'Dị nhân' bonsai ngược

TP - “Theo đuổi đam mê của mình khiến tôi chiêm nghiệm được nhiều điều từ những gốc bonsai ngược, rằng ở đời dẫu khó khăn đến mấy, thậm chí không thể nhưng nếu quyết tâm vẫn có thể. Có ai nghĩ một cây bỏ đi như vậy mà có thể sống, và sống rất đẹp” – nghệ nhân Lê Thạnh (63 tuổi, ở phường Tam Kỳ, TP Đà Nẵng) chia sẻ.

Ngôi nhà hai tầng nằm giữa khu dân cư ở đường Cao Thắng, phường Tam Kỳ khiến ai đi qua cũng phải ngỡ ngàng, bởi nó tựa như một khu vườn xanh mướt.

Bước vào bên trong càng khiến người ta sững sờ khi tận thấy những gốc bonsai với hình hài lạ lẫm, gốc ngược lên trời còn lá buông xuống dưới đất, phá vỡ hoàn toàn những quy chuẩn quen thuộc của nghệ thuật bonsai truyền thống. Chủ nhân của khu vườn ấy - nghệ nhân Lê Thạnh vẫn được giới chơi cây cảnh gọi là “dị nhân bonsai ngược”.

Hô biến cây bỏ đi thành tác phẩm độc bản

35a.jpg
Nghệ nhân Lê Thạnh với bonsai ngược

Nghệ nhân Lê Thạnh đã được sống trọn vẹn với thú chơi cây cảnh của mình, dành toàn bộ thời gian chăm bẵm “đứa con tinh thần” là những gốc bonsai tâm huyết.

Mê cây từ thuở nhỏ, nhưng phải đến hơn 20 năm trước, Lê Thạnh mới chính thức bước vào cuộc chơi bonsai ngược. Mê cây nhưng thời đó còn đủ thứ phải lo cơm áo gạo tiền. Ngày đi làm thì tối về lại lọ mọ chăm cây. Căn nhà nhỏ tuềnh toàng vẫn phải chừa một khoảng để chưng cây cảnh.

35d.jpg
35b.jpg
35c.jpg
Những chậu bonsai ngược độc, lạ cho người xem nhiều xúc cảm

Nói về hành trình theo đuổi cuộc chơi ngược đời, ông nói ý tưởng nhen nhóm từ những chuyến du lịch, khi bắt gặp trong các hang động những cây mọc thẳng xuống đất, rễ hướng lên trời – hình ảnh vừa hoang dã vừa đầy sức sống.

Trở về, ông thử nghiệm với những cây nhỏ, chậu nhỏ. Qua thực tiễn chăm sóc, nuôi trồng và rút kinh nghiệm, ông dần mạnh dạn tạo tác bonsai ngược với những gốc lớn hơn. Mỗi thất bại lại cho ông thêm bài học, để rồi dần hoàn thiện kỹ thuật và phong cách riêng.

“Bonsai ngược không đơn thuần là thú chơi cây cảnh, hơn thế cho tôi nhiều xúc cảm trước những tác phẩm, và chiêm nghiệm về cuộc sống mỗi ngày”.

Nghệ nhân Lê Thạnh

Đến nay “gia tài” của ông là hơn 100 gốc bonsai ngược. Dạo chơi trong khu vườn nơi tầng 2, tầng mái của tòa nhà, khách lạc vào một thế giới khác mê hoặc, lạ lẫm. Khu vườn sáng tạo với đủ loại cây, nào những mai, linh sam trắng, tím, lộc vừng, hoa trang, ngô đồng, kim quyết… với những thế ngang – ngược độc lạ.

35e.jpg
Ông Lê Thạnh được Tổ chức kỷ lục Việt Nam xác nhận kỷ lục Người tạo tác các tác phẩm bonsai ngược nhiều nhất Việt Nam

Nghề chơi cũng lắm công phu, với nghệ nhân bonsai ngược thì không thể thiếu “mắt xanh” và đôi tay tài hoa cùng sự dày công tâm huyết. Để có phôi cây, ông dọc ngang khắp nơi, mua hoặc tìm thấy bên đường, nhặt về rồi mày mò, chăm bẵm. Có khi đêm xuống còn thấy ông lọ mọ cắt tỉa, bón, chăm.

