PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết những tuần gần đây, các bác sĩ liên tiếp cấp cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim ở độ tuổi rất trẻ. Có trường hợp mới 22 tuổi.
“Trẻ nhất mới 22 tuổi. Khi đưa lên bàn chụp, tôi đã không nghĩ cháu bị tổn thương cả 3 nhánh động mạch vành, trong đó động mạch liên thất trước tắc cụt ngay từ đoạn đầu”, PGS Hiếu chia sẻ.
Theo ông, cách đây gần 30 năm, một bệnh nhân 30 tuổi bị nhồi máu cơ tim từng là trường hợp đặc biệt được báo cáo tại hội nghị chuyên ngành. Nhưng hiện nay, những ca bệnh tương tự không còn hiếm.
Tại hội thảo "Tim mạch can thiệp Việt Nam hội nhập quốc tế: Từ làm chủ kỹ thuật đến kiến tạo triết lý mới trong can thiệp mạch vành phức tạp", mới diễn ra, GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, cho biết tỷ lệ người trẻ cần can thiệp tim mạch đang tăng nhanh. “Bệnh viện 19-8 ghi nhận nhiều ca nhồi máu cơ tim dưới 30 tuổi, thậm chí có những ca dưới 20 tuổi. Bệnh nhân dưới 50 tuổi chiếm khoảng 30%, và dưới 40 tuổi chiếm tới 15-20% tổng số ca can thiệp”, GS Hùng nói.
“Mô hình bệnh tật đã thay đổi quá nhanh”, PGS Hiếu nhận định. Sự thay đổi này đặt ra một câu hỏi đáng lo ngại: Vì sao những người chưa đến 30 tuổi, thậm chí đang ở độ tuổi đôi mươi, lại có thể mắc một căn bệnh vốn thường được nghĩ đến ở người trung niên và cao tuổi?
Hút thuốc lá, thức khuya, stress là thủ phạm
Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, ở người dưới 30 tuổi, xơ vữa động mạch chưa phải thủ phạm chính trong đa số trường hợp. Vì vậy, khi tiếp nhận bệnh nhân trẻ bị nhồi máu cơ tim, bác sĩ cần tìm kiếm những nguyên nhân đặc thù.
Một trong số đó là bóc tách động mạch vành tự phát, hay còn gọi là SCAD. Đây là nguyên nhân đáng lưu ý ở phụ nữ trẻ, đặc biệt dưới 35 tuổi. Bệnh có thể xảy ra ở những phụ nữ trước đó khỏe mạnh, không hút thuốc nhưng vừa trải qua stress cảm xúc mạnh, gắng sức quá mức hoặc đang mang thai, sau sinh.
Co thắt động mạch vành cũng là một nguyên nhân cần được đặc biệt lưu ý ở người trẻ. Mạch vành vốn không có tổn thương đáng kể có thể đột ngột co thắt, làm giảm hoặc ngừng dòng máu tới cơ tim. Tình trạng này thường liên quan đến hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, thức khuya kéo dài và sử dụng nhiều caffeine hoặc nước tăng lực. Nếu co thắt kéo dài, huyết khối có thể hình thành và dẫn tới nhồi máu cơ tim cấp.
“Các chất kích thích như cocaine, amphetamine, ma túy đá và một số loại cần sa tổng hợp cũng có thể gây co thắt mạch vành dữ dội, đồng thời thúc đẩy hình thành huyết khối. Việc sử dụng các chất kích thích kết hợp với rượu càng làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch cấp tính”, bác sĩ Hiếu chia sẻ.
Một nhóm nguyên nhân khác là rối loạn đông máu. Những bệnh lý như hội chứng kháng phospholipid, thiếu protein C, protein S hoặc một số bệnh tự miễn có thể khiến cục máu đông hình thành và di chuyển đến động mạch vành.
