Cục Tác chiến điện tử đề xuất xây dựng hệ thống quản lý UAV quốc gia

* Các đại biểu, khách mời:

- Ông Trần Tuấn Ngọc - Cục trưởng Cục Viễn thám Quốc gia - Bộ Nông nghiệp và Môi trường

- Ông Nguyễn Văn Thuật - Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ

* Về phía đơn vị tổ chức:

- PGS, TS. Bùi Thế Duy - Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội

- Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong

- Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong

* Các đơn vị đồng hành:

- Đại diện các bộ, ban, ngành; lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Tài nguyên và Môi trường nhiều tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc

- Các chuyên gia, nhà khoa học đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học.

- Đại diện doanh nghiệp: Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel, Tổng Công ty Viễn thông MobiFone, Tổng công ty Bưu điện Viênt Nam

- Các cơ quan thông tấn, báo chí.

- Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội.

* PGS, TS. Bùi Thế Duy - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội:

Hiện nay, chúng ta đã nghe nhiều đến khái niệm mới là kinh tế tầm thấp. Trong đó, tích hợp tất cả những công nghệ mới nhất về thiết bị bay không người lái (UAV) cùng toàn bộ các ứng dụng trong logistics, nông nghiệp, giao thông thông minh, tạo ra một không gian mới để đưa các công nghệ tiên tiến nhất vào cuộc sống.

Hưởng ứng sự phát triển chung của đất nước trong việc ứng dụng công nghệ vào phát triển kinh tế tầm thấp, và cao hơn nữa là ứng dụng các sản phẩm của công nghệ vũ trụ vào phát triển kinh tế - xã hội, Đại học Quốc gia Hà Nội rất vui mừng và cảm ơn Báo Tiền Phong đã phối hợp tổ chức diễn đàn quan trọng này.

Đại học Quốc gia Hà Nội là đại học tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực, có các đơn vị đào tạo và nghiên cứu trên tất cả các lĩnh vực liên quan phát triển kinh tế tầm thấp… Đại học Quốc gia Hà Nội cũng phát triển các hoạt động đào tạo về nghiên cứu, thiết kế, chế tạo UAV, hợp tác thành lập các trung tâm đào tạo điều khiển UAV phục vụ nông nghiệp, tìm kiếm cứu hộ cứu nạn, giao thông vận tải và logistics.

Tại khu đô thị đại học Hòa Lạc, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đang phối hợp các tập đoàn logistics và các tập đoàn tự động hóa để xây dựng trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm nhằm kết hợp nghiên cứu, đào tạo và nội địa hóa các sản phẩm công nghệ kinh tế tầm thấp.

Diễn đàn hôm nay là cơ hội rất quý báu khi đại diện các bộ ngành, các tập đoàn công nghệ đến chia sẻ cùng cán bộ, giảng viên, sinh viên và các khách mời về sự phát triển và ứng dụng công nghệ tầm thấp.

Thực tế cho thấy kinh tế tầm thấp không chỉ dừng lại ở lý thuyết hay trên giấy tờ. Đã có các thử nghiệm như vận chuyển vật tư y tế thiết yếu bằng UAV hay các khu thí điểm tại một số địa phương, ngành nghề.

Tại các vùng nông thôn, sự phát triển của kinh tế tầm thấp thậm chí còn nhanh hơn khu vực đô thị vì UAV là giải pháp công nghệ phù hợp và hiệu quả nhất hiện nay. Hầu hết các vườn sầu riêng ở Tây Nguyên đều sở hữu UAV, cử người đi đào tạo lái UAV. Toàn bộ quy trình tưới, phun hằng tuần đều thực hiện bằng UAV. Trong đợt bão lũ vừa qua, UAV đã tham gia tìm kiếm, phát hiện nạn nhân bị cô lập, vận chuyển thức ăn, nhu yếu phẩm…

Sự kết hợp, tích hợp nhiều công nghệ đang tạo ra một cơ hội rất lớn và một không gian mới trong phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam.

