Gần dịp cuối năm, mạng xã hội tràn ngập các bài recap hành trình một năm đã qua cùng hình ảnh bánh kem thành tựu, biểu tượng cho những cột mốc cá nhân đã đạt được. Trong khi tinh thần lạc quan, nỗ lực và sự hứng khởi là những yếu tố cần thiết để thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội, một số nhóm trong giới trẻ lại rơi vào một trạng thái "năng lượng tích cực độc hại". Đây là hiện tượng mà họ áp lực bản thân phải luôn tươi vui, luôn năng lượng và vui vẻ trong mọi hoàn cảnh, bất chấp cảm xúc thật sự của mình.
Năng lượng tích cực độc hại là một cách tiếp cận rối loạn chức năng để quản lý cảm xúc xảy ra khi mọi người không hoàn toàn thừa nhận những cảm xúc tiêu cực. Đó là một áp lực là phải lạc quan cho dù hoàn cảnh của một người có tồi tệ như thế nào, và luôn cảm thấy áp lực phải hoàn thành công việc, kết quả và tiến bộ một cách liên tục, bất chấp sức khỏe tinh thần hay thể chất của bản thân.
Giấu cảm xúc tiêu cực để giữ không khí chung
Với Khánh Dương (20 tuổi, sinh sống tại Hà Nội), cảm xúc ấy trở nên rõ rệt nhất khi cô bạn xem những video bánh kem thành tựu của bạn bè đồng trang lứa. Dương cho biết, cảm giác khi nhìn thành tựu của người nổi tiếng và của bạn bè là hoàn toàn khác nhau.
“Với người nổi tiếng, mình chỉ nghĩ là họ giỏi và có nhiều cơ hội hơn. Nhưng với bạn bè, nhất là những người cùng tuổi, cùng môi trường học tập, mình lại thấy tự ti vì cảm giác bản thân chưa đủ tốt”, Dương chia sẻ.
Việc liên tục đặt bản thân lên bàn cân so sánh khiến Dương rơi vào trạng thái cảm xúc tiêu cực chồng chéo, từ buồn bã, tự ti đến ghen tị. Theo Dương, các trào lưu tổng kết năm không chỉ tạo áp lực nhất thời mà còn tác động lâu dài đến cách cô nhìn nhận bản thân. Điều này làm gia tăng cảm giác mất phương hướng và suy giảm động lực khi nỗ lực cá nhân dường như không còn đủ để mang lại cảm giác tiến bộ.
Áp lực này đặc biệt nặng nề vào thời điểm cận Tết, khi niềm vui, sự tích cực dường như trở thành chuẩn mực chung. Khánh Dương thừa nhận, dù cuối năm là lúc dễ stress nhất vì phải nhìn lại một năm được và mất điều gì, cô vẫn hạn chế bộc lộ cảm xúc tiêu cực để không làm ảnh hưởng đến không khí chung.
“Mình tự nhủ là thôi để mọi chuyện lại năm cũ đi, mang sang năm mới cũng không giải quyết được gì, dù trong lòng vẫn khó chịu, giống như bị dính dằm trong tay”, cô nói.
Trước những cảm xúc dồn nén, Dương lựa chọn cách đối diện mang tính cá nhân thay vì chạy theo các “công thức” tích cực phổ biến trên mạng xã hội. Với cô, việc liệt kê thành tựu hay mục tiêu mới không phải lúc nào cũng hiệu quả, thậm chí có thể làm gia tăng áp lực.
Theo Khánh Dương, việc liên tục tự trấn an rằng bản thân vẫn ổn có thể trở thành con dao hai lưỡi. “Mình thấy người trẻ dễ tự đánh lừa là mình vẫn chịu được, rồi kéo dài giới hạn chịu đựng của bản thân. Lâu dần, khối stress cứ tăng lên và có thể dẫn đến kiệt sức (burn out), còn tệ hơn cả việc mình ngồi khóc vì áp lực”, cô nói.
Tự cách ly bản thân
Nếu với Khánh Dương, tích cực độc hại đến từ sự so sánh và tự phủ nhận bản thân, với Thanh Huyền (21 tuổi, phường Cầu Giấy, Hà Nội), trạng thái này lại biểu hiện ở việc thu mình và sống trong hai lớp cảm xúc khác nhau. Huyền cho biết, khi xem các bài recap cuối năm, cảm xúc đầu tiên của cô là sự ngưỡng mộ. Tuy nhiên, đi kèm với đó là cảm giác thất vọng khi nhìn lại một năm chưa đạt được nhiều mục tiêu như kỳ vọng.
