Người đầu tiên
Buổi sáng, mùa hè cũng như mùa đông, Sủng Máng luôn chìm trong sương mù, hiếm khi thấy mặt trời. Nằm trong thung lũng, chính quyền và người dân nơi đây lựa từng mét đất để xây trường. Nhiều phòng học chức năng còn thiếu, chỉ đáp ứng được 10 lớp theo 5 cấp học của bậc tiểu học và khu vực ăn ở sinh hoạt cho học sinh.
Con đường đến xã Sủng Máng quanh co, dựng đứng giữa trùng điệp đá tai mèo. Ở nơi tưởng như xa xôi ấy, mỗi buổi sáng, thầy giáo trẻ Tẩn Tà Quyên vẫn đều đặn đứng lớp, kiên nhẫn dạy những từ tiếng Anh đầu tiên cho học sinh tiểu học-những đứa trẻ lớn lên giữa núi rừng, ít khi dám mơ về thế giới bên ngoài và 100% là người dân tộc Dao, Mông.
Ít ai biết rằng, để có được ngày hôm nay, Quyên đã đi qua một hành trình không hề dễ dàng-hành trình ấy hữu duyên kết nối với dự án đầy tâm huyết mang tên “Đào tạo giáo viên tiếng Anh cho huyện Mèo Vạc”, do Nhà giáo Nguyễn Xuân Khang, Chủ tịch Trường Marie Curie (Hà Nội), khởi xướng và tài trợ từ năm 2023.
Sinh ra và lớn lên ở vùng cao Mèo Vạc, Tẩn Tà Quyên, người dân tộc Dao, hiểu rõ những thiệt thòi của học sinh nơi đây. Nhiều năm trước, tiếng Anh vẫn là một “khoảng trống” trong giáo dục vùng cao, không chỉ vì điều kiện cơ sở vật chất hạn chế mà còn bởi thiếu giáo viên được đào tạo bài bản. Quyên lựa chọn học ngành ngôn ngữ Anh từ một trường cao đẳng tại Hà Nội. Sau đó, học liên thông ngành Sư phạm tiếng Anh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Năm cuối, điều may mắn nhất của Quyên là gặp được dự án đào tạo giáo viên tiếng Anh của nhà giáo Nguyễn Xuân Khang. Được dự án hỗ trợ kinh phí ăn ở tối thiểu 5 triệu đồng /tháng (từ tháng 12/2023). Đây vừa là động lực, vừa là trách nhiệm để Quyên phấn đấu. Tháng 7/2025, Quyên là sinh viên đầu tiên trong số 33 sinh viên được dự án hỗ trợ tốt nghiệp.
Sau khi tốt nghiệp, Tẩn Tà Quyên chọn về đúng nơi mình đã xuất phát, nhận công tác tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) Tiểu học Sủng Máng. Lâu lắm rồi, sau bao nhiêu năm thông báo tuyển dụng, trường học ở xã Sủng Máng mới có một người đủ tiêu chuẩn ứng tuyển vị trí giáo viên tiếng Anh cấp tiểu học, mở ra nhiều hi vọng cho việc dạy tiếng Anh ở một trong những nơi khó khăn nhất của cả nước.
Trong lớp học đơn sơ, điều kiện còn nhiều thiếu thốn, Quyên bắt đầu những tiết học tiếng Anh đầu tiên cho học sinh vùng cao. Không giáo trình cầu kì, không thiết bị hiện đại, thầy giáo trẻ dạy học bằng sự kiên trì, sáng tạo và tình yêu nghề. Mỗi từ mới được gắn với hình ảnh quen thuộc, mỗi bài học là một câu chuyện gần gũi với đời sống của các em.
Dần dần, những ánh mắt rụt rè biết phát âm “hello”, “thank you”; những đứa trẻ lần đầu mạnh dạn đứng lên nói một câu tiếng Anh tròn vành. Với Quyên, đây là phần thưởng lớn nhất.
Các em bắt đầu phát âm những từ đơn giản, biết chào hỏi bằng tiếng Anh, biết mơ hồ hình dung về một thế giới rộng lớn hơn ngoài những dãy núi đá... Bởi tiếng Anh là ngoại ngữ thứ hai (tiếng Việt là ngoại ngữ thứ nhất) của tất cả học sinh nơi đây. Nên cùng thời gian, cùng chương trình giảng dạy, học sinh vùng thuận lợi học được 10 từ thì học sinh của thầy Quyên học được 1, 2 từ.
Có đôi khi, thầy cảm thấy mình thuộc vương quốc riêng, bởi không có giáo viên cùng chuyên môn để trao đổi, thảo luận về công việc. Thậm chí, để có mạng internet phục vụ dạy học, thầy Quyên thuê nhà trọ cách nhà ở 7 km và cách trường 13 km.
