Chia sẻ với PV Tiền Phong, một cán bộ phụ trách thủ tục cho doanh nghiệp nhập khẩu hóa chất tại Hà Nội cho biết, gần một tháng qua, doanh nghiệp thực hiện thủ tục nhập khẩu hoá chất rất chật vật và phát sinh nhiều tình huống khó xử. Trong đó, phân loại hóa chất theo danh mục mới được xem là điểm gây khó khăn lớn nhất hiện nay.
Theo vị này, quy định mới thay đổi cách tiếp cận quản lý theo vòng đời hóa chất. Thay vì chỉ kiểm soát ở khâu nhập khẩu hay cấp phép ban đầu, cơ quan quản lý yêu cầu theo dõi xuyên suốt từ nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh, sử dụng cho đến cả các sản phẩm cuối cùng có chứa hóa chất nguy hiểm. Điều này buộc doanh nghiệp giờ không chỉ làm đúng một lần, mà dữ liệu khai sẽ được theo dõi, đối chiếu lâu dài.
"Nếu sai sót chỉ một khâu sẽ kéo theo trục trặc cả quá trình. Có những nội dung doanh nghiệp đã khai báo đầy đủ trên Cổng thông tin một cửa quốc gia, nhưng khi thông quan vẫn bị yêu cầu bổ sung, giải trình thêm, trong khi cách hiểu và hướng dẫn giữa các khâu chưa thật sự thống nhất”, vị này cho biết.
Theo phản ánh của các doanh nghiệp, việc phân loại hóa chất theo nhóm quản lý đang là “nút thắt” lớn với nhiều doanh nghiệp. Không ít đơn vị vẫn xác định hóa chất theo tên thương mại hoặc thói quen cũ, trong khi quy định mới yêu cầu phải đối chiếu chặt chẽ mã CAS (mã định danh quốc tế của một chất hoá học) và danh mục tại các phụ lục.
“Chúng tôi nhập đúng loại hóa chất như trước đây, nhưng theo quy định mới lại bị xếp sang nhóm phải khai báo hoặc kiểm soát đặc biệt, dẫn tới hồ sơ phải làm lại từ đầu”, một chuyên viên dịch vụ khai báo cho biết.
Áp lực càng rõ hơn với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu quản lý bằng hợp đồng và hóa đơn, thì nay phải lưu trữ thêm dữ liệu về người mua, mục đích sử dụng, phiếu kiểm soát mua bán trong nhiều năm.
“Với doanh nghiệp nhỏ, đây là yêu cầu rất khó đáp ứng ngay. Việc xác thực người mua và phòng ngừa thất thoát buộc nhiều doanh nghiệp phải đầu tư lại toàn bộ quy trình quản lý nội bộ”, đại diện một doanh nghiệp thương mại hóa chất tại miền Nam thừa nhận.
Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp còn bỏ sót nghĩa vụ công bố mục đích sử dụng hóa chất, đặc biệt trong trường hợp nhập khẩu để tự sử dụng. Nhiều doanh nghiệp nghĩ không kinh doanh thì không cần công bố. Đến khi cơ quan quản lý đối chiếu dữ liệu mới phát hiện thiếu hồ sơ.
Đáng chú ý, quy định mới còn mở rộng quản lý sang các sản phẩm, hàng hóa có chứa hóa chất nguy hiểm, yêu cầu doanh nghiệp công bố hàm lượng, thông tin an toàn trên hệ thống và trên bao bì. Đây là nội dung hoàn toàn mới, khiến nhiều doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hàng tiêu dùng lúng túng trong khâu chuẩn bị.
Cục Hoá chất cho biết, theo quy định mới, ranh giới trách nhiệm pháp lý không dừng lại ở việc “làm đủ thủ tục”, mà nằm ở tính trung thực, nhất quán và khả năng truy xuất của toàn bộ dữ liệu đã khai báo. Các hệ thống quản lý hiện nay được thiết kế liên thông, cho phép đối chiếu chéo giữa khai báo nhập khẩu, công bố mục đích sử dụng, giấy phép đủ điều kiện và hoạt động mua bán, sử dụng thực tế.
Cục Hóa chất cũng lưu ý, nhập khẩu hóa chất để tự sử dụng được miễn giấy chứng nhận đủ điều kiện không có nghĩa là được miễn quản lý. Doanh nghiệp vẫn phải công bố loại hóa chất, mục đích sử dụng và cập nhật khi có thay đổi. Đây được xác định là lỗi vi phạm phổ biến nhất trong giai đoạn đầu áp dụng quy định mới.
Với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, yêu cầu quản lý được đặt ra theo nguyên tắc “biết rõ - kiểm soát được - truy xuất được”. Doanh nghiệp phải chứng minh được chuỗi kiểm soát xuyên suốt, chứ không chỉ dừng ở hợp đồng hay hóa đơn.
Cục Hóa chất khuyến cáo doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý giai đoạn chuyển tiếp của giấy phép và hồ sơ cũ. Nếu không kịp thời rà soát, chuyển đổi theo danh mục và quy định mới, doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng giấy phép hết hiệu lực nhưng vẫn hoạt động, từ đó phát sinh nguy cơ bị xử phạt hoặc đình chỉ.
