Theo bác sĩ, TS.Ngô Gia Khánh, Trưởng Khoa Phẫu thuật lồng ngực, Bệnh viện Bạch Mai, thực tế lâm sàng cho thấy nhiều trường hợp ung thư phổi được phát hiện hoàn toàn tình cờ khi người bệnh đi khám ở các chuyên khoa khác như tim mạch, thần kinh hay chuyển hóa. Điều này cho thấy bệnh có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà không gây ra các dấu hiệu như đau ngực hay ho ra máu.
Đáng chú ý, những “nốt mờ” trên phổi với kích thước rất nhỏ lại tiềm ẩn nguy cơ lớn. Các thống kê cho thấy, với nốt phổi dưới 3cm, gần 70% trường hợp là ung thư. Ngay cả với các nốt dưới 1cm, tỉ lệ ác tính vẫn lên tới 64,3%.
Từ thực tế này, TS. Ngô Gia Khánh cho rằng quan điểm “đợi u lớn mới mổ” đã không còn phù hợp. Với các tổn thương ở giai đoạn sớm, phẫu thuật sớm có thể giúp điều trị triệt căn, nhiều bệnh nhân thậm chí không cần hóa trị bổ trợ. Theo ông, đây chính là “thời điểm vàng” để can thiệp, bởi nếu phát hiện muộn, hành trình điều trị sẽ trở nên khó khăn và tốn kém hơn rất nhiều.
“Chân dung” ung thư phổi tại Việt Nam
Theo các chuyên gia, ung thư phổi hiện đứng thứ 3 về tỉ lệ mắc và thứ 2 về tỉ lệ tử vong tại Việt Nam. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm khoảng 80-85%.
Đáng chú ý, tỉ lệ ung thư biểu mô tuyến tại Việt Nam lên tới 80% trong nhóm này - cao hơn so với châu Âu. Đặc biệt, phụ nữ châu Á không hút thuốc có tỉ lệ đột biến EGFR khoảng 40%, gần gấp đôi so với phương Tây. Hiện nay, mọi quyết định điều trị tại Bạch Mai đều dựa trên “hồ sơ phân tử” của từng bệnh nhân. Các kĩ thuật hiện đại như nội soi phế quản siêu âm (EBUS) hay phân tích cell block từ dịch màng phổi giúp xác định chính xác mô bệnh học, kể cả ở giai đoạn muộn.
Tầm soát sớm và vai trò của trí tuệ nhân tạo
TS. Ngô Gia Khánh cho biết, với 8.000-10.000 lượt khám mỗi ngày, Bệnh viện Bạch Mai đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sàng lọc khoảng 4.000 phim X-quang/ngày, góp phần phát hiện sớm các nốt phổi kích thước rất nhỏ. Việc phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị triệt căn mà không cần can thiệp phức tạp.
Không chỉ dừng lại ở phẫu thuật sớm, Bệnh viện Bạch Mai còn triển khai mô hình điều trị kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo, đội ngũ chuyên gia đầu ngành và hội chẩn đa chuyên khoa (MDT). PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, cho biết mục tiêu không chỉ là phát hiện bệnh mà còn hướng tới điều trị cá thể hóa ngay từ đầu, dựa trên đặc điểm di truyền của từng bệnh nhân.
Hệ sinh thái điều trị tại đây được xây dựng đồng bộ, gồm Trung tâm Giải phẫu bệnh hiện đại, Khoa Phẫu thuật lồng ngực và Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu. Các đơn vị phối hợp chặt chẽ, cập nhật những phác đồ quốc tế mới như FLAURA2, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.
Các chuyên gia nhấn mạnh, ung thư phổi không còn là “án tử” nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Tuy nhiên, do bệnh thường tiến triển âm thầm, việc chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội điều trị triệt căn.
Những người thuộc nhóm nguy cơ cao được khuyến cáo nên tầm soát định kì. Trong đó, nhóm nguy cơ do hút thuốc vẫn là tiêu chuẩn điển hình, bao gồm người từ 50 đến 80 tuổi, đang hút thuốc hoặc đã bỏ trong vòng 15 năm, với tiền sử hút từ 20 “gói-năm” trở lên. Bên cạnh đó là nhóm có nguy cơ do môi trường và nghề nghiệp như tiếp xúc lâu dài với amiăng, radon, asen, crom, niken hoặc khí thải diesel, cũng như những người từng xạ trị vùng ngực.
Ngoài ra, những người có yếu tố bệnh lí và di truyền như có người thân mắc ung thư phổi, hoặc mắc các bệnh phổi mạn tính như COPD, xơ phổi, tiền sử lao phổi cũng cần được lưu ý. Tại Việt Nam, một nhóm đáng quan tâm khác là phụ nữ không hút thuốc nhưng thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động, hoặc sống và làm việc trong môi trường ô nhiễm, nhiều khói bụi. PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương nhấn mạnh: “Ung thư phổi vẫn là một trong những bệnh lí phổ biến tại Việt Nam, trong đó tỉ lệ đột biến EGFR ở bệnh nhân châu Á, đặc biệt là phụ nữ không hút thuốc ở mức cao.
Theo các chuyên gia, một “nốt mờ” nhỏ nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể được điều trị dứt điểm. Ngược lại, sự chủ quan có thể khiến bệnh tiến triển nhanh và phức tạp hơn. Một lần tầm soát sớm hôm nay có thể đổi lấy nhiều năm sống khỏe về sau.
