồng hành cùng thanh niên"; đồng thời, chuyển hướng tuyên truyền từ một chiều sang tăng cường đối thoại, tương tác và trải nghiệm thực tiễn.

Đại biểu Lê Thị Mai Phương - Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Ninh Bình đề xuất 4 nhóm giải pháp. Trong đó, chị đặc biệt lưu ý việc coi Trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán mạng xã hội không chỉ là công cụ, mà còn là thách thức trực tiếp đối với công tác giáo dục lý tưởng. Để ứng phó, cần xây dựng "sức đề kháng" cho thanh niên thông qua việc bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, đạo đức số và trách nhiệm công dân số. Bên cạnh đó, thước đo của công tác tuyên truyền không nên chỉ nằm ở những chỉ tiêu báo cáo, mà phải được đánh giá bằng sự chuyển biến trong nhận thức, hành vi và các mô hình sáng tạo trên thực tiễn.

Góp thêm góc nhìn từ khối trường, đại biểu Trần Văn Hiểu (Học viện An ninh Nhân dân) kiến nghị bổ sung các chỉ tiêu định lượng trong đánh giá công tác giáo dục. Trước sự phức tạp của không gian mạng, đại biểu đề xuất cần đẩy mạnh giáo dục năng lực số, pháp luật an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời ứng dụng công nghệ như bảo tàng số, thực tế ảo vào giáo dục truyền thống.

Trao quyền cho cơ sở, lấy thanh niên làm chủ thể văn hóa

Về khía cạnh văn hóa và phát triển phong trào, đại biểu Lê Như Huỳnh (TP. Cần Thơ) mang đến diễn đàn kiến nghị về việc phát huy vai trò của thanh niên trong kiến tạo và bảo vệ văn hóa. Thay vì chỉ là người thụ hưởng, thanh niên cần được tạo điều kiện, không gian sáng tạo để trực tiếp tham gia số hóa di sản, phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên chất liệu truyền thống (như đờn ca tài tử, văn hóa sông nước tại Đồng bằng sông Cửu Long). Đặc biệt, đại biểu kiến nghị T.Ư Đoàn cần tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động cho địa phương. Trung ương chỉ nên đưa ra các chỉ tiêu cốt lõi, để các tỉnh, thành Đoàn chủ động xây dựng mô hình phù hợp với đặc thù thực tiễn.

Từ góc nhìn của lực lượng tuyến đầu, đại biểu Đỗ Quang Khải (Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới giáo dục pháp luật và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thay vì những văn bản khô khan, công tác giáo dục cần được thực hiện qua các mô hình trực quan, sinh động gắn liền với thực tiễn như "Tiết học biên cương", đi từ việc nâng cao nhận thức, ý thức rồi mới đến kiến thức pháp luật.

Chiến lược "4-3-3" trong định hướng tuyên truyền nhiệm kỳ mới

Tổng kết diễn đàn, anh Nguyễn Thái An đánh giá cao những góc nhìn đa chiều và mang tính thực tiễn cao từ các đại biểu. Đúc kết các nhóm giải pháp, anh ví vui định hướng đổi mới công tác giáo dục của Đoàn trong thời gian tới như một đội hình chiến thuật "4-3-3" trong bóng đá, linh hoạt và sắc bén.

Trong đó, nền tảng vững chắc của đội hình là 4 phương thức cốt lõi: Kiên định về nền tảng tư tưởng, hiện đại hóa phương pháp giáo dục, duy trì sự đa chiều trong tương tác định hướng và đặc biệt là luôn lấy thanh niên làm trung tâm.

Để vận hành trơn tru khối thống nhất này, tổ chức Đoàn cần thực hiện 3 sự chuyển hướng chiến lược. Cụ thể, công tác giáo dục phải chuyển từ truyền đạt một chiều sang tương tác ba chiều; từ việc tuyên truyền theo đợt sang giáo dục thường xuyên, với sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa trực tiếp và trực tuyến. Hơn thế nữa, mục tiêu giáo dục sẽ dịch chuyển từ chỗ nặng về phổ biến nội dung sang coi trọng việc đo lường nhận thức và đánh giá sự thay đổi trong hành vi của giới trẻ.

Đóng vai trò mũi nhọn kiến tạo thành công là 3 hành động thực tiễn. Tổ chức Đoàn các cấp phải tiến hành chuyển đổi số mạnh mẽ; áp dụng cơ chế phân quyền rõ ràng với phương châm cấp trên xây dựng công cụ, cấp dưới chủ động lan tỏa và sáng tạo. Cuối cùng, thực tiễn và sự trưởng thành của chính lực lượng thanh niên sẽ được lấy làm thước đo chuẩn xác nhất để đánh giá chất lượng công tác giáo dục.

Toàn bộ những định hướng mang tính chiến lược này sẽ được Ban Thư ký tổng hợp và tiếp thu kỹ lưỡng. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng góp phần hoàn thiện văn kiện Đại hội, tạo tiền đề vững chắc cho công tác Đoàn cũng như phong trào thanh thiếu nhi trong nhiệm kỳ 2026 - 2031.