Diễn đàn hôm nay là cơ hội tốt để các nhà nghiên cứu, các doanh nghiệp và đặc biệt là các bạn sinh viên tìm hiểu một lĩnh vực mới. Không nhất thiết phải là sinh viên công nghệ, sinh viên tất cả các ngành nghề khác hoàn toàn có thể tìm thấy cơ hội việc làm, nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này.

* Ông Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra những không gian phát triển mới cho các quốc gia.

Trước đây, không gian vũ trụ chủ yếu được nhìn nhận như lĩnh vực của nghiên cứu khoa học, quốc phòng và khám phá; ngày nay, vũ trụ đang ngày càng trở thành một không gian kinh tế quan trọng.

Cùng với đó, sự phát triển của phương tiện bay không người lái (drone/UAV), cảm biến, kết nối và các nền tảng số đang từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế mới trong không gian tầm thấp.

Hai không gian này tuy khác nhau về độ cao, công nghệ và cơ chế quản lý, nhưng ngày càng gắn với nhau thông qua dữ liệu, thông tin liên lạc, định vị - dẫn đường, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống điều hành số. Xu hướng cũng đang chuyển rất rõ từ phát triển thiết bị đơn lẻ sang xây dựng hệ thống và cung cấp dịch vụ.

Vệ tinh quan sát Trái Đất, viễn thông, định vị; UAV trong nông nghiệp, logistics, kiểm tra hạ tầng, cứu hộ, cứu nạn; cùng với dữ liệu lớn (big data) và AI đang tạo ra nhiều mô hình ứng dụng mới. Giá trị cuối cùng ngày càng được đo bằng thông tin đến đúng lúc, dịch vụ đủ tin cậy, chi phí hợp lý và khả năng hỗ trợ người sử dụng ra quyết định.

Đáng chú ý, năm 2026 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong định hướng chính sách của Việt Nam. Công nghệ hàng không và vũ trụ đã được xác định trong Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia; Chính phủ đồng thời giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển UAV, hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái Đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Điều đó cho thấy những lĩnh vực chúng ta trao đổi hôm nay đang chuyển từ câu chuyện về tiềm năng sang yêu cầu tổ chức thực hiện bằng sản phẩm, hạ tầng và kết quả cụ thể.

Việt Nam có những nhu cầu rất rõ, rất lớn về phòng, chống thiên tai; quản lý tài nguyên, môi trường và đất đai; nông nghiệp; đô thị; hạ tầng; logistics; kết nối vùng sâu, vùng xa; và nhiều bài toán phát triển kinh tế - xã hội khác. Nhưng cơ hội lớn không tự chuyển thành năng lực và thị trường nếu công nghệ không đi được vào quy trình thực tế của người sử dụng.

Công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi bắt đầu từ bài toán cần giải quyết, chứ không bắt đầu từ mong muốn có thêm một thiết bị mới. Một chuyến bay UAV chỉ có giá trị khi giúp giảm thời gian, giảm chi phí hoặc tạo ra dịch vụ tốt hơn. Một nguồn ảnh vệ tinh chỉ phát huy hiệu quả khi được chuyển thành cảnh báo, bản đồ, chỉ số hoặc thông tin đủ tin cậy để cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân sử dụng. Một chương trình nghiên cứu chỉ tạo ra tác động lâu dài khi năng lực về con người, quy trình, dữ liệu và công nghệ được giữ lại và tiếp tục phát triển sau khi nhiệm vụ kết thúc.

Với mong muốn tạo một không gian trao đổi thực chất, chia sẻ và kết nối, hôm nay báo Tiền Phong phối hợp Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Diễn đàn "Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam".

Chúng tôi kỳ vọng từ những góc nhìn khác nhau tại Diễn đàn, một số vấn đề ưu tiên có thể được nhận diện rõ hơn; những nội dung cần hoàn thiện về cơ chế, tiêu chuẩn, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực được phản ánh cụ thể hơn; đồng thời hình thành thêm những kết nối có thể dẫn tới chương trình thử nghiệm, dự án ứng dụng hoặc sản phẩm thực tế.