Trồng bonsai ngược có những ưu điểm riêng, cây treo ngược nên thoát nước rất nhanh, không lo úng rễ. Việc chăm sóc cũng không quá phức tạp, mỗi ngày chỉ cần tưới nước một lần. Tuy nhiên, cái khó nhất vẫn là khâu chọn phôi và tạo hình – nơi đòi hỏi kinh nghiệm, sự tinh tế và óc sáng tạo của nghệ nhân.

Để tạo được một cây bonsai ngược đẹp, công đoạn chọn phôi đóng vai trò quyết định. Ông đích thân lặn lội nhiều nơi, tìm những gốc cây mà với bonsai truyền thống gần như không có giá trị, thế dị dạng, khó tạo hình…nhưng với ông, đó lại là “vàng thô”.

“Có những phôi người ta bỏ đi, vì trồng xuôi không đẹp. Nhưng khi trốc ngược lại, tự nhiên tạo thành thế rất độc đáo, rất lạ. Quan trọng là phải có "mắt xanh" để nhìn ra được cái đẹp tiềm ẩn trong đó” - ông Thạnh chia sẻ. Vừa nói, ông vừa chỉ tay cây linh sam trốc ngược, cành lá buông rủ mềm mại, vừa mạnh mẽ vừa uyển chuyển, khiến người xem không khỏi trầm trồ. Mỗi tác phẩm ra đời, với ông, đều là một “đứa con tinh thần”, mang lại cảm xúc vui mừng khó tả.

Không chỉ dáng cây, phần chậu cũng được phá cách tối đa. Thay vì chậu gốm truyền thống, bonsai ngược của ông Thạnh có thể được đặt trong lu, lộc bình, bình cắm hoa, thậm chí là ché rượu. Mỗi vật dụng đều được lựa chọn kỹ lưỡng, phù hợp với dáng thế và tinh thần của từng tác phẩm.

Cuộc chơi ngược đời và triết lý với cuộc sống

Chơi bonsai nhưng không phải chỉ ngẫu hứng hời hợt, ông Thạnh tìm đọc nhiều sách về cây cảnh, từ đó nảy ra những ý tưởng sáng tạo riêng. Bonsai vốn là nghệ thuật tái hiện thiên nhiên trong hình hài thu nhỏ, với những dáng thế kinh điển như trực, xiêu, hoành, huyền, nhưng với ông đó chưa phải là giới hạn.

“Tôi đọc rất nhiều sách kinh điển về cây cảnh. Trong đó, bonsai được chép lại từ tự nhiên. Mà ở làng quê, hang động nhiều, cây cối có khi mọc ngược xuống, rễ chổng lên trời. Như vậy bonsai ngược cũng chép lại vẻ đẹp từ cuộc sống” - ông nói.

Bonsai ngược không đi ngược lại tinh thần của bonsai truyền thống, mà chỉ là một cách diễn giải khác của tự nhiên. Nếu bonsai “xuôi” có các thế trực (thẳng), xiêu (nghiêng), hoành (ngang), huyền (đổ) thì bonsai ngược cũng có đầy đủ những dáng thế tương ứng, nhưng được “lật ngược”.

Bonsai ngược không chỉ gây tò mò bởi hình thức mà còn mang đến cảm xúc mạnh mẽ cho người thưởng lãm. Những loài cây quen thuộc qua bàn tay nghệ nhân bỗng mang diện mạo mới, lạ lẫm mà cuốn hút.