“Nhìn mọi người làm được rất nhiều việc trong một năm, mình thấy nể, nhưng cũng buồn vì bản thân không hoàn thành được những gì đã đặt ra”, Huyền chia sẻ. Cảm giác này càng rõ hơn trong những buổi họp mặt cuối năm với bạn bè, đồng nghiệp. Dù vẫn trò chuyện vui vẻ, cô thừa nhận khi trở về nhà lại thấy tiếc nuối và tự trách vì cho rằng mình chưa đủ cố gắng.
Ảnh: NVCC
Thay vì bộc lộ cảm xúc ra bên ngoài, Thanh Huyền chọn cách thu mình và hạn chế giao tiếp để tránh ảnh hưởng đến người khác. Theo Huyền, việc tự cách ly này dần trở thành một thói quen, khiến cảm xúc thật bị đẩy lùi về phía sau.
Huyền cho rằng, việc luôn tỏ ra ổn và vui vô tình khiến người trẻ quen với việc giấu cảm xúc trong thời gian dài. “Lâu dần, mình dễ nhầm lẫn giữa con người mình đang thể hiện ra ngoài và con người mình thực sự là ai. Có những lúc thấy trống rỗng hoặc mệt mỏi, dù bên ngoài vẫn tỏ ra ổn”, cô chia sẻ.
Với Thanh Huyền, những lời an ủi quen thuộc như cố nghĩ tích cực lên chủ yếu mang ý nghĩa thể hiện sự quan tâm hơn là một giải pháp thực sự. Việc bản thân ổn hay không, vì thế, cô vẫn cần được tự đối diện và tự giải quyết, thay vì chỉ dựa vào những lời động viên mang tính chung chung.
Tích cực động hại dễ khiến... kiệt sức
Lý giải dưới góc nhìn của một chuyên gia về Thần số học, chị Phạm Thanh Mai cho rằng, năng lượng tích cực độc hại thường xuất hiện khi người ta kìm nén cảm xúc thật của mình, không cho phép bản thân thể hiện sự buồn bã hay các vấn đề cá nhân ra bên ngoài. Họ luôn cố gắng giữ một hình ảnh rất ổn và tích cực trong mắt mọi người, vì sợ rằng nếu thể hiện sự yếu đuối, họ sẽ bị đánh giá thấp hoặc bị từ chối. Hình ảnh này trở thành một áp lực lớn, buộc họ phải duy trì trạng thái vui vẻ dù bên trong cảm xúc của họ không thực sự ổn.
Một đặc điểm quan trọng của những người mang năng lượng tích cực độc hại là vẻ ngoài đối lập với nội tâm. Dù ở bên ngoài họ luôn tươi cười, vui vẻ, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc họ đang cảm thấy hạnh phúc. Thực tế, họ rất giỏi che giấu cảm xúc thật của mình, khiến người khác cảm thấy họ lúc nào cũng vui vẻ, nhưng ít ai biết rằng đằng sau đó là một trái tim đang phải "gồng" để giữ lấy nụ cười.
Theo chị Mai, nếu tình trạng này kéo dài có thể gây ra mệt mỏi và kiệt sức, vì việc liên tục phải gánh vác trách nhiệm và kìm nén cảm xúc. Hệ quả tiêu cực còn có thể là nguy cơ trầm cảm, vì những người mang năng lượng tích cực độc hại thường không dám sống thật với cảm xúc của mình, dẫn đến cảm giác cô đơn và trống rỗng dù họ luôn thể hiện vẻ ngoài tươi vui.
Không những vậy, khi không thể thừa nhận cảm xúc thật của mình, họ sẽ mất kết nối với bản thân, từ đó làm tổn thương tâm hồn và "đứa trẻ bên trong" họ. Điều này càng khiến họ cảm thấy lạc lõng và khó khăn trong việc tìm lại sự bình an trong cuộc sống.
Để tháo gỡ tình trạng năng lượng tích cực độc hại, chị Mai cho rằng, bước đầu tiên là làm bạn với cảm xúc của chính mình. Thay vì chỉ duy trì cảm xúc tích cực một cách cưỡng ép, cần học cách quản trị và chấp nhận cả những cảm xúc tiêu cực, từ đó giúp bạn giữ được sự cân bằng trong cuộc sống. Việc thiết lập "màng lọc" thông tin cũng rất quan trọng, vì bạn dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc của người khác. Hãy biết lựa chọn và lọc thông tin đầu vào để không để bản thân bị cuốn vào câu chuyện của mọi người.
Ngoài ra, người trẻ cần học cách đừng để mình trở thành "superhero" (siêu anh hùng) cho tất cả mọi người, mà hãy dành thời gian để lắng nghe bản thân và nhận diện khi cảm thấy mệt mỏi.