Báo Tiền Phong là cơ quan Trung ương của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, có truyền thống đồng hành với thanh niên và những lĩnh vực mới của đời sống kinh tế - xã hội. Tiền Phong mong muốn có thể góp phần kết nối các tiếng nói, đưa những mô hình tốt đến gần hơn với xã hội, đồng thời phản ánh trung thực những khó khăn, điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

Sau Diễn đàn hôm nay, Báo Tiền Phong sẽ tiếp tục theo dõi những ý tưởng, mô hình và đề xuất được nêu ra, lan tỏa những kết quả có giá trị; tạo thêm không gian để nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, địa phương và thế hệ trẻ cùng trao đổi; qua đó góp phần thúc đẩy những sáng kiến có khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước.

* Ông Nguyễn Văn Thuật - Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ:

Nói một cách đơn giản, kinh tế không gian tầng thấp là nền kinh tế dựa trên hệ sinh thái các thiết bị bay hoạt động từ mặt đất đến khoảng 1.000-3.000 m, tùy cách xác định của từng quốc gia. Trung Quốc xác định trần độ cao 3.000 m cho kinh tế không gian tầng thấp.

Về thị trường, theo Markets&Markets, đến năm 2030, quy mô thị trường thiết bị bay không người lái (UAV/drone) toàn cầu có thể đạt khoảng 40 tỷ USD. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần nổi. Phần chìm là hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống. Nếu tính cả phần này, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035.

Trung Quốc hiện có tốc độ phát triển rất nhanh. Theo số liệu thống kê, năm 2025, nước này có hơn 3 triệu thiết bị UAV được đăng ký và khoảng 45 triệu chuyến bay. Hệ sinh thái kinh tế không gian tầng thấp gồm nhiều lớp, từ thiết kế, chế tạo, bảo trì, bảo dưỡng UAV đến phát triển hạ tầng vật lý, trạm sạc, hạ tầng tần số, hệ thống quản trị không gian tầng thấp và các dịch vụ bay. Từ đó hình thành những doanh nghiệp sở hữu số lượng drone lớn để cung cấp dịch vụ cho thị trường.

Ở Việt Nam, chúng ta đang trong giai đoạn đầu phát triển. Theo dự báo, tốc độ tăng trưởng khoảng 13% và đến năm 2035, quy mô ngành có thể đạt khoảng 500 triệu USD. Chiến lược không chỉ là sản xuất thiết bị mà phải phát triển cả hệ sinh thái, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của kinh tế không gian tầng thấp. UAV có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, điện và năng lượng, giao thông, đê điều, y tế...

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị. Giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế.

Về thể chế, Việt Nam hiện chưa có quy định riêng về phát triển kinh tế không gian tầng thấp. Việc xây dựng thể chế là rất quan trọng, nhưng chúng ta cũng không thể chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp luật mới bắt đầu phát triển. Cần tạo ra không gian và cơ chế để doanh nghiệp được thử nghiệm, kiểm soát và từng bước đưa các mô hình vào thực tế.

Bên cạnh thể chế, tiêu chuẩn và tần số cũng là những vấn đề cần được giải quyết. Về công nghệ, Quyết định 1493 đã xác định danh sách 10 công nghệ chiến lược, được phân kỳ theo các giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035. Trong đó, mục tiêu là làm chủ công nghệ và sản phẩm chiến lược.

Cùng với đó, chính sách phát triển nguồn nhân lực cũng cần được triển khai đồng bộ, từ học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh đến các chuyên gia, kỹ sư. Với học sinh, sinh viên xuất sắc, có chính sách hỗ trợ 1 tỷ đồng/năm trong 3 năm để phục vụ học tập, nghiên cứu, công bố quốc tế và trao đổi học thuật. Với chuyên gia, mục tiêu là đào tạo, thu hút nhân lực có khả năng cạnh tranh quốc tế và đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường, công nghệ.

