Những năm qua, nhà trưng bày hai bộ xương cá Ông tại Di tích Lăng Tân (đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) là một trong những điểm đến văn hóa, du lịch và tâm linh tiêu biểu của đảo tiền tiêu, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, sau vài năm đưa vào khai thác, nhiều hạng mục xương nhựa được phục dựng (lắp ghép) của hai bộ xương cá Ông tại đây đã xuất hiện tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, ảnh hưởng đến mỹ quan và giá trị trưng bày.
Năm 2020, đặc khu Lý Sơn quyết định mời chuyên gia về phục dựng hai bộ xương cá Ông còn nguyên vẹn có niên đại trên 200 năm được bảo tồn tại Di tích Lăng Tân, với tổng kinh phí hơn 14 tỷ đồng (bao gồm nhà trưng bày).
Bộ lớn hơn có chiều dài trên 22m tên là “Đồng đình đại vương”, bộ nhỏ hơn có chiều dài 18m được gọi là “Đức ngư nhị vị tôn thần”. Đây là hai bộ xương cá Ông được phục dựng đầu tiên ở Quảng Ngãi.
Hai bộ xương có chiều cao gần 4m. Mỗi bộ xương có 50 đốt sống, đường kính đốt sống hơn 40cm, 28 xương sườn, mỗi xương sườn dài gần 10m. Phần xương đầu dài 4m và xương ngà dài 4,7m.
Từ năm 2021 sau khi được phục dựng, hai bộ xương cá voi tại Di tích Lăng Tân và tín ngưỡng nghi lễ thờ cúng cá voi được được đặc khu Lý Sơn khai thác đã trở thành sản phẩm du lịch mới lạ, đặc sắc ngoài các danh lam, thắng cảnh khác ở đảo Lý Sơn.
Theo ghi nhận của PV, hiện có nhiều đoạn xương sụn phục dựng bị mốc, bong tróc lớp bề mặt, thậm chí mục nát, rơi vãi xuống nền... làm lộ ra phần khung sườn inox bên trong.
Ông Đặng Kim Đồng, chuyên viên Trung tâm Truyền thông - Văn hóa - Thể thao (TT-VH-TT) đặc khu Lý Sơn cho biết, do hai bộ xương đã được chôn cất trong lòng đất hàng trăm năm nên khi tiến hành thượng cốt, nhiều phần xương thật không còn nguyên vẹn, buộc phải phục dựng khoảng 40%. Đáng lo ngại, hiện nay toàn bộ phần xương phục dựng này đều bị hư hỏng nặng, không còn bảo đảm tính thẩm mỹ cũng như yêu cầu trưng bày.
Trước thực trạng trên, chính quyền đặc khu Lý Sơn đã thành lập đoàn công tác phối hợp với chủ đầu tư, đơn vị thi công và các đơn vị chuyên môn tổ chức kiểm tra hiện trường, đánh giá mức độ xuống cấp, từ đó đề xuất phương án xử lý, khắc phục trong thời gian tới.
Theo ông Phan Văn Thảo - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội đặc khu Lý Sơn, Phòng đã chỉ đạo Trung tâm TT-VH-TT báo cáo chi tiết tình trạng hư hỏng của hai bộ xương cá Ông, đồng thời kiến nghị bố trí nguồn kinh phí để duy tu, sửa chữa, nhằm bảo tồn giá trị văn hóa, tín ngưỡng và phục vụ tốt hơn nhu cầu tham quan, tìm hiểu của người dân và du khách.
Bên cạnh các địa danh nổi tiếng như Âm Linh Tự, chùa Đục, chùa Hang, Cổng Tò Vò, đỉnh Thới Lới, Nhà trưng bày Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải…, Nhà trưng bày bộ xương cá Ông tại Di tích Lăng Tân là điểm dừng chân không thể thiếu trong hành trình khám phá Lý Sơn. Việc sớm có phương án khắc phục, trùng tu phù hợp không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa biển đảo, mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch của địa phương.
Tháng 9/2024, Tổ chức kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục lớn nhất Việt Nam đối với hai bộ xương cá Ông được phục dựng, bảo tồn tại Di tích Lăng Tân.
Ở đặc khu Lý Sơn hiện có 7 lăng thờ cá voi, mỗi nơi có hàng chục bộ xương hay còn gọi là “ngọc cốt” có niên đại từ vài chục năm đến hơn 300 năm tuổi.
Được biết, cá Ông được cư dân miền biển ở Việt Nam nói chung và ngư dân đặc khu Lý Sơn nói riêng ví như vị thần Nam Hải, bảo hộ, cứu ngư dân gặp nạn giữa biển khơi. Bởi vậy khi phát hiện ông “lụy”, các vạn chài miền biển đều tổ chức nghi lễ chôn cất, thờ cúng long trọng để tỏ lòng thành kính.