Ngoài ra, những bất thường bẩm sinh của động mạch vành cũng có thể trở thành nguyên nhân gây thiếu máu cơ tim ở người trẻ. Chẳng hạn, một số động mạch vành mọc sai vị trí và đi qua khoảng hẹp giữa các mạch máu lớn. Khi vận động gắng sức, tim đập nhanh và nhu cầu oxy tăng cao, dòng máu qua động mạch bất thường có thể không đáp ứng đủ nhu cầu của cơ tim.
Xơ vữa vẫn có thể “tấn công” người trẻ
Nếu đã loại trừ những nguyên nhân đặc biệt kể trên, bác sĩ vẫn phải nghĩ đến tổn thương động mạch vành do xơ vữa. Theo PGS Hiếu, đây là thực tế đáng buồn khi ngày càng xuất hiện nhiều hơn ở người trẻ. Một người có vẻ ngoài khỏe mạnh vẫn có thể mang trong mình nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch từ rất sớm.
Hút thuốc lá trong nhiều năm, thậm chí bắt đầu từ thời học sinh, hoặc sử dụng thuốc lá điện tử, pod/ vape hằng ngày là một trong những yếu tố nguy cơ đáng chú ý.
Những người có bố, mẹ hoặc anh chị em từng bị nhồi máu cơ tim hoặc phải đặt stent khi còn tương đối trẻ cần được đánh giá nguy cơ tim mạch sớm.
Rối loạn mỡ máu có tính gia đình là một yếu tố khác dễ bị bỏ sót. Người bệnh có thể không có triệu chứng nhưng mức cholesterol xấu tăng cao kéo dài, thúc đẩy quá trình xơ vữa từ rất sớm.
Bên cạnh đó là đái tháo đường type 2, béo phì nặng, hội chứng chuyển hóa và tăng huyết áp không được điều trị. Một số trường hợp tăng huyết áp ở người trẻ còn liên quan đến bệnh nội tiết hoặc hẹp động mạch thận.
“Đa phần là nhiều yếu tố cùng phối hợp, nhưng cá biệt có những bệnh nhân tôi gặp trong thực hành lâm sàng chỉ có một yếu tố nguy cơ cao như rối loạn mỡ máu gia đình”, PGS Hiếu cho biết.
Một trong những vấn đề nguy hiểm nhất ở người trẻ bị nhồi máu cơ tim là chẩn đoán muộn. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, sự chậm trễ có thể đến từ cả người bệnh và cơ sở y tế. Người trẻ thường khó nghĩ mình đang gặp một biến cố tim mạch nghiêm trọng. Khi xuất hiện đau ngực, khó thở hoặc cảm giác khó chịu, họ dễ tự giải thích rằng đó là trào ngược dạ dày, đau cơ hoặc lo âu. Tâm lý chủ quan này có thể khiến người bệnh đến bệnh viện muộn.
Người trẻ có thể hồi phục tốt hơn, nhưng dễ tái phát
Theo bác sĩ Hiếu, nhồi máu cơ tim ở người rất trẻ có cả những yếu tố thuận lợi và bất lợi về tiên lượng. Điểm tích cực là cơ tim của người trẻ thường có khả năng hồi phục tốt hơn sau khi được tái thông mạch vành kịp thời. Nguy cơ suy tim sau nhồi máu cũng có thể thấp hơn so với người cao tuổi nếu bệnh nhân được cấp cứu đúng thời điểm.
Một yếu tố khác đến từ chính tâm lý chủ quan của người trẻ sau điều trị. Sau khi đặt stent, một số người vẫn tiếp tục hút thuốc, thức khuya, không kiểm soát mỡ máu hoặc tự ý bỏ thuốc điều trị. Khi đó, việc từng được can thiệp thành công không đồng nghĩa với việc nguy cơ tim mạch đã biến mất.
Cần thay đổi lối sống
GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8 cho biết lối sống đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe tim mạch của người trẻ. Phần lớn các trường hợp tim mạch ở người trẻ được ghi nhận có liên quan đến thuốc lá, cùng với béo phì và yếu tố tiền sử gia đình.