* PGS, TS. Trương Ninh Thuận - Viện trưởng Viện Công nghệ Hàng không - Vũ trụ, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội:

Với vùng không gian, môi trường được chia thành hai vùng chính là hàng không và vũ trụ, phân định bởi đường Kármán nằm ở độ cao khoảng 100 km tính từ mặt đất. Vùng vũ trụ nằm trên độ cao 100 km là môi trường chân không, không có bầu khí quyển, là nơi đưa các vệ tinh, tàu vũ trụ và tên lửa vào quỹ đạo hoạt động.

Ngược lại, vùng hàng không dưới độ cao 100km sở hữu bầu khí quyển, cho phép tận dụng nguyên lý khí động học để tạo lực nâng cho các phương tiện bay. Trong vùng hàng không, các hoạt động hàng không thương mại phổ biến thường diễn ra ở độ cao từ 9-12 km. Đặc biệt, vùng không gian tầm thấp từ dưới 3-4 km là nơi tập trung hoạt động của các phương tiện bay không người lái (UAV), đóng vai trò cốt lõi trong phát triển nền kinh tế tầm thấp hiện nay.

Dù việc khai thác không gian đã diễn ra từ lâu, các khái niệm "kinh tế tầm thấp" và "kinh tế vũ trụ" chỉ thực sự bùng nổ gần đây nhờ sự phát triển vượt bậc của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và UAV thế hệ mới. Các thiết bị bay trước đây vốn chủ yếu phục vụ an ninh - quốc phòng hay dẫn đường, nay được chuyển sang phục vụ đời sống xã hội và phát triển kinh tế.

Trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ, việc trực tiếp đưa thiết bị lên không gian đòi hỏi trình độ công nghệ rất cao như công việc của Trung tâm Vũ trụ Việt Nam. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay của thế giới là chia sẻ dữ liệu vệ tinh mở, giúp Đại học Quốc gia Hà Nội có thể khai thác các dịch vụ dữ liệu này qua cổng API, kết hợp AI và công nghệ số để tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng phục vụ xã hội. Hai lĩnh vực này có sự hội tụ và bổ trợ chặt chẽ nhằm tạo nên kiến trúc hạ tầng không gian - trên không - mặt đất

* PGS, TS. Trương Ninh Thuận - Viện trưởng Viện Công nghệ Hàng không - Vũ trụ, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN):

ĐHQGHN sở hữu lợi thế lớn của một đại học đa ngành, đa lĩnh vực, có khả năng quy tụ các nhóm nghiên cứu mạnh về hàng không - vũ trụ, điện tử - viễn thông, công nghệ thông tin, AI, robot, vật liệu, kinh tế và Xã hội nhân văn.

Về bộ máy đào tạo và nghiên cứu, Viện Công nghệ Hàng không - Vũ trụ thuộc Trường Đại học Công nghệ được thành lập năm 2017 với nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu các sản phẩm chuyên ngành, kết hợp với Trung tâm Nghiên cứu UAV và Robotics được thành lập năm 2026.

Về hạ tầng thử nghiệm, ĐHQGHN tận dụng khuôn viên rộng 2.000 ha tại Hòa Lạc, Hà Nội phối hợp với Tập đoàn HTI xây dựng Khu thử nghiệm và sân bay ngoài trời cho UAV, chuẩn bị vận hành chạy thử nghiệm ngay trong tháng 10 này.

Trong lĩnh vực kinh tế tầm thấp, các ứng dụng thực tiễn được triển khai đa dạng từ nông nghiệp thông minh, giám sát môi trường, văn hóa - xã hội, ứng phó thiên tai đến trình diễn UAV bầy đàn (drone light show) tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. ĐHQGHN đã phối hợp với Tập đoàn Viettel nghiên cứu, thiết kế dòng UAV N3 / NR3 phục vụ an ninh - quốc phòng. Bên cạnh đó, dự án máy bay SHARK-HL UAV được tối ưu hóa khí động học và thời gian bay lâu để giám sát hiện trường, dự kiến cũng sẽ được đưa ra bay thử nghiệm tại sân bay Hòa Lạc.