Không chỉ là thú chơi, bonsai ngược còn chứa đựng trong đó triết lý sống mà nghệ nhân như ông Thạnh chiêm nghiệm suốt nhiều năm. “Ở đời, dù có khó khăn đến mấy, thậm chí tưởng chừng không thể, nhưng nếu quyết tâm thì vẫn làm được. Có ai nghĩ một cái cây trốc ngược như vậy mà vẫn sống, không những sống mà còn sống rất đẹp. Những gốc cây tưởng chừng nghịch lý với tự nhiên lại vươn lên mạnh mẽ, thích nghi và tỏa vẻ đẹp riêng” - ông nói.

Những gốc bonsai ngược độc đáo của ông thu hút rất nhiều người tìm đến hỏi mua. Có người sẵn sàng trả cả vài chục triệu đồng cho một tác phẩm. Nhưng ông Thạnh lắc đầu. “Chơi cây không phải để kinh doanh. Phải biết tận hưởng giá trị, cái độc, cái lạ của nó. Tôi chỉ trao tặng hoặc bán cho những người thực sự yêu cây, hiểu cây, biết chăm sóc, thậm chí, với những người cùng đam mê, ông sẵn sàng cho cây, tặng cây miễn là họ yêu cây như yêu con” – ông nói.

Kỷ lục bonsai ngược Ông Lê Thạnh hiện sở hữu hơn 100 gốc bonsai ngược, tạo thành một khu vườn được xem là độc nhất vô nhị. Năm 2020, ông được xác lập kỷ lục Việt Nam là người sáng tạo tác phẩm bonsai ngược nhiều nhất.

Cùng chuyên mục

Chuyện về nghệ sĩ cải lương Thanh Nga

Chuyện về nghệ sĩ cải lương Thanh Nga

TPO - Trước ngày giỗ nghệ sĩ cải lương Thanh Nga, con trai bà xúc động nhận bằng Tổ quốc ghi công của mẹ sau 47 năm có quyết định công nhận liệt sĩ. Với nhiều khán giả, đây cũng là dịp biết thêm về cuộc đời người nghệ sĩ được gọi là “Nữ hoàng sân khấu”, tài hoa nhưng bạc mệnh.

Đại lễ dâng y Kathina Hoàng gia Thái Lan tại chùa Tam Chúc

Đại lễ dâng y Kathina Hoàng gia Thái Lan tại chùa Tam Chúc

TPO - Đại lễ dâng y Kathina Hoàng gia Thái Lan được tổ chức trang trọng tại chùa Tam Chúc (Ninh Bình) vào chiều 14/11, với sự tham dự của đại diện Bộ Ngoại giao Thái Lan, Đại sứ quán Thái Lan tại Việt Nam, lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng đông đảo tăng ni, phật tử.

Cựu Phó Thủ tướng Đức đóng phim quảng bá Việt Nam

Cựu Phó Thủ tướng Đức đóng phim quảng bá Việt Nam

TPO - Cựu Phó Thủ tướng Đức Philipp Rösler vừa nhận lời tham gia "Profile Đất nước của tôi", bộ phim quảng bá hình ảnh Việt Nam. Đây là bộ phim do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Điện ảnh phối hợp và bảo trợ.

'Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2027' tìm kiếm nhan sắc có chiều sâu văn hóa

'Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2027' tìm kiếm nhan sắc có chiều sâu văn hóa

Không chỉ tôn vinh nhan sắc, “Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2027 – Miss Multicultural Vietnam 2027” hướng tới tìm kiếm người phụ nữ hội tụ trí tuệ, bản lĩnh, tâm hồn đẹp và sự am hiểu văn hóa dân tộc. Người đăng quang được kỳ vọng không chỉ đại diện cho vẻ đẹp phụ nữ Việt Nam mà còn mang sứ mệnh gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đến bạn bè quốc tế.

NSND Tự Long nhận bằng Tiến sĩ

NSND Tự Long nhận bằng Tiến sĩ

TPO - Sáng 14/11, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và trao bằng Tiến sĩ năm 2026. Trong khuôn khổ buổi lễ, NSND Tự Long nhận bằng Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và lịch sử sân khấu.

