Quảng Ninh đang bước vào giai đoạn tăng tốc cho một mục tiêu lớn, ngày 2/4/2026, Thủ tướng đã ban hành Quyết định 606/QĐ,TTg phê duyệt Nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075. Ngay sau đó, địa phương tổ chức lấy ý kiến nhân dân về Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ địa giới hành chính hiện nay.
Theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 có hiệu lực từ 1/1/2026, một địa phương muốn trở thành thành phố trực thuộc Trung ương (nay là thành phố) phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí về dân số, diện tích tự nhiên, tỷ lệ phường, trình độ đô thị hóa, vai trò trung tâm vùng hoặc quốc gia, tiêu chuẩn đô thị loại I và các điều kiện về cơ cấu, trình độ phát triển kinh tế, xã hội. Trong đó, ngưỡng dân số theo tiêu chuẩn chung là từ 2,5 triệu người trở lên, diện tích tự nhiên từ 2.500km2 trở lên, tỷ lệ đô thị hóa từ 45% trở lên, tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã từ 30% trở lên.
Nếu soi chiếu vào những tiêu chí này, Quảng Ninh đang có nhiều lợi thế nổi bật. Tỉnh hiện có 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu, tức tỷ lệ phường đạt hơn 55%, cao gần gấp đôi ngưỡng tối thiểu. Diện tích đất liền của tỉnh hơn 6.231km2, vượt xa chuẩn 2.500km2. Tỷ lệ đô thị hóa của Quảng Ninh hiện ở mức khoảng 76%, thuộc nhóm cao nhất cả nước, cũng cao hơn nhiều so với mức yêu cầu.
Không chỉ mạnh ở tiêu chí không gian đô thị, Quảng Ninh còn có nền tảng kinh tế được xem là “điểm tựa” lớn trong hành trình nâng cấp mô hình phát triển. Năm 2025, GRDP của tỉnh tăng 11,89%, cao nhất cả nước. Quy mô nền kinh tế đạt khoảng 368.445 tỷ đồng, đứng thứ 7/34 tỉnh, thành phố. GRDP bình quân đầu người đạt trên 10.400 USD, cao hơn hơn 2 lần mức bình quân cả nước. Thu ngân sách nhà nước của Quảng Ninh năm 2025 ước đạt hơn 82.235 tỷ đồng.
Với các chỉ dấu đó, Quảng Ninh cơ bản không thiếu về diện tích, cơ cấu hành chính, tỷ lệ đô thị hóa hay nền tảng kinh tế, xã hội. Điều địa phương này còn vướng chủ yếu nằm ở hai mắt xích quan trọng.
Thứ nhất là bài toán dân số. Theo số liệu tỉnh công bố, dân số Quảng Ninh năm 2024 vào khoảng 1,429 triệu người, thấp hơn ngưỡng 2,5 triệu người của tiêu chuẩn thông thường.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là Nghị quyết 112/2025 cho phép áp dụng cơ chế đặc thù đối với đô thị có di sản văn hóa vật thể được UNESCO công nhận hoặc được xác định là trung tâm du lịch quốc tế trong quy hoạch đã được phê duyệt. Trong trường hợp đó, tiêu chuẩn dân số tối thiểu được hạ xuống còn 50% mức chung, tức khoảng 1,25 triệu người; tiêu chí đô thị hóa cũng được giảm xuống còn 70% mức chuẩn. Với lợi thế sở hữu Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, Yên Tử và định hướng phát triển thành trung tâm du lịch quốc tế, Quảng Ninh nghiễm nhiên có cơ sở để tính đến cơ chế này.
Thứ hai là tiêu chí đô thị loại I. Quảng Ninh cho rằng địa phương cơ bản đã đáp ứng 7/7 nhóm tiêu chuẩn, trong đó tiêu chí đô thị loại I đã đạt nhưng vẫn đang hoàn thiện thủ tục trình Bộ Xây dựng công nhận.
Sau nhiều năm bứt tốc bằng công nghiệp, dịch vụ, du lịch, hạ tầng và quản trị phát triển, địa phương đã tạo được dáng vóc của một cực tăng trưởng vùng Đông Bắc. Nhưng để từ một tỉnh mạnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh vẫn phải vượt qua “cửa ải” cuối cùng là hợp thức đầy đủ các tiêu chí theo luật định, nhất là tiêu chí dân số theo cơ chế đặc thù và thủ tục công nhận đô thị loại I.