Khi mỹ phẩm không còn là mỹ phẩm
Thị trường mỹ phẩm Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, lợi nhuận cao, quảng cáo mạnh nhưng cũng chính vì vậy mà sai phạm ngày càng tinh vi và nguy hiểm. Tại chương trình tập huấn về nghiên cứu, phát triển và quản lý chất lượng sản phẩm trong sản xuất mỹ phẩm do Viện Kiểm nghiệm Thuốc TPHCM (IDQC – HCMC, Bộ Y tế tổ chức ngày 5 và 6/1), GS.TS Trần Việt Hùng, Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm Thuốc cho biết, quá trình kiểm nghiệm thời gian qua, cơ quan chuyên môn đã phát hiện nhiều sản phẩm mỹ phẩm, đặc biệt là kem chống nắng không đạt yêu cầu công bố, thậm chí có dấu hiệu bị xem là hàng giả theo quy định hiện hành.
Đáng lưu ý, không ít sản phẩm đến từ các doanh nghiệp đã được chứng nhận GMP, cho thấy chứng nhận điều kiện sản xuất không đồng nghĩa với bảo đảm chất lượng sản phẩm trên thị trường. Theo GS Việt Hùng, thực tế hiện nay, nhiều doanh nghiệp chỉ chú trọng khâu công bố, đưa sản phẩm ra thị trường thật nhanh, trong khi việc nghiên cứu phát triển, đánh giá an toàn, kiểm soát chất lượng xuyên suốt vòng đời sản phẩm lại bị xem nhẹ. “Nước đến chân mới nhảy” là tình trạng phổ biến và khi bị kiểm tra, hậu quả không chỉ là thu hồi sản phẩm mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu, thậm chí đối mặt rủi ro pháp lý nặng nề.
Tại buổi tập huấn, PGS.TS Lê Văn Truyền, Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế - Chuyên gia cấp cao (dược học) cho rằng một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay là sự hiểu sai bản chất mỹ phẩm. Theo định nghĩa, mỹ phẩm chỉ có chức năng làm sạch, làm thơm, bảo vệ và điều chỉnh hình thức bên ngoài cơ thể, hoàn toàn không có tác dụng điều trị. Tuy nhiên, trên thị trường, không ít sản phẩm được công bố là mỹ phẩm nhưng lại quảng cáo, gán công dụng như thuốc, tác động sâu vào cấu trúc, chức năng sinh lý.
Quản lý theo rủi ro và trách nhiệm không thể né tránh
Việc “công bố vượt rào” không chỉ làm sai lệch bản chất quản lý mà còn đẩy người tiêu dùng vào nguy cơ sử dụng sản phẩm không phù hợp, thậm chí gây hại sức khỏe. PGS Truyền nhấn mạnh, Việt Nam không thiếu quy định pháp luật về quản lý mỹ phẩm, vấn đề nằm ở nhận thức, sự tuân thủ và trách nhiệm của doanh nghiệp trong quá trình sản xuất – lưu hành sản phẩm.
Đáng lo ngại hơn, theo quy định hiện hành, sản phẩm không đạt từ 70% chỉ tiêu đã công bố có thể bị xem là hàng giả. Điều này đồng nghĩa, dù nhãn mác thật, doanh nghiệp thật nhưng nếu chất lượng không ổn định, không duy trì đúng công bố, sản phẩm vẫn có thể bị xử lý như hàng giả, với hệ lụy pháp lý rất lớn.
Chuyên gia Lê Châu Giang, thành viên Ban soạn thảo Nghị định Mỹ phẩm ASEAN, chỉ ra rằng mô hình quản lý mỹ phẩm hiện đại không đặt nặng tiền kiểm mà dựa trên quản lý rủi ro và hậu kiểm. Doanh nghiệp được trao quyền tự chịu trách nhiệm nhưng đi kèm là nghĩa vụ chứng minh đầy đủ tính an toàn, chất lượng và hiệu quả của sản phẩm.
Theo bà Giang, sai lầm phổ biến của nhiều doanh nghiệp là cho rằng chỉ cần không dùng chất cấm, dùng đúng hàm lượng cho phép là đủ. Trên thực tế, đánh giá an toàn phải xét tổng thể công thức, tương tác giữa các thành phần, độ ổn định theo thời gian và cả những tình huống sử dụng có thể dự đoán được. Đặc biệt với các sản phẩm như kem chống nắng, việc công bố chỉ số SPF nếu không có bằng chứng khoa học, không có thử nghiệm phù hợp, rất dễ bị coi là gian dối và dẫn đến việc thu hồi, xử phạt.
Theo bà Châu Giang, một điểm yếu lớn của thị trường mỹ phẩm Việt Nam hiện nay là năng lực đánh giá an toàn và kiểm nghiệm chuyên sâu còn hạn chế. Trong khi đó, người tiêu dùng ngày càng hiểu biết, sẵn sàng đọc bảng thành phần, so sánh công thức và phản ứng mạnh mẽ trước các dấu hiệu gian dối. Doanh nghiệp làm ăn chộp giật sẽ sớm bị thị trường đào thải.
Các chuyên gia nhấn mạnh, quản lý mỹ phẩm không nhằm “siết” doanh nghiệp mà để đặt đúng trách nhiệm vào đúng chỗ. Phát triển bền vững không đến từ việc lách luật hay chạy theo quảng cáo, mà từ việc tự đặt ra chuẩn mực cao hơn quy định. Một sản phẩm mỹ phẩm chỉ thực sự có chỗ đứng lâu dài khi doanh nghiệp dám khẳng định: đó là sản phẩm an toàn để chính mình và gia đình sử dụng.
