Tác phẩm Thanh niên Thành đồng phản ánh phong trào đấu tranh chống xâm lược của học sinh, sinh viên Sài Gòn trong những năm 60 của thế kỷ XX. Khởi nguồn từ các phác thảo vào năm 1967, trong thời gian họa sĩ sống và làm việc tại miền Bắc, Thanh niên Thành đồng được hoàn thành năm 1978, là sáng tác kết tinh nỗi nhớ quê hương và tình cảm của Nguyễn Sáng đối với miền Nam.
Tác phẩm có khổ rộng 120cm x 360 cm, được thể hiện bằng bút pháp sơn mài đặc trưng của Nguyễn Sáng, với lối tạo hình lược giản, bố cục cô đọng và giàu tính biểu cảm. Trong nội dung tác phẩm, bên trái là hai lính Mỹ cao lớn, đội mũ sắt, quấn đạn quanh lưng và chân mang giày cao cổ, đứng quay lưng về phía người xem. Chúng cầm súng, chĩa về phía nhóm đấu tranh.
Đối diện với 2 lính Mỹ là một khối đông đảo thanh niên nam nữ tạo thành một bức tường thành vững chắc, với những người ở hàng đầu hiện rõ, còn những khuôn mặt phía sau ẩn hiện, tất cả đều hướng ánh mắt cương quyết về phía lính Mỹ. Nhân vật nổi bật nhất là một thanh niên đứng đối diện với lính Mỹ, đang phanh áo như muốn xé tan lồng ngực, cùng đôi chân dang rộng, vững chãi sẵn sàng đón nhận các thách thức và phản kháng.
Thông qua dáng đứng, ánh mắt và gương mặt nhân vật chính, họa sĩ Nguyễn Sáng làm nổi bật tinh thần cương nghị, ý chí kiên định và khát vọng cống hiến của thế hệ thanh niên, học sinh, sinh viên miền Nam trong giai đoạn lịch sử đầy thử thách.
Thanh niên Thành đồng được đánh giá là tác phẩm chứa đựng hình tượng đẹp về tinh thần, lý tưởng và khát vọng cống hiến của thế hệ thanh niên Việt Nam thế kỷ XX. Từ hình tượng ấy, nghệ thuật vượt lên khỏi bình diện thưởng ngoạn, để trở thành nơi lưu giữ lịch sử và tôn vinh những giá trị cao đẹp của con người.
![606609725-1386015913314693-3788093646948683095-n.jpg](https://cdn.tienphong.vn/images/b7eb47e0541089d91e3253712e8ab5906fd02494f0a0b6aaf312aa56befc7f8e7334588e9611784340fa315674374247dc7a6648f9ba1d9ba7045061f229bc600ba88e5bd809bbfaa8f6c8db5d89354c91c395aaa9493e5cdaf349cad3d4a15e/606609725-1386015913314693-3788093646948683095-n.jpg "Tác phẩm "Thanh niên Thành Đồng"")
Thanh niên Thành đồng hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM là hiện vật độc bản, có bút tích gốc của họa sĩ Nguyễn Sáng, đồng thời là một trong số rất ít tác phẩm Nguyễn Sáng sáng tác về chủ đề miền Nam. Tác phẩm đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia theo Quyết định số 2089/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 25/12/2017.
Hoạ sĩ Nguyễn Sáng tên thật là Nguyễn Văn Sáng, sinh năm 1923 tại Mỹ Tho (Đồng Tháp). Ông theo học Trường Mỹ thuật Gia Định và sau đó thi đỗ vào Trường Mỹ thuật Đông Dương năm 1940. Năm 1945, ông tham gia hoạt động Tổng khởi nghĩa tại Hà Nội và năm 1946, Nguyễn Sáng lên Chiến khu Việt Bắc, tham gia công việc kháng chiến bằng hội hoạ.
Nguyễn Sáng là hoạ sĩ thiết kế con tem bưu chính cách mạng đầu tiên của Việt Nam và là hoạ sĩ duy nhất có 2 tác phẩm hội hoạ được công nhận là Bảo vật quốc gia là Thanh niên Thành đồng và Kết nạp Đảng trong chiến hào Điện Biên Phủ. Ông mất năm 1988 và sau đó đã được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – nghệ thuật vào năm 1996.
