Nhận thức rõ điều này, mới đây Bộ Y tế đã chính thức ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú”, áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc, xem sàng lọc là giải pháp then chốt nhằm giảm tử vong và gánh nặng điều trị. Trên cơ sở đó, Sở Y tế TP.HCM cũng đã yêu cầu toàn bộ các cơ sở y tế công lập và ngoài công lập khẩn trương triển khai, giám sát chặt việc tuân thủ hướng dẫn chuyên môn này
Có phải Việt Nam đang đi chậm hơn thế giới?
Thực tế, nhiều quốc gia phát triển đã tổ chức sàng lọc ung thư vú từ rất sớm. Tại Mỹ, phụ nữ từ 45 tuổi được đưa vào nhóm sàng lọc định kỳ mỗi năm. Trong khi đó tại Anh, phụ nữ từ 40 tuổi và thực hiện chu kỳ 2 năm/lần. Tại nhiều nước châu Âu sàng lọc từ trên 40 tuổi, chu kỳ 3 năm/lần. Trong khi đó, tại Việt Nam, chương trình sàng lọc mang tính hệ thống mới chỉ thực sự được hoàn thiện và ban hành gần đây, muộn hơn so với xu hướng quốc tế.
Theo tài liệu hướng dẫn của Bộ Y tế, chụp nhũ ảnh như X-quang tuyến vú được xác định là phương tiện sàng lọc chủ đạo, duy nhất đã được chứng minh có khả năng làm giảm tỷ lệ tử vong do ung thư vú. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa sàng lọc và siêu âm hay xét nghiệm gen.
Các bác sĩ Tạo hình đang công tác tại TPHCM, có thời gian dài triển khai tái tạo tuyến vú sau điều trị ung thư, nhấn mạnh rằng, sàng lọc ung thư vú phải dựa trên bằng chứng khách quan, và chụp nhũ ảnh đáp ứng được điều đó. Theo một bác sĩ Tạo hình tuyến vú, cũng như khuyến cáo của WHO, chụp nhũ ảnh bảo đảm tư thế đứng chuẩn, mô tuyến được đặt theo cùng quy ước, lực ép đồng đều giúp làm thẳng các ống tuyến, từ đó phát hiện được những tổn thương rất sớm mà lâm sàng hay siêu âm dễ bỏ sót.
Ngược lại, siêu âm phụ thuộc nhiều vào tay nghề bác sĩ và vị trí đầu dò; còn xét nghiệm gen chỉ phản ánh nguy cơ di truyền, không phải công cụ sàng lọc. Thực tế cho thấy, có người mang gen BRCA1, BRCA2 dương tính nhưng cả đời không phát bệnh nhờ môi trường sống và hệ miễn dịch tốt, trong khi người xét nghiệm gen âm tính vẫn có thể mắc ung thư nếu các yếu tố thuận lợi hội tụ.
Mô hình sàng lọc cộng đồng từ thực tiễn
Từ năm 2022 đến nay, chương trình tầm soát Ung thư vú do Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM triển khai với mô hình sàng lọc bằng xe lưu động, đưa dịch vụ chụp nhũ ảnh đến tận cộng đồng đã phát huy hiệu quả.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ phát hiện tổn thương nghi ngờ cao hơn đáng kể so với mức công bố chung của Viện Ung thư Việt Nam, khoảng 28–30 ca/10.000 phụ nữ. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc tiếp cận đúng đối tượng, đúng phương tiện.
Đáng chú ý, chương trình không chỉ tập trung vào nhóm phụ nữ hoàn toàn khỏe mạnh, mà còn mở rộng sàng lọc cho nhóm đã có khối u, hạch phát hiện tình cờ khi siêu âm, và nhóm có mẹ hoặc người thân trực hệ từng mắc ung thư vú- những đối tượng nguy cơ cao thường bị bỏ sót.
Theo hướng dẫn của Giáo Sư Jochen Schenk từ Trung Tâm One-Stop tại Nuernberg - Đức cho thấy, một lưu ý quan trọng là không nên dồn người dân đến các bệnh viện ung bướu để sàng lọc. Tâm lý sợ hãi khi nghe đến “ung thư” có thể khiến nhiều phụ nữ né tránh kiểm tra.
“Ở các nước phát triển, sàng lọc ung thư vú thường được tổ chức tại những không gian thân thiện, gần gũi như nhà văn hóa cộng đồng- nơi phụ nữ đến với tâm thế chủ động, vui vẻ và không áp lực”- Giáo Sư Jochen Schenk nói và cho rằng, một vài nơi có tần suất ung thư vú cao với tỷ lệ 104 ca trên 10.000 phụ nữ, họ còn đưa sự sàng lọc Ung thư vú xuống lứa tuổi trẻ hơn. Thậm chí sàng lọc ở nhóm sinh con đầu sau 30 tuổi và phụ nữ bị chẩn đoán vô sinh.
Sàng lọc sớm ung thư vú không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là thước đo của tư duy dự phòng và quản trị sức khỏe cộng đồng. Khi chính sách đã có, hướng dẫn đã rõ, vấn đề còn lại là triển khai quyết liệt, đúng cách và đặt người dân vào trung tâm, để mỗi ca ung thư được phát hiện sớm là một bi kịch được ngăn chặn kịp thời.
