Dự thảo Luật Thủ đô quy định, đầu tư, xây dựng hệ thống trường học công lập, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở giáo dục có nhiều cấp học, trường chuyên từ cấp THCS trở lên phục vụ tối đa nhu cầu học tập của học sinh.
Bên cạnh đó là việc ban hành chương trình giáo dục, tạo hành lang pháp lý linh hoạt, phù hợp với đặc thù đô thị lớn.
Theo lý giải của địa phương, việc này góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô trong bối cảnh cạnh tranh khu vực và toàn cầu.
Trước đây, Hà Nội có Trường THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam tuyển sinh từ lớp 6, đào tạo bậc THCS. Hằng năm, vấn đề tuyển sinh của trường này luôn thu hút sự quan tâm lớn của nhiều người.
Chỉ tiêu tuyển sinh thấp, số lượng hồ sơ dự thi cao nên thí sinh phải lọt qua vòng hồ sơ với yêu cầu điểm học bạ khắt khe mới được dự bài kiểm tra, đánh giá năng lực. Đi kèm đó là việc phụ huynh cho con chạy đua luyện thi, học thêm từ sớm để cạnh tranh suất học ở trường chuyên.
Sau nhiều năm tồn tại, Trường THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam buộc phải dừng tuyển sinh vì theo quy định của Bộ GD&ĐT, chỉ tồn tại trường chuyên ở bậc THPT.
Tuy nhiên, Sở GD&ĐT Hà Nội luôn có mong muốn tiếp tục được thành lập trường chuyên từ bậc THCS để tạo nguồn cho trường chuyên bậc THPT.
Nhiều phụ huynh cũng mong ngóng Trường THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam sẽ tuyển sinh lớp 6 trở lại hoặc Trường THPT chuyên khác mở đào tạo chương trình THCS.
Chị Đỗ Vân Anh, ở Thanh Xuân nói, con hiện đang học lớp 4 và ôn thi vào trường chất lượng cao tuy nhiên gia đình vẫn rất mong trường Amsterdam tiếp tục tuyển sinh lớp 6. Trước đó, gia đình chị đã có con trai học ngôi trường danh giá này từ bậc THCS đến THPT và hiện đang du học.
"Được học môi trường chuyên chọn, con phát huy hết tố chất của mình. Ngoài ra, các câu lạc bộ, hoạt động của trường cũng rất sôi nổi khiến con hứng thú", chị Vân Anh nói.
Kỳ vọng nhưng cũng đầy áp lực
TS. Đỗ Viết Tuân, Phó trưởng khoa phụ trách khoa CNTT&TT, Học viện Quản lý giáo dục cho rằng, việc Hà Nội đang xem xét triển khai mô hình giáo dục chuyên biệt hệ chuyên ở bậc THCS – một bước đi được kỳ vọng tạo nền tảng sớm cho đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Nếu được thiết kế hợp lý, đây có thể là cú hích chiến lược cho giáo dục mũi nhọn của Thủ đô. "Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về công bằng, áp lực học tập và tính phù hợp với định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện hành", TS Tuân nói.
Chuyên gia lý giải, bậc THCS là giai đoạn hình thành tư duy nền tảng và định hướng học thuật ban đầu của học sinh. Việc phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu từ sớm có thể tạo ra “hệ sinh thái học thuật liên thông” từ THCS đến THPT chuyên và các chương trình đào tạo nâng cao. Nếu được tổ chức bài bản, mô hình này giúp phát hiện và nuôi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội một cách hệ thống.
Bên cạnh đó sẽ xây dựng được chuẩn đầu ra cao hơn ở một số lĩnh vực trọng điểm như Toán, Khoa học, Công nghệ, Ngoại ngữ. Hình thành môi trường học thuật cạnh tranh lành mạnh, thúcđẩy nghiên cứu khoa học học sinh và hội nhập quốc tế.
Đặc biệt, nếu gắn với tinh thần phát triển phẩm chất và năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, hệ chuyên THCS có thể trở thành không gian thử nghiệm các phương pháp dạy học tiên tiến như học theo dự án, giải quyết vấn đề thực tiễn hay tích hợp STEM.
TS Tuân cũng cho rằng, khi triển khai hệ chuyên ở độ tuổi 12–15 cũng tiềm ẩn không ít thách thức.
Thứ nhất, nguy cơ “luyện thi sớm” là rất rõ ràng. Nếu trọng tâm bị lệch sang thành tích và thi tuyển, mô hình có thể đi ngược tinh thần đổi mới, khiến học sinh chịu áp lực nặng nề thay vì phát triển toàn diện.
Thứ hai, vấn đề công bằng giáo dục. Việc tập trung nguồn lực cho một nhóm nhỏ trường/lớp chuyên có thể làm gia tăng khoảng cách giữa nội đô và ngoại thành, giữa học sinh có điều kiện và học sinh khó khăn. Nếu không có cơ chế học bổng, hỗ trợ và phân bổ nguồn lực hợp lý, hệ chuyên THCS dễ trở thành biểu tượng của phân tầng giáo dục.
Thứ ba, thách thức về đội ngũ và quản trị chất lượng. Để chuyên thực sự là “chuyên”, cần giáo viên có năng lực chuyên môn sâu, phương pháp sư phạm phù hợp lứa tuổi, cùng hệ học liệu và cơsở vật chất tương xứng.
Nếu mở rộng theo phong trào mà thiếu chuẩn kiểm định rõ ràng, mô hình có nguy cơ chỉ mang tính danh nghĩa.
Cuối cùng, cần làm rõ được sự khác biệt giữa mô hình chuyên THCS với mô hình các trường chất lượng cao hiện nay. Vì nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, rõ ràng, rất có thể lại sa đà về mô hình chất lượng cao mà Hà nội đang triển khai hiện nay.
Theo chuyên gia, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, mô hình giáo dục chọn lọc chỉ bền vững khi cân bằng được ba yếu tố: xuất sắc học thuật, công bằng tiếp cận và phát triển toàn diện học sinh.
Với Hà Nội, điều quan trọng không phải là có nên triển khai hệ chuyên THCS hay không, mà là triển khai như thế nào để phù hợp với chủ trương chính sách chung về giáo dục phổ thông.
Do đó, nếu triển khai, cần thiết lập các quy định như: Quy chế tuyển sinh minh bạch, dựa trên năng lực thực chất; Chuẩn chương trình nâng cao nhưng không vượt tải; Cơ chế giám sát độc lập và đánh giá định kỳ; Đầu tư song song cho hệ thống trường phổ thông đại trà.
"Giáo dục chuyên ở bậc THCS, nếu được thiết kế đúng hướng, có thể trở thành “phòng thí nghiệm chính sách” cho đổi mới giáo dục chất lượng cao của Thủ đô. Nhưng nếu thiếu thận trọng, đây cũng có thể là phép thử khó cho mục tiêu công bằng và phát triển toàn diện mà giáo dục Việt Nam đang theo đuổi", TS Tuân nhấn mạnh quan điểm.