Tranh cãi vì… bò biết bay

Tranh cãi vì… bò biết bay

TPO - Bò Sữa Bay có lẽ là bộ phim Việt phân cực khán giả nhất trong năm nay. Phim trở thành đề tài bàn tán sôi nổi của giới mộ điệu điện ảnh trên các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là Threads. Những cuộc tranh luận sôi nổi trải dài từ các tầng sâu ý nghĩa của hình ảnh con bò biết bay, về việc phim có cần phải “dễ hiểu”, và cả về độ tuổi chính xác của chàng đạo diễn.

Phó Trưởng Ban tổ chức: 'Mong Hoa hậu Yến Trang và hai á hậu trân trọng giá trị cốt lõi cuộc thi'

Phó Trưởng Ban tổ chức: 'Mong Hoa hậu Yến Trang và hai á hậu trân trọng giá trị cốt lõi cuộc thi'

TPO - Phát biểu chào mừng Top 3 Hoa hậu Việt Nam 2026 trong sự kiện chào đón Hoa hậu, Á hậu và dàn người đẹp sáng 13/11, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Phó Trưởng Ban tổ chức Hoa hậu Việt Nam 2026 - bày tỏ mong muốn các người đẹp luôn giữ sự giản dị, chân thành, đồng thời trân trọng giá trị cốt lõi của cuộc thi.

Tuần lễ Văn hóa và Lễ hội Ok Om Bok Vĩnh Long diễn ra từ 18-24/11 với màn biểu diễn nhạc ngũ âm số lượng người tham gia nhiều nhất Việt Nam.

Sắp có thêm kỷ lục Việt Nam trình diễn nhạc cụ ngũ âm tại Vĩnh Long

TPO - Tuần lễ chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Vĩnh Long dự kiến sẽ có sự kiện trình diễn nhạc cụ ngũ âm của đồng bào dân tộc Khmer với số lượng nhạc công, nghệ nhân, diễn viên nhiều nhất Việt Nam. Trong tuần lễ cũng diễn ra giải đua ghe Ngo truyền thống của đồng bào miền sông nước.

Đừng để văn hóa dân tộc trở thành ‘người khách’ trong chính ngôi trường Việt Nam

Đừng để văn hóa dân tộc trở thành ‘người khách’ trong chính ngôi trường Việt Nam

TPO - Giáng sinh, Halloween và nhiều lễ hội có nguồn gốc nước ngoài ngày càng hiện diện trong đời sống học đường. Đó là một biểu hiện của giao lưu văn hóa. Nhưng khi một đứa trẻ lo lắng, không muốn đến lớp vì thiếu trang phục theo chủ đề, trong khi những giá trị văn hóa truyền thống chưa được chuyển tải đủ hấp dẫn, câu hỏi đặt ra là: Chúng ta đang giáo dục bản sắc văn hóa cho thế hệ trẻ như thế nào?

Hạnh phúc từ những người cùng tôi giữ dòng điện

Hạnh phúc từ những người cùng tôi giữ dòng điện

Tháng 8/2024, tôi khoác màu áo Nhiệt điện Cần Thơ tham dự Giải hội thao công nhân, viên chức, lao động Tổng công ty tại Phú Yên. Sau ba tháng miệt mài tập luyện, tiếng hô “Cần Thơ cố lên!” bên sân cỏ trở thành một kỷ niệm tôi vẫn mang theo.

Màn kết concert Thanh xuân khiến hàng chục nghìn người xúc động

406 chương trình rộn ràng đón Ngày Văn hóa Việt Nam

TPO - Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 được tổ chức lần đầu tiên trên phạm vi toàn quốc với hơn 400 chương trình, hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố. Từ biểu diễn nghệ thuật, triển lãm di sản đến lễ hội truyền thống và trải nghiệm văn hóa cộng đồng, chuỗi sự kiện tạo cơ hội để người dân trực tiếp tham gia, thưởng thức các giá trị văn hóa dân tộc.