Gần như mọi loài cá đều sống trọn đời trong nước, tuy nhiên, sau nhiều chuyến khảo sát tại Cộng hòa Congo, các nhà sinh học đã xác nhận một loài cá có khả năng leo núi đá lão luyện.
Theo Yahoo, một nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học Scientific Reports đã chỉ ra, loài cá nhỏ có tên Parakneria thysi (còn gọi là cá shellear) có thể dành hàng giờ bò dọc theo vách đá của thác nước để tiếp cận những môi trường sống thuận lợi hơn. Mỗi cá thể chỉ dài từ 1,4-1,9 inch.Tuy nhiên, các tuyến leo thẳng đứng này cũng vô tình khiến chúng dễ trở thành mục tiêu của hoạt động đánh bắt trái phép trong khu vực.
Trong giai đoạn 2018-2020, một nhóm nghiên cứu do nhà sinh học Pacifique Kiwele Mutambala dẫn đầu đã thực hiện 4 chuyến khảo sát tới thác Luvilombo ở khu vực phía nam đất nước để quan sát loài cá này trong tự nhiên. Tại đây, họ đã ghi lại hình ảnh và video về hành trình di chuyển của chúng.
Hoạt động leo đá di cư của loài cá này dường như chủ yếu diễn ra trong khoảng tháng 4 đến tháng 5, vào cuối mùa mưa.
Để thực hiện mục tiêu táo bạo này, những con cá sử dụng các cấu trúc giống như móc ở mặt dưới của cả vây ngực và vây bụng để đẩy cơ thể đi lên. Chúng lắc phần thân sau từ bên này sang bên kia nhằm tạo thêm lực đẩy. Toàn bộ quá trình diễn ra trong điều kiện dòng nước vẫn liên tục chảy ngược xuống phía đàn cá.
Điều kiện khắc nghiệt khiến hành trình này trở nên vô cùng gian nan. Nhóm nghiên cứu cho biết, một cá thể mất khoảng gần 10 tiếng để chinh phục vách đá cao gần 15m tại thác Luvilombo. Quá trình này được chia nhỏ thành khoảng 15 phút di chuyển thực sự, 30 phút nghỉ ngắn, cùng chín quãng nghỉ kéo dài mỗi lần một giờ.
Tuy nhiên, nỗ lực của chúng không phải lúc nào cũng thành công. Không ít lần, những luồng nước mạnh bất ngờ khiến cá mất điểm bám và rơi ngược trở lại lòng thác, buộc chúng phải bắt đầu lại toàn bộ hành trình từ đầu.
Các nhà sinh học đưa ra một số giả thuyết khiến loài cá này cố bơi ngược dòng. Loài cá shellear có thể thực hiện những hành trình này sau khi những cơn mưa lớn cuốn chúng trôi xuống hạ lưu. Ngoài ra, đây cũng có thể là cách để chúng tiếp cận những khu vực có mức độ cạnh tranh thức ăn thấp hơn và ít kẻ săn mồi hơn, chẳng hạn như loài cá da trơn bạc Schilbe intermedius.
Dù nguyên nhân là gì, việc tập trung thành hàng để leo thác lại khiến shellear dễ biến thành con mồi trước các hoạt động đánh bắt trái phép. Không chỉ vậy, khu vực này còn đối mặt với nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học nghiêm trọng hơn do các kế hoạch tiềm năng chuyển hướng dòng chảy thượng nguồn để phục vụ tưới tiêu trong mùa khô. Quần thể shellear có thể biến mất hoàn toàn nếu các nỗ lực bảo tồn tại Upemba National Park không còn được duy trì.
Các nhà nghiên cứu hy vọng rằng việc hiểu rõ hơn về loài cá đặc biệt này sẽ góp phần làm nổi bật giá trị của hệ sinh thái độc đáo trong khu vực, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ chúng.
