Vụ hủy đêm nhạc Về đây bốn cánh chim trời không chỉ gây tổn thất cho khán giả mà còn khơi lên một cuộc tranh luận sâu rộng trong giới làm nghề: khi nào nghệ sĩ có quyền dừng cuộc chơi, và đâu là ranh giới giữa quyền lợi cá nhân với trách nhiệm nghề nghiệp?
Một số chuyên gia trong lĩnh vực tổ chức nghệ thuật trao đổi với Tiền Phong về quy trình thanh toán thù lao cho nghệ sĩ, cho thấy cái nhìn toàn cảnh về bức tranh thị trường biểu diễn.
Quy trình thanh toán cát-xê
Ngày 30/12/2025, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Công ty Ngọc Việt Education, bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội khởi tố, tạm giam để điều tra về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Trước đó, bà Hà cam kết với Sở Văn hóa, Thể thao Hà Nội rằng chương trình diễn ra bình thường, nhưng sau đó tự ý hủy show.
Bà Hà nói một trong những "quy trình sai lầm nhất của bản thân" là không thực hiện được tiến độ thanh toán với giám đốc âm nhạc. "Tôi không đạt được thỏa thuận trả tiền 50% trước show như tôi đã làm và 50% sau show. Việc thanh toán là một trong những lỗi lớn của tôi", bà Hà nói.
Loạt tin nhắn xoay quanh việc thương thảo thanh toán 50% số tiền còn lại của hợp đồng ngay trước giờ diễn rò rỉ, khiến không ít khán giả cho rằng ê-kíp nghệ sĩ đã nắm được những bất ổn về tài chính và tác quyền từ vài ngày trước, nhưng vẫn để đến thời điểm khán phòng đã kín chỗ mới đưa ra cú chốt dừng diễn.
Ở góc độ nhà sản xuất, bà Trần Huyền Trang - Phó Tổng Giám đốc Công ty Hoàng Thành Media - cho biết trong lĩnh vực tổ chức biểu diễn, quy trình thanh toán cát-xê cho nghệ sĩ vốn đã được thiết lập tương đối rõ ràng. Thông thường, nghệ sĩ sẽ nhận 50% cát-xê ngay khi ký hợp đồng, 30% trước đêm diễn và phần còn lại được thanh toán trong vòng 14 ngày sau chương trình. Trong một số mối quan hệ hợp tác lâu dài, hai bên có thể linh hoạt áp dụng phương án thanh toán 50% trước và 50% sau đêm diễn.
Tuy nhiên, thực tế sản xuất một chương trình lớn không bao giờ là con đường bằng phẳng. Theo bà Huyền Trang, khi nhà sản xuất gặp khó khăn về tài chính hoặc dòng tiền, việc thương lượng để điều chỉnh tiến độ thanh toán là điều có thể xảy ra, nhưng khoản đặt cọc ban đầu vẫn phải đảm bảo ở mức 50%. Phần chi phí còn lại có thể kéo dài thời gian thanh toán, từ 30 đến 60 ngày sau khi chương trình kết thúc.
“Thông thường, các nghệ sĩ khá đồng cảm và sẵn sàng chia sẻ khó khăn với nhà sản xuất. Trong những tình huống bất khả kháng, có nghệ sĩ còn hỗ trợ bằng cách giảm cát-xê để chương trình được tiếp tục”, bà Huyền Trang cho biết.
Rủi ro lớn nhất của nhà sản xuất nằm ở bài toán tài chính. Một show diễn quy mô lớn buộc nhà sản xuất phải bỏ ra nguồn vốn rất lớn ngay từ đầu cho sân khấu, kỹ thuật, truyền thông, nhân sự… trong khi tiền tài trợ hoặc doanh thu bán vé thường về sau, thậm chí không đủ bù chi. Có những chương trình được khen ngợi về chất lượng nghệ thuật và hình ảnh, nhưng phía sau là áp lực chi trả khổng lồ mà nhà sản xuất phải tự mình gánh chịu.
Bên cạnh tài chính, yếu tố con người cũng là biến số khó kiểm soát nhất. Nghệ sĩ có thể hủy lịch vì lý do cá nhân, ê-kíp phát sinh mâu thuẫn, đối tác kỹ thuật không đảm bảo chất lượng như cam kết. Trong tất cả tình huống đó, nhà sản xuất vẫn là người phải đứng ra xử lý, dung hòa và chịu trách nhiệm cuối cùng.
“Một show lớn không cần một ê-kíp đông, mà cần một ê-kíp đã từng đi qua áp lực thật sự”, bà Huyền Trang nhấn mạnh.
Áp lực truyền thông cũng là thách thức không nhỏ. Chỉ một sự cố kỹ thuật, một phát ngôn thiếu kiểm soát, hay một khoảnh khắc bị cắt ghép sai ngữ cảnh trên mạng xã hội cũng có thể nhanh chóng thổi bùng khủng hoảng. Đặc thù của lĩnh vực giải trí là khán giả thường không phân biệt lỗi thuộc về bên nào. Trong mắt công chúng, nhà sản xuất luôn là người chịu trách nhiệm cao nhất, từ pháp lý, giấy phép, cho đến quyền lợi của nhà tài trợ và khán giả.
Từ đây, câu chuyện trách nhiệm của nghệ sĩ cũng được đặt ra nhiều chiều. Theo bà Trần Huyền Trang, quan điểm cho rằng nghệ sĩ không bán vé, không xin giấy phép nên không có trách nhiệm với khán giả - kể cả trách nhiệm đạo đức - xuất phát từ mong muốn bảo vệ quyền lợi người xem, vì thế rất dễ nhận được sự đồng tình về mặt cảm xúc. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ nghề nghiệp, vấn đề cần được đặt trong một bức tranh toàn diện hơn.
