Mô hình tái hiện chiến trường Ngã ba Đồng Lộc của cựu binh 83 tuổi

Bằng đôi tay khéo léo và niềm đam mê sáng tạo, một cựu binh 83 tuổi tại Hà Tĩnh đã chế tạo thành công mô hình “guồng nước con rối” độc đáo, tái hiện lại những năm tháng hào hùng tại chiến trường Ngã ba Đồng Lộc.
Nhân vật đặc biệt đó là cụ Nguyễn Trọng Hảo (trú thôn 8, xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh). Dù đã bước sang tuổi 83, cụ Hảo vẫn khỏe mạnh và minh mẫn. Cụ từng tham gia kháng chiến chống Mỹ và được Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì.
Sau khi đất nước hòa bình, cụ Hảo trở về quê hương, lập gia đình và làm nhiều công việc để mưu sinh. Trong đó, nghề cơ khí đã gắn bó với cụ suốt nhiều năm. Với kinh nghiệm của người thợ cơ khí lành nghề, năm 2025, cụ bắt đầu nghiên cứu và sáng chế mô hình “guồng nước con rối” kể lại câu chuyện chiến trường Ngã ba Đồng Lộc.
Cụ Hảo chia sẻ trong nhiều lần đến thăm Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc, cụ chưa thấy mô hình nào tái hiện sinh động hình ảnh các thanh niên xung phong năm xưa. Chính điều đó đã thôi thúc cụ tìm tòi, sáng tạo nên mô hình độc đáo.
Mô hình được làm từ những vật liệu giản dị, quen thuộc như tre, nứa, ống nhựa, bu lông, gỗ, thép và cả vỏ lon bia. Khi guồng nước vận hành, phía trên là hình ảnh máy bay địch chuyển động vòng quanh, còn phía dưới tái hiện cảnh các nữ thanh niên xung phong san lấp hố bom, tải đạn và giữ vững mạch máu giao thông.
Mô hình “guồng nước con rối” hoạt động dựa trên nguyên lý truyền động từ guồng nước. Khi nước chảy qua máng, các cánh guồng sẽ nhận lực và quay quanh trục. Chuyển động quay này được truyền qua trục, bánh răng và các thanh truyền để tạo chuyển động cho toàn bộ mô hình.
Ở phần trên, hệ thống trục quay làm các mô hình máy bay chuyển động vòng tròn, tái hiện cảnh máy bay địch ném bom xuống khu vực Ngã ba Đồng Lộc. Trong khi đó, phía dưới là các con rối mô phỏng nữ thanh niên xung phong, được gắn với các tay đòn và trục cam nên khi trục quay tạo ra các động tác như san lấp hố bom, gánh đất và sửa đường.
Nhờ cơ chế truyền động cơ học tuần hoàn, chỉ cần guồng nước quay thì toàn bộ các chi tiết trong mô hình đều chuyển động nhịp nhàng, tạo nên bức tranh sinh động về chiến trường năm xưa.
Đại diện Ban Quản lý Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc đánh giá cao sáng kiến của cụ Hảo. Theo họ, đây là cách thể hiện mới mẻ, trực quan, góp phần tuyên truyền và giáo dục truyền thống cách mạng cách gần gũi và dễ hiểu đối với người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ.