Siết chất lượng đầu vào
Theo quy chế tuyển sinh ĐH năm 2026 do Bộ GD&ĐT ban hành, thí sinh muốn đăng kí xét tuyển bằng các phương thức phổ biến như xét điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ hay kết hợp đều phải đạt tối thiểu 15/30 điểm đối với tổ hợp 3 môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Quy định này áp dụng cho 4/5 phương thức xét tuyển hiện hành, ngoại trừ phương thức xét tuyển thẳng theo quy chế riêng.
Bộ cũng đưa ra yêu cầu về cấu trúc tổ hợp xét tuyển, trong đó ít nhất một trong hai môn Toán hoặc Ngữ văn phải chiếm trọng số 1/3 tổng điểm, nhằm đảm bảo thí sinh có năng lực nền tảng ở các lĩnh vực cốt lõi, tránh tình trạng lệch hẳn về một nhóm môn khi xét tuyển.
Quy định này cũng góp phần định hướng lại cách xây dựng tổ hợp xét tuyển của các trường, buộc phải chú trọng hơn tới các năng lực cơ bản thay vì chỉ tập trung vào những tổ hợp dễ đạt điểm cao.
Việc thiết lập ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào chung được xem là thay đổi đáng kể so với các năm trước, khi các cơ sở đào tạo có quyền tự chủ tương đối rộng trong việc xác định điểm sàn nhận hồ sơ.
Trước đây, không ít trường đã tận dụng cơ chế này để mở rộng nguồn tuyển, đặc biệt thông qua phương thức xét học bạ hoặc các tiêu chí riêng, mà không bị ràng buộc bởi điểm thi tốt nghiệp THPT. Điều này giúp gia tăng cơ hội tiếp cận giáo dục ĐH cho thí sinh, nhưng đồng thời cũng đặt ra những lo ngại về sự thiếu đồng đều trong chất lượng đầu vào giữa các cơ sở đào tạo và giữa các nhóm ngành.
Trong thực tế những năm gần đây, không ít trường ĐH đã đưa ra mức điểm sàn khá thấp, thậm chí dưới 15 điểm, khiến dư luận lo ngại về chất lượng đầu vào. Năm 2025, nhiều ngành của Trường ĐH Quang Trung (tỉnh Gia Lai) chỉ lấy điểm sàn 13. Tương tự, phần lớn ngành của Trường ĐH Lao động, Xã hội có mức điểm sàn 14.
Các trường lí giải rằng, việc xác định điểm sàn là quyền tự chủ và không vi phạm quy chế tuyển sinh.
Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, mức điểm đầu vào thấp, đặc biệt ở các ngành kĩ thuật, công nghệ và khoa học tự nhiên, có thể gây ra hệ lụy lâu dài. Thí sinh có nền tảng kiến thức yếu sẽ gặp khó khăn trong quá trình học tập, dễ rơi vào trạng thái chán nản, bỏ học giữa chừng, gây lãng phí không chỉ cho bản thân mà còn cho xã hội.
Bỏ “phao cứu sinh”, bức tranh sẽ khác
Dữ liệu từ kì thi tốt nghiệp THPT năm 2025 cho thấy, khoảng 7% thí sinh có tổng điểm tổ hợp 3 môn dưới 15. Nếu nâng ngưỡng lên 16 điểm, tỉ lệ này tăng lên 11%. Trong khi đó, chỉ khoảng hơn 60% học sinh tốt nghiệp phổ thông tiếp tục học ĐH. Điều này cho thấy việc đặt ngưỡng 15-16 điểm về cơ bản không làm xáo trộn lớn bức tranh tuyển sinh tổng thể, nhưng lại có ý nghĩa nhất định trong việc định hình chất lượng đầu vào.
Một điểm đáng chú ý khác là sự chênh lệch giữa kết quả xét tốt nghiệp THPT và kết quả thi thực tế. Hiện nay, 50% điểm xét tốt nghiệp dựa vào học bạ, dẫn đến tỉ lệ tốt nghiệp năm 2025 lên tới hơn 99%. Nếu chỉ tính điểm thi, tỉ lệ này chỉ khoảng 85%.
Sự chênh lệch tới 12% tương đương hàng trăm nghìn thí sinh cho thấy việc xét tốt nghiệp dựa hoàn toàn vào kết quả thi sẽ làm thay đổi đáng kể bức tranh giáo dục, đồng thời tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn tuyển vào ĐH. 50% điểm học bạ trong xét tốt nghiệp được ví như “phao cứu sinh” thời gian qua.
Trong bối cảnh đó, việc áp dụng điểm sàn 15 được nhìn nhận là một giải pháp nhằm cân bằng giữa mở rộng cơ hội học tập và đảm bảo chất lượng đào tạo. Về mặt tích cực, quy định này giúp thiết lập một ngưỡng tối thiểu, hạn chế tình trạng thí sinh có học lực quá thấp vẫn trúng tuyển, đặc biệt ở những ngành đòi hỏi nền tảng kiến thức cơ bản.
Tuy nhiên, chính sách này cũng đặt ra không ít thách thức. Đối với thí sinh ở vùng nông thôn, khu vực khó khăn hoặc có điều kiện học tập hạn chế, việc đạt mức 15 điểm không phải dễ dàng. Điều này có thể khiến một bộ phận thí sinh bị thu hẹp cơ hội vào ĐH, dù vẫn có nhu cầu và động lực học tập.
Nếu không đi kèm các chính sách hỗ trợ phù hợp, điểm sàn có thể vô tình làm gia tăng khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các nhóm đối tượng.
Ở góc độ các trường ĐH, đặc biệt là khối ngoài công lập hoặc các trường địa phương, quy định này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn tuyển.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhiều trường vốn phụ thuộc vào nhóm thí sinh có mức điểm trung bình sẽ gặp khó khăn trong việc tuyển đủ chỉ tiêu. Điều này buộc các cơ sở đào tạo phải thay đổi chiến lược, từ nâng cao chất lượng chương trình, cải thiện uy tín đến đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, thay vì chỉ dựa vào điểm thi như trước đây.
Trao đổi về vấn đề này, PGS. TS Nguyễn Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GD&ĐT) cho biết, mức 15 điểm chỉ là ngưỡng tối thiểu nhằm đảm bảo chất lượng đầu vào, không phải là “cánh cửa đóng” đối với thí sinh. Những trường hợp không đạt ngưỡng vẫn còn nhiều lựa chọn khác như cao đẳng, trung cấp hoặc các hướng đi nghề nghiệp phù hợp.
Có thể thấy, việc lần đầu tiên áp dụng điểm sàn chung trong tuyển sinh ĐH không chỉ là một điều chỉnh kĩ thuật mà còn phản ánh nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Tuy vậy, để chính sách này phát huy hiệu quả, cần có sự theo dõi, đánh giá thường xuyên cũng như các giải pháp hỗ trợ đi kèm, nhằm đảm bảo vừa giữ được chuẩn đầu vào, vừa không làm thu hẹp cơ hội học tập của người học trong một hệ thống giáo dục đang ngày càng đa dạng và cạnh tranh.