Sau khi gần như vắng bóng trong những thời khắc then chốt của cuộc chiến với Iran, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đang bước ra trung tâm sân khấu.
Ông dẫn đầu phái đoàn Mỹ tới Islamabad để tiến hành cuộc gặp trực tiếp đầu tiên với các quan chức Iran kể từ khi cuộc chiến nổ ra ngày 28/2. Kết quả của cuộc đàm phán có thể quyết định liệu lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài 2 tuần có dẫn đến hòa bình lâu dài hay sẽ lại kéo khu vực vào vòng xoáy xung đột mới.
Phó Tổng thống Mỹ cũng đối mặt với rủi ro lớn, khi bị đẩy vào trung tâm của cuộc chiến mà ông không mong muốn và đảm đương vai trò kết thúc “ván cờ”. Nếu thành công, điều đó có thể giúp ông Vance củng cố uy tín trên trường quốc tế, với tầm nhìn hướng đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2028. Nhưng nếu thất bại, vị thế của ông có thể bị tổn hại và ông sẽ phải gánh một phần đáng kể trách nhiệm.
Bloomberg dẫn 2 nguồn tin thân cận Nhà Trắng cho biết, họ hiểu rằng ông Vance muốn trực tiếp dẫn dắt đàm phán với Iran. Ông sẽ đi cùng đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner - con rể của Trump, dù cả 3 đều không có nền tảng ngoại giao truyền thống.
“Tôi muốn tham gia vì nghĩ rằng mình có thể tạo ra khác biệt. Những người trực tiếp xử lý đàm phán hằng ngày chủ yếu là Steve và Jared”, ông Vance phát biểu với báo chí đầu tuần này.
Chưa rõ Mỹ và Iran có thể đạt được thỏa thuận lâu dài sau các cuộc đàm phán cuối tuần này tại Islamabad hay không. Vì vậy, đánh giá cuối cùng về vai trò của ông Vance có thể phải mất vài tuần nữa. Một quan chức Nhà Trắng tiết lộ, chính Tổng thống Trump đã trực tiếp đề nghị ông Vance dẫn dắt tiến trình này.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết, ông Vance “luôn phối hợp chặt chẽ” với ông Witkoff, ông Kushner và Ngoại trưởng Marco Rubio, đồng thời nhấn mạnh Tổng thống Trump “hy vọng vào một kết quả tích cực nếu Iran thiện chí đàm phán”.
Theo 1 nguồn tin am hiểu, ông Vance từng trực tiếp bày tỏ với ông Trump quan điểm phản đối tiến hành cuộc chiến toàn diện với Iran, khi nhà lãnh đạo Mỹ còn đang cân nhắc phương án tấn công. Khi ông Trump theo dõi chiến dịch không kích của Mỹ và Israel hôm 28/2 từ khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, ông Vance ở tại Nhà Trắng. Phó Tổng thống Mỹ đang thăm Budapest khi ông Trump công bố thỏa thuận ngừng bắn ban đầu.
“Đây là thời điểm đặc biệt nhạy cảm với ông Vance. Nếu đàm phán mang lại kết quả xấu, ông ấy cũng bị ràng buộc trách nhiệm. Đây là một canh bạc”, nhà nghiên cứu Elliott Abrams nhận định.
Một số quan chức Nhà Trắng cho rằng việc để một lãnh đạo dân sự dẫn dắt đàm phán, thay vì bộ trưởng hay đặc phái viên, sẽ có trọng lượng hơn với Iran. Cựu Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Robert O’Brien cho rằng ông Vance mang “tính chính danh mà không ngoại trưởng, cố vấn an ninh quốc gia hay thượng nghị sĩ nào có thể sánh được”.
Hoài nghi và trung thành
Do từng phản đối các “cuộc chiến bất tận”, ông Vance có động lực tìm kiếm giải pháp hòa bình. Tuy nhiên, nếu ông không đạt được thỏa thuận, điều đó lại tạo thêm “dư địa chính trị” để ông Trump nối lại hành động quân sự.
Chính yếu tố này khiến vị trí của ông Vance trở nên đầy thách thức: ông phải cân bằng giữa lòng trung thành với tổng thống và những hoài nghi cá nhân về can thiệp quân sự.
Đồng thời, ông cũng bị cuốn vào cuộc chia rẽ nội bộ trong phe bảo thủ, giữa những người theo đường lối cứng rắn với Iran và một bộ phận cử tri bất mãn với cuộc chiến không được lòng dân. Ông Trump gần đây chỉ trích một số gương mặt phản chiến nổi bật, trong đó có Tucker Carlson, gọi họ là “kẻ lập dị”.
Giới phân tích cho rằng Tehran không tin tưởng 2 ông Witkoff và Kushner - những người từng thất bại trong vòng đàm phán trước chiến tranh, vì vậy sự xuất hiện của Vance có thể phát đi tín hiệu Mỹ nghiêm túc hơn.
Tuy nhiên, các nghị sĩ Cộng hòa theo đường lối can thiệp vẫn tỏ ra dè dặt. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham gọi ông Vance là “kiến trúc sư” của tài liệu đàm phán “đáng lo ngại”, dù vẫn bày tỏ tin tưởng vào khả năng của ông Trump.
Khoảnh khắc đáng nhớ nhất của ông Vance trên trường quốc tế cho đến nay là cuộc tranh luận gay gắt với Tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky tại Phòng Bầu dục. Giờ đây, ông phải xử lý các cuộc đàm phán khó khăn với đại diện quốc gia mà ông Trump từng tuyên bố “sẽ diệt vong” nếu không đạt thỏa thuận.
Kết cục của cuộc chiến sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến di sản chính trị của Tổng thống Trump. Nhưng chính ông Vance mới là người đang đặt cược chính trị lớn, một canh bạc có thể định hình tương lai của ông với cử tri nếu ông tranh cử tổng thống năm 2028. Nếu thành công, ông có thể vượt lên các đối thủ tiềm năng, kể cả Ngoại trưởng Rubio, khi trở thành người góp phần chấm dứt cuộc xung đột gây chia rẽ nội bộ phe ủng hộ ông Trump.
Quyết định đưa ông Vance vào vai trò nổi bật cũng tiềm ẩn rủi ro cho cả ông Trump, bởi thông thường các đặc phái viên sẽ chuẩn bị nền tảng trước khi lãnh đạo cấp cao trực tiếp tham gia, để tránh phải chịu trách nhiệm nếu mọi thứ đổ vỡ.
“Nếu không thành công, tôi sẽ đổ lỗi cho JD Vance. Còn nếu thành công, tôi sẽ nhận toàn bộ công lao”, ông Trump đùa trong bữa trưa lễ Phục sinh ngày 1/4, khi ông Vance ngồi ngay hàng ghế đầu.
Dù có quan điểm cá nhân riêng, ông Vance khẳng định ông sẽ ủng hộ mọi quyết định của tổng thống: "Dù quan điểm của bạn là gì, khi Tổng thống Mỹ đã đưa ra quyết định, nhiệm vụ của bạn là giúp quyết định đó hiệu quả và thành công nhất có thể. Đó là cách tôi làm việc, và tôi nghĩ mọi người trong chính quyền cũng nên như vậy”, ông nói sau khi ông Joe Kent từ chức Giám đốc chống khủng bố để phản đối cuộc chiến.
