Diễn đàn Điều em muốn nói: Muốn teen có “sức đề kháng số”, người lớn cần làm gì?

Làm thế nào để các em học sinh sống an toàn và chủ động trong thế giới số?

Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, từ mùa đầu tiên diễn ra trong bối cảnh đại dịch COVID-19, chương trình đã hướng tới việc tạo ra một không gian để học sinh được chia sẻ những tâm tư, câu hỏi và vấn đề mà các em thực sự quan tâm. Nếu những mùa đầu đặt nặng câu chuyện kết nối khi trẻ phải học tập, sinh hoạt trong điều kiện đặc biệt, thì năm nay, diễn đàn đi vào một vấn đề rất gần với cuộc sống của teen: làm thế nào để sống an toàn và chủ động trong thế giới số.

Chương trình tập trung vào hai nội dung lớn: Sức khỏe tâm thần học đường và bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Các vấn đề được đặt ra khá sát với đời sống của teen như áp lực học tập, kỳ vọng của gia đình, các mối quan hệ bạn bè, bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, dụ dỗ, xâm phạm quyền riêng tư và những hình thức giả mạo, thao túng bằng công nghệ.

Không thể chỉ nói “đừng vào đây, đừng làm thế này”

Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, thế hệ học sinh hôm nay đang lớn lên trong một thời kỳ rất đặc biệt, khi chuyển đổi số, Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo thay đổi cách con người học tập, giao tiếp và nhìn nhận thế giới.

Teen có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận tri thức, thể hiện năng lực, kết nối và sáng tạo. Nhưng đi cùng mỗi cơ hội mới lại xuất hiện những câu hỏi mới: Làm sao để tiếp nhận thông tin mà vẫn giữ được suy nghĩ độc lập? Làm sao sử dụng công nghệ mà không để công nghệ quyết định cách mình sống?

Từ đó, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cho rằng trách nhiệm không thể đặt hoàn toàn lên vai học sinh. “Chúng ta không thể trao cho thế hệ trẻ chiếc điện thoại, đường truyền Internet, những công nghệ hiện đại, rồi cho rằng phần việc của mình đã kết thúc. Chúng ta cũng không thể bảo vệ các em chỉ bằng những lời nhắc: "Không được vào đây; Không được làm thế kia; Phải tránh cái này, tránh cái kia” - nhà báo Phùng Công Sưởng nhấn mạnh.

Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, một thế hệ lớn lên cùng công nghệ cần nhiều hơn những lời cấm đoán. Các bạn cần được tin tưởng, trang bị kiến thức và kỹ năng, được thử, được lựa chọn và trưởng thành. Quan trọng không kém, khi gặp một vấn đề vượt quá khả năng tự giải quyết, teen cần biết rằng phía sau mình luôn có người lớn sẵn sàng đồng hành.

Nhà trường, gia đình và báo chí cùng tạo “hệ miễn dịch số”

Từ góc nhìn của một đại diện cơ quan báo chí gắn bó với học sinh, sinh viên và giới trẻ, nhà báo Phùng Công Sưởng cho rằng có 3 môi trường quan trọng cùng tham gia vào quá trình hình thành nhân cách và tiếp nhận tri thức của mỗi người trẻ: nhà trường, gia đình và xã hội.

Nhà trường là nơi học sinh dành phần lớn thời gian trong ngày, tiếp xúc với bạn bè, thầy cô và các hoạt động giáo dục. Gia đình lại là điểm tựa gần gũi, nơi những cuộc trò chuyện, bữa cơm hay khoảng thời gian cha mẹ đồng hành có thể giúp trẻ cảm thấy an toàn để chia sẻ.

Trong khi đó, môi trường xã hội, đặc biệt là truyền thông và mạng xã hội, ngày càng tác động mạnh đến cách teen tiếp nhận thông tin.

Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, mạng xã hội là phương thức truyền thông mà giới trẻ yêu thích, nhưng nếu thiếu kiến thức và định hướng, đây cũng có thể trở thành môi trường tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Vì vậy, báo chí cần chủ động hiện diện trên các nền tảng số và tạo ra những sản phẩm đủ tin cậy để teen có thể tìm đến khi cần kiểm chứng thông tin.

“Chúng tôi không chỉ sản xuất những ấn phẩm trên các nền tảng truyền thống mà đã đẩy mạnh phát triển nội dung trên các sản phẩm số” - Tổng Biên tập báo Tiền Phong cho biết. Mục tiêu là để mỗi sản phẩm báo chí trở thành một nguồn thông tin có nguồn gốc, có uy tín và có thể kiểm chứng, giúp các bạn trẻ đứng vững hơn giữa dòng nội dung khổng lồ trên Internet.

Những sản phẩm dành cho học sinh, sinh viên và người trẻ, theo ông, không chỉ cần cung cấp thông tin mà còn phải mang đến kiến thức, kỹ năng và định hướng, giúp các bạn học sinh biết phân biệt đâu là thông tin đúng, đâu là thông tin giả và có cách ứng xử phù hợp.

“Vắc-xin số” vì thế không phải một thứ chỉ được trao cho teen từ một phía. Đó là quá trình cần sự chung tay của gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn - Hội - Đội, cơ quan chức năng, chuyên gia, báo chí và toàn xã hội.

Sau cùng, điều mà “Điều em muốn nói” muốn tạo ra có lẽ không chỉ là thêm một buổi trò chuyện trước thềm năm học mới. Đó là một không gian để teen biết rằng khi mình gặp chuyện, mình có thể nói; khi mình đặt câu hỏi, sẽ có người nghe và tư vấn và khi mình chưa biết cách giải quyết, mình không phải tự bước đi một mình. Bởi như nhà báo Phùng Công Sưởng chia sẻ, khi một học sinh sẵn sàng nói và một người lớn sẵn sàng lắng nghe, đó chính là một điểm bắt đầu quan trọng.