Vì sao con người có khi nghe thấy “tiếng nói” thôi thúc làm điều nguy hiểm?

Câu chuyện liên quan đến chuyến đi cuối tuần qua của một bạn gái đang thu hút sự chú ý trên mạng xã hội Threads. Người đăng bài kể rằng khi ngồi trên đò đi qua hang động, cô cứ nghe thấy tiếng người gọi tên mình liên tục, dù những người trên đò không ai biết tên cô. Đến khi đi qua một hang động dài, cô nghe tiếng gọi dồn dập hơn, thôi thúc cô bỏ áo phao mà nhảy xuống nước. Cũng may là cô không nghe theo âm thanh đó.

Dù sự việc này còn nhiều điểm nghi vấn, nhưng câu chuyện, hoặc ít nhất là chi tiết nói trên, khiến nhiều người đặt câu hỏi: Vì sao con người đôi khi nghe như có “tiếng nói” thôi thúc mình làm những điều kỳ lạ, thậm chí nguy hiểm?

Não bộ hoạt động khác đi khi con người sợ hãi hoặc ở nơi tối

Trong môi trường xa lạ, ít ánh sáng (chẳng hạn trong hang động hoặc ở nơi rừng núi lúc tối), não bộ con người dễ tự diễn giải các tín hiệu mơ hồ hoặc thậm chí tự tạo ra thông tin.

Đặc biệt, khi con người mệt mỏi, căng thẳng, lo lắng, não sẽ càng trở nên nhạy cảm với tất cả các tín hiệu, bao gồm tín hiệu âm thanh. Bất kỳ tiếng động tự nhiên nào, ví dụ tiếng nước, cũng có thể khiến não tự diễn giải thành âm thanh quen thuộc.

Đây cũng là lý do khiến người đi rừng, leo núi, nhất là khi chẳng may bị lạc, có thể nghe thấy tiếng trò chuyện hoặc tiếng gọi tên mình, dù thực tế không hề có những tiếng đó. Trong nhiều trường hợp, hiện tượng này được coi là “ảo giác âm thanh”, theo trang Noise Foundation.

Thậm chí, không chỉ âm thanh tự nhiên mà những ý nghĩ cũng khiến con người có thể tưởng như có “tiếng nói” thật sự, nếu người đó bị thiếu ngủ hay bị kích thích cảm xúc mạnh và não trở nên cảnh giác cao độ.

“Suy nghĩ xâm nhập” cũng là một nguyên nhân

Người đăng bài kể rằng nghe thấy nhiều tiếng gọi thôi thúc cô bỏ áo phao mà nhảy xuống nước, trong khi đò đang đi qua hang động.

Các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là “những suy nghĩ xâm nhập”. Theo bài phân tích trên trang của Trường Y Harvard (Mỹ), đó là những suy nghĩ kỳ lạ, đôi khi rất khó chịu hoặc đáng sợ, dường như xuất hiện bất ngờ từ hư không.

Những suy nghĩ này có thể tiêu cực, có thể là những nỗi nghi ngờ…, chẳng hạn đang đi xe trên đường bỗng có ý nghĩ đâm mạnh vào xe đằng trước. Với một số người, những ý nghĩ kiểu này lặp đi lặp lại, càng cố xua đuổi chúng khỏi tâm trí thì chúng càng dai dẳng.

Theo bài viết trên trang của hệ thống y tế Cleveland Clinic (Mỹ), một dạng của suy nghĩ xâm nhập là suy nghĩ tự làm hại bản thân, chẳng hạn có người khi đứng trên cầu hoặc ngồi trên thuyền hoặc ở trên núi bỗng có ý nghĩ là nhảy xuống thì thế nào, dù họ hoàn toàn không muốn tự làm hại bản thân.

Theo thông tin của Trường Y Harvard, đôi khi, những suy nghĩ xâm nhập trở nên rất khó chịu và thôi thúc mạnh. Có khi chúng liên quan đến rối loạn sức khỏe tâm thần, nhưng nhiều người trải nghiệm những ý nghĩ này không mắc rối loạn nào cả, mà những suy nghĩ có thể được kích hoạt bởi căng thẳng hoặc lo lắng.

Những ý nghĩ xâm nhập cũng có thể là vấn đề ngắn hạn do các yếu tố sinh học như sự thay đổi hoóc-môn (ví dụ ở phụ nữ sau sinh), và không phản ánh mong muốn thật sự của người trải nghiệm.

Vì sao sau đó con người dễ tiếp tục nghe thấy nhiều âm thanh?

Sau một trải nghiệm gây sợ hãi, lo lắng, não bộ thường tiếp tục duy trì trạng thái “quét nguy hiểm”. Điều này khiến con người nhạy hơn với tiếng động nhỏ, đặc biệt là trong bóng tối, vào ban đêm, ở môi trường không quen thuộc…

Theo Cleveland Clinic, bị đói hoặc thiếu ngủ cũng khiến con người có thể gặp hiện tượng “ảo giác âm thanh” nhẹ, tức là nghe thấy âm thanh hoặc giọng nói không tồn tại rõ ràng bên ngoài.

Chẳng hạn, người đăng bài về trải nghiệm khó lý giải trên kể rằng khi về phòng nghỉ rồi, đến khoảng 3h sáng lại nghe thấy tiếng đập ở cửa sổ và tiếng gõ cửa phòng nhưng cô không trả lời hoặc mở cửa. Trong nhiều trường hợp tương tự, các nhà tâm lý học cho rằng sự căng thẳng, lo sợ khiến người ta nghe thấy âm thanh không có thật hoặc bị phóng đại, hoặc theo hướng đáng sợ hơn thực tế.

Tuy nhiên, hiện tượng này không đồng nghĩa với bệnh lý tâm thần mà có thể chỉ xảy ra tạm thời khi não bộ mệt mỏi.

Điều quan trọng là giữ bình tĩnh

Các chuyên gia tâm lý và những người có kinh nghiệm về sinh tồn cho rằng trong môi trường xa lạ, tối hoặc dễ gây căng thẳng cho giác quan như hang động, rừng núi, nhất là vào ban đêm, việc con người cảm thấy bất an là điều dễ hiểu.

Vì vậy, người đi rừng, leo núi hoặc tới những nơi lạ nên nghỉ ngơi đúng mức, tránh thức khuya nhiều. Ngoài ra, nên cố gắng giữ bình tĩnh để giúp não bộ ổn định, tránh làm cho nỗi sợ bị khuếch đại.

Và tất nhiên, nếu có thể thì không nên đi một mình ở những nơi lạ, đặc biệt là những nơi có địa hình phức tạp, môi trường thiếu ánh sáng…