"Chìa khóa" giải án oan
Buổi giới thiệu sách Những kỳ án pháp y của Thượng tá, bác sĩ pháp y Trần Ngọc Sơn - nguyên Phó Giám đốc Trung tâm giám định pháp y, Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) được tổ chức ngày 30/1 tại Hà Nội.
Tại sự kiện, pháp y Trần Ngọc Sơn chia sẻ câu chuyện của hàng chục năm làm nghề, về những bí ẩn sau những kỳ án có thực, những tình huống bất ngờ do chính ông và đồng nghiệp từng tham gia. Đặc biệt, trong đó có nhiều vụ án chưa từng được công bố.
Một trong những vụ án được pháp y Trần Ngọc Sơn đề cập là vụ án oan của ông Nguyễn Thanh Chấn (Bắc Giang cũ). Pháp y Trần Ngọc Sơn khẳng định từ thực tiễn điều tra, có thể thấy nguyên tắc “trọng chứng hơn trọng cung” là đặc biệt quan trọng. Cần đặt chứng cứ lên hàng đầu, không thể chỉ dựa vào lời khai, bởi lời khai có thể thay đổi do tác động tâm lý hay ngoại cảnh.
Trong khi đó, chứng cứ khách quan thì không thay đổi. Chứng cứ được hình thành từ công tác khám nghiệm, giám định khoa học, là cơ sở để các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét, đánh giá và đưa ra phán quyết chính xác, bảo đảm không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.
"Khi vụ án xảy ra, ông Nguyễn Thanh Chấn bị đưa vào diện nghi can và sau quá trình đấu tranh, hỏi cung, ông đã nhận tội. Không chỉ nhận, ông còn nhiều lần diễn lại hiện trường, và tất cả các cơ quan tiến hành tố tụng khi đó đều chấp nhận lời khai ấy như một sự thật", pháp y Trần Ngọc Sơn nêu.
Thời điểm đó, vợ ông Chấn liên tục nhiều năm kêu oan, viết hàng trăm lá đơn kêu cứu cho chồng. Sau đó, chỉ từ lá đơn kêu oan có nội dung rất ngắn gọn chỉ khoảng 200 từ, các điều tra viên đã bước vào hành trình đi tìm công lý, làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án.
Chỉ khi vụ án được lật lại, pháp y Trần Ngọc Sơn mới được tiếp cận toàn bộ hồ sơ vụ án, từ tiến hành điều tra, giám định lại với một tâm thế rất thận trọng. Bởi lẽ, việc có người đứng ra nhận tội tuy mở ra cơ hội giải oan cho ông Chấn, nhưng vẫn cần đặt câu hỏi: đó có phải là hung thủ thực sự hay chỉ là một trường hợp nhận tội thay. "Nếu làm lại mà không đến nơi đến chốn, đó sẽ là thất bại về mặt nghề nghiệp", pháp y Trần Ngọc Sơn nói.
Ông khẳng định nghiên cứu rất kỹ các dấu vết tổn thương trên cơ thể nạn nhân - chị Nguyễn Thị Hoan, đồng thời đối chiếu với từng chi tiết trong lời khai của ông Nguyễn Thanh Chấn và Lý Nguyễn Trung để xác định diễn biến, cơ chế gây án của họ để khớp với chứng cứ khoa học.
"Ngoài vết thương chí mạng ở vùng bụng quanh rốn gây tử vong, trên cơ thể chị Hoan còn nhiều tổn thương khác. Trong đó, hai vết thương nhỏ ở vùng hõm nách trái là chi tiết mà nhiều người có thể bỏ qua. Nhưng chính những vết thương phụ này lại mang ý nghĩa quyết định", pháp y Trần Ngọc Sơn chia sẻ.
Sau khi đối chiếu chứng cứ, có thể thấy lời khai của ông Nguyễn Thanh Chấn - trong tư thế ngồi đè lên nạn nhân và đâm từ trên xuống - không thể tạo ra các vết thương ở vị trí và chiều hướng ghi nhận trên cơ thể nạn nhân. Ngược lại, lời khai của Lý Nguyễn Trung về việc tiếp cận từ phía sau, vòng tay ghì cổ và đâm từ dưới lên hoàn toàn phù hợp với cơ chế hình thành thương tích.
Kết quả giám định các vết thương trên tay Lý Nguyễn Trung cũng tương thích với thời điểm gây án, qua đó giúp xây dựng kịch bản thực nghiệm chính xác, làm rõ hành vi phạm tội và giải oan cho ông Nguyễn Thanh Chấn.
Tôn vinh nghề pháp y
Cuốn sách Những kỳ án pháp y không chỉ hấp dẫn bởi những kỳ án có thực, những tình huống bất ngờ do chính tác giả và đồng nghiệp từng tham gia mà còn là tài liệu nghề nghiệp xác đáng. Những kỳ án pháp y không cố đi vào những yếu tố giật gân, rùng rợn, tập trung vào hành trình làm sáng tỏ sự thật đến từ góc nhìn của một pháp y.
Ngoài khía cạnh chuyên môn, mỗi vụ án khép lại cũng đồng thời gợi mở cho bạn đọc những suy ngẫm, chiêm nghiệm về cách con người cư xử với nhau. Tác giả cuốn sách Những kỳ án pháp y cho rằng mỗi lời nói, hành động nếu thiếu cẩn trọng hay mỗi thói quen ứng xử thiếu tình người… đều có thể là nguyên nhân gây mâu thuẫn và dẫn đến tội ác.
“Nhiều người vẫn hình dung pháp y là một nghề lạnh lẽo, khô khan, thậm chí ám ảnh, rùng rợn. Nhưng với tôi, đó là một công việc đầy trách nhiệm và nhân văn. Mỗi vết thương trên cơ thể người đã khuất đều kể lại một câu chuyện, và bác sĩ pháp y chính là người lắng nghe, giải mã, rồi đưa sự thật trở về ánh sáng. Mỗi vụ án là hành trình tìm lại công bằng cho những phận người đã lặng im. Càng làm, tôi càng thấy yêu nghề. Yêu vì nó cho tôi thấy giá trị của sự thật, của công lý - thứ mà đôi khi chỉ được tìm thấy trong một chi tiết tưởng chừng vô nghĩa", pháp y Trần Ngọc Sơn cho biết.