Thưa PGS, Tết Bính Ngọ đến, nhiều người bệnh ung thư và gia đình rất lo lắng. Bác sĩ muốn nhắn gửi điều gì đầu tiên?
Tết vốn là dịp đoàn tụ, nhưng với người bệnh ung thư lại đi kèm nhiều băn khoăn: ăn uống thế nào, có nên đi lại hay nghỉ điều trị không. Điều quan trọng nhất là người bệnh không nên quá lo sợ mà cũng không được chủ quan. Ung thư vẫn cần điều trị liên tục, song nếu chuẩn bị tốt, người bệnh hoàn toàn có thể đón Tết an toàn và ấm áp bên gia đình.
Về chế độ ăn uống ngày Tết, nhiều người hoặc kiêng khem quá mức, hoặc “thả cửa” vì nghĩ ăn một chút không sao. Quan điểm của bác sĩ ra sao?
Cả hai thái cực đều nguy hiểm. Người bệnh không nên để cơ thể thiếu năng lượng vì dinh dưỡng đầy đủ giúp nâng sức đề kháng và tăng khả năng chịu đựng điều trị. Nên ưu tiên thực phẩm tươi, nấu chín kỹ, nếu mệt có thể chia thành 5–6 bữa nhỏ trong ngày thay vì ba bữa lớn. Các món muối chua như dưa hành, cà pháo dễ gây đầy bụng và nhiều muối nên hạn chế. Thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, lạp xưởng có chất bảo quản cũng cần giảm, đặc biệt với bệnh nhân đang hóa trị để bảo vệ gan và hệ tiêu hóa. Và điều rất quan trọng là người bệnh đang điều trị nên nói không với rượu bia vì có thể làm giảm hiệu quả thuốc và tăng độc tính.
Người Việt mình thường có tâm lí "Tết mà, ăn một chút chắc không sao" hoặc ngược lại là kiêng khem khổ sở vì sợ "nuôi khối u". Cả hai cực đoan này đều nguy hiểm.
Đừng để cơ thể "đói" năng lượng, người bệnh cần ăn đủ chất để có sức chống chọi với bệnh. Hãy ưu tiên đồ tươi sống, nấu chín kỹ. Nếu mệt, hãy chia nhỏ bữa ăn thành 5-6 bữa/ngày thay vì cố ăn 3 bữa lớn cùng gia đình.
Nhiều gia đình vẫn kiêng đi viện hoặc uống thuốc những ngày đầu năm. Điều này ảnh hưởng thế nào, thưa bác sĩ?
Đây là quan niệm sai lầm. Ung thư không có khái niệm nghỉ Tết. Việc tự ý bỏ thuốc hoặc trì hoãn hóa trị có thể làm mất “thời cơ vàng” kiểm soát tế bào ác tính. Trước kỳ nghỉ, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để chuẩn bị thuốc xử trí tác dụng phụ nhẹ tại nhà như thuốc chống nôn, thuốc tiêu hóa, giảm đau và lưu số điện thoại khoa điều trị để liên hệ khi cần.
Tết cũng là thời điểm đi lại, thăm hỏi nhiều. Người bệnh cần lưu ý gì?
Hãy lắng nghe cơ thể. Nếu mệt nên nghỉ ngơi, người thân cũng cần thấu hiểu, không nên ép đi chúc Tết quá nhiều. Một giấc ngủ đủ có giá trị hơn một buổi tiệc xã giao. Thời tiết thay đổi và môi trường đông người dễ lây bệnh hô hấp nên người bệnh cần giữ ấm, đeo khẩu trang khi ra ngoài.
Nói không với rượu bia: Một li rượu chúc Tết có thể là niềm vui, nhưng với người bệnh ung thư đang điều trị, nó là tác nhân gây hại trực tiếp, làm giảm tác dụng của thuốc và tăng gánh nặng cho cơ thể.
Hiện có nhiều quảng cáo “thần dược” chữa ung thư, đặc biệt dịp Tết. Bác sĩ cảnh báo gì?
Mọi phương pháp điều trị ung thư phải dựa trên cơ sở khoa học. Tin theo thuốc truyền miệng hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc không chỉ tốn kém mà còn có thể gây suy gan, suy thận cấp, làm gián đoạn điều trị chính thống.
Nếu trong kỳ nghỉ Tết người bệnh gặp tác dụng phụ thì nên xử trí thế nào?
Khi buồn nôn, không nên cố ăn đồ nhiều dầu mỡ, có thể uống trà gừng ấm, ăn cháo hoặc súp nhẹ và dùng thuốc chống nôn theo đơn. Nếu tiêu chảy cần bù nước và ăn đồ nấu chín; nếu táo bón thì uống nhiều nước và ăn trái cây mềm như đu đủ, thanh long. Trường hợp mệt mỏi, suy nhược, hãy cho phép cơ thể nghỉ ngơi một đến hai ngày để phục hồi năng lượng.
Bác sĩ có thể tóm tắt những điều quan trọng nhất để người bệnh đón Tết an lành?
Người bệnh nên uống đủ nước, ăn đồ tươi nấu chín, vận động nhẹ, đeo khẩu trang khi tiếp xúc đông người và luôn giữ liên lạc với bệnh viện. Ngược lại cần tránh thức khuya kéo dài, uống rượu bia, hút thuốc, ăn quá nhiều đồ nếp hoặc muối chua, tự ý dừng thuốc hay tin theo các phương pháp chữa bệnh thiếu cơ sở khoa học. Chuẩn bị tốt và giữ tinh thần lạc quan chính là “liều thuốc” quan trọng để người bệnh vui xuân an toàn.
Cảm ơn PGS!