Trong công tác cứu hộ cứu nạn, dự án LUSAR tích hợp vệ tinh tầm thấp và UAV, trong đó vệ tinh truyền tín hiệu internet xuống UAV tại vùng thiên tai bị chia cắt, giúp UAV phát internet tầm thấp để định vị điện thoại thông minh của người bị nạn.

Nghiên cứu ứng dụng công nghệ vũ trụ tại ĐHQGHN tập trung khai thác dữ liệu vệ tinh qua API kết hợp AI và GIS để giải quyết các bài toán thực tiễn. Ba hệ thống ứng dụng tiêu biểu được nhấn mạnh gồm có VietPop - dự án sử dụng dữ liệu vệ tinh và AI để mô hình hóa dân số dạng lưới độ phân giải 100m x 100m trên toàn quốc, bao gồm vùng sâu vùng xa. Hệ thống thứ hai là bản đồ số WeMap tích hợp Cơ sở dữ liệu Địa chỉ Quốc gia với hàng chục triệu điểm dịch vụ quan tâm (POI). Hệ thống thứ ba là Bản sao số ĐHQGHN (VNU Digital Twins), dựng mô hình 3D toàn bộ 1.200 ha cơ sở Hòa Lạc để giám sát tiến độ xây dựng, quản lý cây trồng và hạ tầng.

Kinh tế tầm thấp và công nghệ vũ trụ đang mở ra không gian phát triển mới không chỉ về kinh tế mà cả trong nghiên cứu khoa học và đào tạo. ĐHQGHN không đặt mục tiêu làm các sản phẩm đơn lẻ mà chú trọng làm chủ công nghệ lõi, phát triển các trung tâm nghiên cứu và tích hợp hệ thống dữ liệu thông minh Space-Air-Ground. Quá trình này thể hiện sự chuyển dịch chiến lược từ nghiên cứu cơ bản sang phát triển công nghệ, từ công nghệ tạo ra sản phẩm và từ sản phẩm xây dựng hệ sinh thái công nghệ đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của đất nước.

* Ông Phạm Đắc Bảo - Giám đốc VNPT UAV Lab:

Thiết bị bay không người lái (drone/UAV) đang thay đổi thế giới rất nhiều. Một số báo cáo trên thế giới, như của công ty Trung Quốc DJI tuyên bố, trong lĩnh vực drone dành cho nông nghiệp, họ đã cung cấp hơn 600.000 thiết bị phục vụ nông nghiệp, đào tạo hơn 600.000 người vận hành, ứng dụng trên hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 300 loại cây trồng đang được ứng dụng drone để giám sát, phun thuốc, rải phân bón. Có thể thấy, drone đang được ứng dụng phổ biến trong lĩnh vực nông nghiệp.

Trong nông nghiệp, ứng dụng drone mang lại những giá trị rất lớn: Tăng năng suất lao động; giảm mức tiêu thụ thuốc trừ sâu và nước; tăng chất lượng nông sản và tăng năng suất; giảm chi phí và giảm độc hại cho chính người trực tiếp canh tác; tăng tính xanh cho nền nông nghiệp...

Tại Việt Nam, chúng ta cũng có nhiều con số rất ấn tượng. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ước tính năm 2026 có khoảng 10.000 drone nông nghiệp đang hoạt động. Cơ quan chức năng Việt Nam đang xây dựng nhiều luật, nghị định, thông tư để xúc tiến, thúc đẩy các hoạt động của kinh tế tầm thấp, trong đó có hoạt động của các drone. Hành lang pháp lý đang được đẩy nhanh hướng đến hoàn thiện khung pháp lý để có thể triển khai nhanh, triển khai mạnh và triển khai diện rộng cho kinh tế tầm thấp.

Tại Cần Thơ, theo thống kê năm 2026, có hơn 4.000 ha lúa được phun bằng thiết bị bay, giúp giảm công lao động, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Dùng drone để rải phân bón hay phun thuốc mới chỉ nằm ở đầu chuỗi. Một phần nữa rất quan trọng là ứng dụng cho nông nghiệp chính xác.