"Trách nhiệm của nghệ sĩ nên được hiểu là trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm đạo đức ở mức độ phù hợp: tôn trọng khán giả, tôn trọng sân khấu, giữ hình ảnh cá nhân và ứng xử văn minh trước công chúng. Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là sự minh bạch và tôn trọng lẫn nhau giữa các bên. Khi mỗi người làm đúng vai trò của mình, khán giả sẽ là người được bảo vệ tốt nhất”, bà Huyền Trang chia sẻ.
Chuyên gia tư vấn chiến lược doanh nghiệp Trần Bằng Việt - Nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT Đông A Solutions - nói một chương trình nghệ thuật quy mô lớn vừa phải hủy sát giờ diễn, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về pháp lý, tài chính và niềm tin của công chúng. Vụ việc đang được phân tích dưới nhiều góc độ khác nhau, từ quản trị rủi ro, năng lực tài chính đến trách nhiệm pháp luật của đơn vị tổ chức.
"Trên thực tế, trong giới biểu diễn chuyên nghiệp, tỷ lệ ứng trước thù lao ở mức 30-50% đã được xem là cao. Với những ê-kíp đã từng làm việc lâu năm, có lịch sử hợp tác minh bạch, không ít chương trình được triển khai mà không cần ứng trước, dựa hoàn toàn vào uy tín và cam kết giữa các bên. Chính vì vậy, khi xuất hiện yêu cầu ứng trước ở mức cao bất thường, đó không hẳn là dấu hiệu của sự chuyên nghiệp, mà thường phản ánh sự suy giảm niềm tin trong quan hệ hợp tác", ông Việt nói.
Thế khó của nhiều nghệ sĩ
Trở lại câu chuyện của Về đây bốn cánh chim trời, ông Nguyễn Quốc Huy - người có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực tổ chức sự kiện - nhìn nhận vụ việc ở góc độ tình và lý. Về lý, khi đơn vị tổ chức và nghệ sĩ đã có hợp đồng, việc chậm chi trả tiền là sai, không thể chối cãi. Tuy nhiên, ông Huy chia sẻ những người làm doanh thu, bán vé concert đều hiểu tổ chức một chương trình không phải là chuyện in vé rồi ngồi đếm tiền.
"Rủi ro nghề này quá nhiều, từ giấy phép, tài trợ, thời tiết, thiết bị, cho tới tâm trạng của nghệ sĩ. Ngọc Việt sai ở quản trị tài chính Chỉ mong sau vụ việc này, mỗi bên bớt diễn, bớt đổ hết lỗi cho nhau, và chịu khó soi lại chính mình một chút để sau này không phải chứng kiến thêm trường hợp thứ hai", ông Huy nói.
Theo đạo diễn Tạ Huy Cường, trong một dự án nghệ thuật, mức độ rủi ro và trách nhiệm của từng bộ phận là khác nhau. Có những vị trí buộc phải bỏ tiền túi ra trước để công việc được triển khai, như họa sĩ bối cảnh, bộ phận đạo cụ, vận chuyển, thuê bối cảnh… Với những trường hợp này, việc tạm dừng khi nhà sản xuất gặp khó khăn tài chính là điều có thể chấp nhận được, bởi họ đang đối mặt với rủi ro vật chất rõ ràng.
Đạo diễn Tạ Huy Cường dẫn chứng chính trải nghiệm cá nhân khi trong năm qua, ông thực hiện hai phim dài tập với cùng một nhà sản xuất mà không nhận bất kỳ khoản tạm ứng nào, chỉ nhận thù lao sau khi dự án kết thúc.
Đồng quan điểm, ông bầu Hoàng Tuấn cho biết việc nhận 20%, 30% hay 50% tiền thù lao trước đêm diễn phụ thuộc vào quá trình thương thảo của nghệ sĩ với ban tổ chức.
"Khi đã nhận tiền cọc rồi thì phải tham gia biểu diễn, trừ khi không có sân khấu, không khán giả nào đến", ông bầu Tuấn nói.
Nhiều ý kiến lại cho rằng không thể ép buộc nghệ sĩ phải chia sẻ rủi ro với nhà sản xuất, nhất là khi không có bản hợp đồng nào ghi rõ trách nhiệm phải thực hiện điều đó. Có được nghệ sĩ thông cảm, đồng hành hay không phụ thuộc vào uy tín của bầu show.
Bà Đinh Hương - người sáng lập một số cuộc thi siêu mẫu nhí - đặt giả thuyết tập thể nghệ sĩ đã nhận 50% cát-xê, vì thương nhà sản xuất nên vẫn đồng ý biểu diễn. Nhưng nếu sau khi biểu diễn xong, nhà sản xuất không thanh toán đủ theo thỏa thuận, thanh toán nhỏ giọt hoặc chây ì nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, câu chuyện sẽ ra sao? Khi đó, nhạc sĩ Vũ Quang Trung sẽ phải chịu trách nhiệm với hơn 100 nghệ sĩ chỉ vì một quyết định không sáng suốt.
"Việc nhà sản xuất đã trễ hẹn thanh toán 30% tiếp theo cho tập thể nghệ sĩ nhiều ngày cho thấy rủi ro tài chính và uy tín đã được báo trước. Nếu nguyên nhân hủy show chỉ xoay quanh việc không thể thanh toán khoản này, thì câu hỏi đặt ra là: Vì sao không tìm thêm phương án xoay dòng tiền, mà lại chỉ trông chờ vào sự cảm thông của nghệ sĩ?", bà Hương nói.
Gác lại mọi tranh luận, vụ ồn ào chưa từng thấy ở một concert nhạc Việt là tín hiệu để ngành quản lý văn hoá củng cố lại quy trình tổ chức một chương trình nghệ thuật biểu diễn.