“Mong muốn của tôi là được gắn bó với nơi này và có cơ hội được tiếp tục học tiếp nâng cao năng lực chuyên môn”. Thầy Tẩn Tà Quyên
Những khó khăn dần đi qua bởi những tiến bộ của học trò. Ở Trường PTDTBT Tiểu học Sủng Máng hôm nay, tiếng Anh không còn là môn học xa lạ. Những tiết học của thầy giáo Tẩn Tà Quyên đã và đang âm thầm gieo những hạt mầm mới-hạt mầm của sự tự tin, của khát vọng bước ra thế giới.
Giữa cao nguyên đá khắc nghiệt, con đường đến tương lai của trẻ em vùng cao có thể còn dài. Nhưng với những giáo viên như Tẩn Tà Quyên, từng con chữ được gieo xuống mỗi ngày chính là những bước chân đầu tiên, bền bỉ và lặng lẽ, mở ra cánh cửa tri thức cho thế hệ mai sau.
Người gieo hạt
Năm 2020, ngành giáo dục triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó môn tiếng Anh trở thành môn học bắt buộc từ lớp 3 trên phạm vi toàn quốc. Thực tế tại huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang (cũ) khi đó cho thấy một khoảng trống đáng lo ngại: toàn huyện chỉ có duy nhất một giáo viên tiếng Anh tiểu học, các trường gần như “trắng” giáo viên ngoại ngữ.
Nhà giáo Nguyễn Xuân Khang (người luôn được học sinh gọi trìu mến bằng ông nội) quyết định tuyển và trả lương gần 20 giáo viên dạy tiếng Anh trực tuyến cho tất cả các trường tiểu học ở địa phương. Ngay sau đó, thầy đã khởi xướng và bắt tay thực hiện một dự án khác, căn cơ hơn. Đó là hỗ trợ đào tạo giáo viên tiếng Anh cho Mèo Vạc với tổng kinh phí ước tính có thể lên tới 12 tỷ đồng.
Theo cam kết, các em sẽ về Mèo Vạc ứng tuyển làm giáo viên dạy tiếng Anh trên chính quê hương mình. Năm 2023, thầy Khang chủ động đề xuất với UBND huyện Mèo Vạc (cũ) về việc phối hợp đào tạo giáo viên tiếng Anh cho huyện với hình thức cử tuyển, kết hợp xã hội hóa, với tên gọi “Đào tạo giáo viên tiếng Anh cho Mèo Vạc”.
Trường Marie Curie sẽ hỗ trợ đào tạo khoảng 30 giáo viên với dự tính tổng kinh phí 6 - 12 tỷ đồng. Chính quyền Mèo Vạc chủ động tìm học sinh là con em tại địa phương, trúng tuyển vào các trường đại học đào tạo ngôn ngữ Anh, bố trí cho các em về dạy học tại các trường trên địa bàn huyện sau khi ra trường.
Trường Marie Curie hỗ trợ kinh phí ăn ở tối thiểu 5 triệu đồng/em/tháng (từ tháng 12/2023). Mức này có thể tăng lên đến 10 triệu đồng/tháng, tùy vào thành tích học tập của các em; số tiền được chuyển trực tiếp vào tài khoản của các em mỗi tháng thực học.
Với dự án “Đào tạo giáo viên tiếng Anh cho huyện Mèo Vạc”, hi vọng trong thời gian 2-3 năm nữa, các trường tiểu học trên địa bàn huyện Mèo Vạc (cũ) chấm dứt tình trạng “trắng” giáo viên tiếng Anh như hiện nay.
Nhận được tin Tẩn Tà Quyên tốt nghiệp về công tác tại chính quê hương, thầy Khang vô cùng xúc động vì một trong 33 “đứa con” thân yêu của thầy đã có thể lập thân, lập nghiệp.
Ông Bùi Văn Thư, Chủ tịch xã Sủng Máng (nguyên là Trưởng phòng GD&ĐT huyện Mèo Vạc) thực sự biết ơn thầy Khang và hạnh phúc khi sinh viên đầu tiên ra trường trở về đúng quê hương công tác.
Hiện nay 31 sinh viên còn lại vẫn học tập tốt, 1 sinh viên đang đợi tốt nghiệp sẽ về các trường của xã để dạy học. Trong thời gian 2-3 năm tới, số sinh viên này ra, trở về các xã của huyện Mèo Vạc cũ công tác. Khi đó các xã sẽ cơ bản có nguồn giáo viên tiếng Anh ổn định, phục vụ lâu dài, khắc phục được tình trạng thiếu giáo viên.
Nhớ lại ngày đầu vừa tốt nghiệp, thầy giáo Tẩn Tà Quyên không khỏi xúc động khi thầy Khang đã “sắm” ngay cho em một chiếc xe máy mới tinh để làm phương tiện di chuyển cùng những lời động viên, dặn dò ấm áp nhất.