Ngọ Môn Huế bừng sáng đêm Nguyên tiêu

Đêm rằm tháng Giêng Bính Ngọ, tại sân khấu Ngọ Môn - Đại Nội Huế, chương trình nghệ thuật Thi dĩ ngôn chí được tổ chức như hoạt động văn hóa trọng điểm thuộc Festival Huế 2026, nhằm tôn vinh di sản thi ca của các hoàng đế triều Nguyễn, qua đó khẳng định giá trị tư tưởng và chiều sâu văn hiến từ thơ ca Cung đình Huế trong lịch sử dân tộc.
Tối 3/3 (rằm tháng Giêng Bính Ngọ), tại sân khấu Ngọ Môn - Đại Nội Huế, ban tổ chức Festival Huế và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức chương trình nghệ thuật Thi dĩ ngôn chí, trong khuôn khổ Festival Huế 2026 và Ngày hội Thơ Huế.
Đây là một trong những hoạt động điểm nhấn của lễ hội mùa xuân Xuân Cố đô thuộc khuôn khổ Festival Huế 4 mùa 2026 nhằm phục vụ cộng đồng, hướng đến việc lan tỏa giá trị thi ca cung đình đến công chúng và du khách.
Khái niệm “thi dĩ ngôn chí” bắt nguồn từ tư tưởng văn học phương Đông, có thể hiểu là “làm thơ để nói chí”. Trong quan niệm văn chương Trung đại, thơ không đơn thuần là phương tiện biểu đạt cảm xúc cá nhân, mà còn là cách bộc lộ lý tưởng, khát vọng, chí hướng của con người trước thời cuộc. Với các hoàng đế triều Nguyễn, “ngôn chí” càng mang ý nghĩa đặc biệt. Đó là chí trị quốc, chí an dân, chí trước vận mệnh non sông.
Di sản thi ca của các hoàng đế triều Nguyễn vì thế được nhìn nhận như một dấu ấn riêng trong dòng chảy văn học Việt Nam. Các vị vua không chỉ là người đứng đầu quốc gia, mà còn là những nho sĩ am tường thi học, để lại khối lượng sáng tác đồ sộ. Vua Minh Mạng có khoảng 4.200 bài thơ ngự chế, vua Thiệu Trị để lại gần 3.700 bài, vua Tự Đức với khoảng 4.600 bài.
Các vua Đồng Khánh, Thành Thái và Khải Định cũng có nhiều trước tác thi ca chữ Hán có giá trị. Từ ngòi bút đế vương, thơ trở thành nơi ký thác suy tư về thiên thời, địa lợi, nhân hòa, là tiếng nói về lễ nhạc, binh bị, mùa màng, dân sinh - những trụ cột của một xã hội phong kiến thịnh trị.
Chương trình Thi dĩ ngôn chí được dàn dựng theo cấu trúc 10 hồi diễn liên hoàn, với ngôn ngữ mang sắc thái sử thi, khái quát bức tranh xã hội Việt Nam thế kỷ XIX tại Kinh đô Huế. Mở đầu là Ngự xuân hòa vận, khi bậc quân vương cảm nhận khí xuân đất trời. Tiếp nối Lễ hội mùa xuân và Duyệt binh ngày xuân tái hiện sinh khí triều đình, hào khí bảo quốc an dân. Ngày mùa hân hoan và Phong vị dân sinh đưa nhịp lao động, đời sống bình dị của muôn dân vào không gian thi ca cung đình.
Các phân đoạn Ngự giá xướng họa thi, Kinh đô thắng cảnh khắc họa vẻ đẹp văn hiến của Cố đô, trước khi khép lại bằng Thái Hòa kiến thiết, Bảo vật muôn đời và Rạng rỡ mùa xuân - bản hòa ca về khát vọng kiến thiết và trường tồn. Qua 10 hồi diễn, mùa xuân hiện lên không chỉ trong lễ hội mà còn trong thao lược, trong ruộng đồng, trong công cuộc dựng xây; từ triều nghi uy nghiêm đến đời sống dân dã, từ hồn thiêng sông núi đến những bảo vật nghìn năm.
Các bài thơ ngự chế được xâu chuỗi thành câu chuyện mang tính ước lệ, kết hợp âm thanh, ánh sáng, diễn xuất và hiệu ứng hỏa thuật, khói lửa, tạo nên không gian nghệ thuật giàu cảm xúc tại Ngọ Môn - biểu tượng quyền lực và văn hiến của kinh đô xưa. Mỗi vần thơ trở thành lát cắt lịch sử, mỗi hồi diễn là nhịp đập văn hóa, góp phần làm nổi bật chiều sâu văn hiến của Cố đô Huế trong dòng chảy thời gian.
Với cách tiếp cận nghệ thuật tổng hợp, Thi dĩ ngôn chí không chỉ tái hiện thơ ca cung đình, mà còn khơi gợi lại tinh thần “làm thơ để nói chí” - nơi thi ca trở thành tấm gương phản chiếu vận nước và tâm thế đế vương. Đó cũng là cách Festival Huế 2026 tiếp tục làm mới di sản, để những giá trị tưởng chừng thuộc về quá khứ vẫn có thể ngân vang giữa không gian đương đại.