Trước đây, chiếu Cẩm Nê từng được tiêu thụ rộng rãi tại nhiều chợ lớn trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng và các địa phương lân cận.
Bà Dương Thị Thông, 64 tuổi, ở xã Hòa Tiến, là nghệ nhân dệt chiếu cuối cùng của làng nghề chiếu Cẩm Nê, cho biết có thời điểm bà bỏ sỉ chiếu cho nhiều chợ, trong đó chủ yếu là chợ Cẩm Lệ và chợ Cồn. “Hồi trước làm ra bao nhiêu là bán hết bấy nhiêu. Thời bao cấp, chiếu Cẩm Nê đi khắp nơi”, bà Thông nhớ lại.
Tuy nhiên, hiện nay, dù chợ vẫn còn nhu cầu tiêu thụ chiếu cói thủ công, nhưng bà Thông không còn khả năng cung cấp. Theo bà, nguyên nhân lớn nhất là nghề dệt chiếu hoàn toàn phụ thuộc vào sức người, trong khi không còn lao động theo nghề. “Không có người làm thì không thể đáp ứng được thị trường”, bà Thông nói.
Khác với nhiều làng nghề truyền thống khác, vùng đất Cẩm Nê không chuyên trồng cây đay hay cây cói (lác) – nguyên liệu chính để dệt chiếu. Vì vậy, để duy trì nghề, người thợ phải mua sợi cói, lác từ các địa phương khác với số lượng lớn. Sau khi xử lý nguyên liệu, sợi lác được đem phơi khô, nhuộm màu và dệt thủ công thành chiếu, vẽ họa tiết theo yêu cầu của khách hàng. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và tốn nhiều thời gian để hoàn thành sản phẩm.
Tùy theo kích thước, màu sắc và hoa văn, giá thành mỗi chiếc chiếu có sự chênh lệch đáng kể. Chiếu trắng có giá khoảng 300 – 320 ngàn đồng/chiếc, chiếu màu dao động từ 350 – 400 đồng. Riêng những chiếc chiếu dệt họa tiết chữ “M” – loại hoa văn truyền thống, được thực hiện kỳ công và mất nhiều thời gian hơn – có giá lên đến khoảng 3 triệu đồng/chiếc.
Dù vậy, thu nhập từ nghề dệt chiếu không tương xứng với công sức bỏ ra. Theo bà Dương Thị Thông, tiền công cho mỗi chiếc chiếu chỉ khoảng 200 ngàn đồng. Đặc thù công việc phải ngồi nhiều giờ liền, dễ dẫn đến đau lưng, mỏi khớp nên khiến ít người trẻ muốn gắn bó lâu dài. “Làm thì cực mà tiền công không cao, nên không ai theo”, bà Thông chia sẻ.
Năm 2017, làng chiếu Cẩm Nê vẫn còn 4 hộ gia đình duy trì làng nghề. Đến nay, tất cả đều đã bỏ cuộc. Một phần do sự phát triển của công nghệ khiến người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm công nghiệp tiện lợi, giá rẻ; phần khác vì nghề thủ công không còn đủ sức nuôi sống người làm nghề.
Là người duy nhất còn giữ nghề, bà Thông cho biết luôn mong muốn truyền dạy lại kỹ thuật dệt chiếu cho thế hệ sau. Tuy nhiên, mong muốn ấy đến nay vẫn chưa thể thực hiện. “Muốn dạy lắm, nhưng không ai học. Ngồi nhiều, lương ít, người trẻ không chịu theo”, bà ngậm ngùi nói.
Tuổi cao, sức yếu, bà Thông hiện không còn sản xuất chiếu quanh năm như trước. Bà chỉ dệt chiếu khi có người đặt trước hoặc khi có khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm. Trong bối cảnh thị trường tràn ngập chiếu dệt bằng công nghệ máy móc, bà Thông cho rằng chiếu công nghiệp không thể sánh với chiếu thủ công về độ bền và tính thẩm mỹ. Tuy nhiên, ưu thế đó vẫn chưa đủ để níu giữ một làng nghề đang dần đi vào ký ức.
Trao đổi về thực tế này, ông Nguyễn Tấn Khoa - Chủ tịch UBND xã Hòa Tiến cho biết nguyên liệu của làng nghề vốn đã không chủ động, còn lao động thì người trẻ không mặn mà, bởi họ có nhiều chọn lựa tốt hơn. Xã cũng cố gắng khôi phục làng nghề truyền thống, và trước đó huyện Hòa Vang cũng lên kế hoạch khôi phục nhưng không thành công.
“Dệt nên một cái chiếu Cẩm Nê rất công phu. Nhưng với giá thành lên tới triệu mấy một tấm chiếu, so với thị trường và nhu cầu hiện nay không hợp lý lắm, nên xã hiện cũng đang lúng túng”, Chủ tịch UBND xã Hòa Tiến trăn trở.