Tóm tắt nhanh:
· Quan niệm “mất mùa vải thì năm đó hạn hán” là một kinh nghiệm dân gian từ lâu.
· Người xưa không cho rằng cây vải có thể dự báo thời tiết mà quan sát thấy hai hiện tượng đôi khi cùng xuất hiện trong một năm.
· Vải là loại cây khá nhạy cảm với các điều kiện thời tiết, đặc biệt trong mùa Đông và Xuân.
Vải mất mùa và kinh nghiệm dân gian
Năm nay mất mùa vải ở nhiều vùng, sản lượng ước tính giảm mạnh so với năm 2025, theo Tiền Phong và VnExpress.
Điều này khiến một kinh nghiệm dân gian lại được nhiều người nhắc tới, rằng vải mất mùa là báo hiệu năm đó dễ xảy ra hạn hán, mùa Hè rất nóng.
Vì sao người xưa lại liên hệ mùa vải với hạn hán?
Thực ra, người xưa không cho rằng cây vải có thể dự báo thời tiết hay gây ra hạn hán, mà thường đúc kết kinh nghiệm từ việc theo dõi thời tiết trong nhiều năm.
Nên quan niệm “mất mùa vải là dễ hạn hán” có thể xuất phát từ việc người xưa quan sát thấy trong một số năm mà sản lượng vải không cao thì mùa Hè cũng có những đợt khô nóng kéo dài.
Quan niệm này có đúng không?
Câu trả lời là không đúng hoàn toàn. Có những năm vải mất mùa nhưng không xảy ra hạn hán, và cũng có những năm vải được mùa nhưng vẫn có hạn hán (ví dụ năm 2025, theo bài đăng trên Thanh Niên).
Thực tế, vải là loại cây khá nhạy cảm với điều kiện thời tiết. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, và theo kinh nghiệm của những người trồng vải, nguyên nhân chính dẫn đến việc mất mùa vải năm nay là do mùa Đông 2025 - 2026 không lạnh sâu, không có những đợt rét đậm và dài, trong khi cây vải cần lạnh để ủ hoa.
Sang mùa Xuân cũng ít mưa, trời nóng nên cây vải ít hoa.
Trong một số năm, khi mùa Đông và mùa Xuân ấm, ít mưa thì hình thái thời tiết này cũng có thể kéo dài sang mùa Hè, và mùa Hè cũng nóng hơn bình thường, dễ hạn hán.
Tuy nhiên, mối liên hệ “mùa Đông ấm - mùa Hè nóng hơn bình thường” không phải chắc chắn, theo trang iWeatherNet. Mà những mùa Hè với các mức nhiệt độ rất cao và ít mưa có thể do biến đổi khí hậu, El Nino hoặc các yếu tố phức tạp khác.
Nói cách khác, mùa Hè khô nóng và vải mất mùa đôi khi cùng xuất hiện vì cùng chịu tác động của những điều kiện khí hậu nhất định. Vì vậy, quan niệm trên nên được xem là một kinh nghiệm quan sát thiên nhiên hơn là một quy luật thời tiết.
Từ xưa, người dân phải cố gắng “đọc” các tín hiệu từ thiên nhiên, môi trường để dự đoán thời tiết vì chưa có các phương tiện, mô hình dự báo hiện đại. Còn hiện nay, để biết nguy cơ nắng nóng hay hạn hán, người dân vẫn nên theo dõi thông tin thường xuyên từ cơ quan khí tượng và các nguồn chính thống.