* Ông Nguyễn Kim Thuần - Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post:

Kinh tế không gian tầng thấp là một lĩnh vực còn khá mới nhưng có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng kinh tế mới, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các mô hình thử nghiệm.

Trên thế giới, thiết bị bay không người lái (UAV/drone) đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như y tế, vận chuyển khẩn cấp, nông nghiệp, giám sát hạ tầng, an ninh, cứu hộ và thiên tai. Logistics được dự báo là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng cao, với quy mô thị trường có thể đạt hơn 16 tỷ USD vào năm 2030.

Tại Việt Nam, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế không gian tầng thấp, từ nhu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đến nhu cầu thực tế trong logistics, nông nghiệp, đô thị, cứu hộ và giám sát hạ tầng. Một số doanh nghiệp trong nước cũng đã từng bước làm chủ công nghệ.

Các lĩnh vực ứng dụng tại Việt Nam hiện tập trung vào 4 nhóm chính: Quốc phòng - an ninh với yêu cầu kỹ thuật và an toàn rất cao; nông nghiệp, bao gồm: Phun thuốc, bón phân, giám sát cây trồng, phát hiện sâu bệnh; giám sát hạ tầng trong đó có kiểm tra công trình, lập bản đồ, giám sát rừng và các hoạt động khai thác tài nguyên và logistics. Đây cũng là lĩnh vực còn khá sơ khai, chủ yếu đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc triển khai thí điểm.

Tuy nhiên, đây lại là khoảng trống lớn để các doanh nghiệp có tiềm lực công nghệ tiên phong. Vì vậy, cơ hội ở đây là chuyển từ các mô hình thử nghiệm sang mô hình vận hành có nền tảng, có quy trình và có hiệu quả kinh tế rõ ràng.

Từ thực tế này, có thể thấy phát triển kinh tế không gian tầng thấp không thể do một đơn vị riêng lẻ thực hiện mà cần sự tham gia đồng bộ của các bộ, ngành Trung ương, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Mục tiêu là hình thành hệ sinh thái vừa bảo đảm an toàn, an ninh, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và thương mại hóa dịch vụ.

Có thể hình dung, Nhà nước tạo hành lang pháp lý và điều phối chung; địa phương đưa ra bài toán và không gian thử nghiệm; doanh nghiệp triển khai ứng dụng; trường đại học và viện nghiên cứu hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo nhân lực.

* Ông Nguyễn Bá Anh - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên:

Địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân bố không đồng đều là bài toán thực tiễn để tỉnh ứng dụng công nghệ thiết bị bay không người lái (UAV), triển khai đề án về thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV ở tỉnh Điện Biên. Đề án được triển khai trong 24 tháng, dự kiến thực hiện 6.000 chuyến bay thử nghiệm, phấn đấu tỷ lệ an toàn trên 99%.

Các nhóm ứng dụng trọng tâm gồm ác lĩnh vực nông nghiệp (giám sát mùa vụ, phun thuốc, gieo hạt, vận chuyển vật tư và nông sản sau thu hoạch); logistics y tế và dân sinh (vận chuyển thuốc, vật tư y tế, mẫu xét nghiệm và hàng hóa thiết yếu đến khu vực khó tiếp cận); bản đồ số và quản lý tài nguyên (khảo sát địa hình, xây dựng dữ liệu không gian, phục vụ quản lý đất đai, rừng, hạ tầng và phòng chống thiên tai).

Qua hơn một tháng triển khai, từ ngày 15/9 đến nay, đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà phê tải trọng 50 kg/chuyến tại xã Mường Ảng.

Qua thử nghiệm đã xác định được những bài toán ứng dụng có giá trị kinh tế - xã hội cao. Trong giai đoạn tiếp theo, tỉnh tập trung vào các nhóm ứng dụng gồm: Vận chuyển nông sản, vật tư sản xuất; logistics y tế và hàng hóa thiết yếu; khảo sát, lập bản đồ số…

Bước đầu hình thành sự quan tâm của doanh nghiệp đối với hệ sinh thái kinh tế tầm thấp tại Điện Biên. Đã có doanh nghiệp đề xuất chủ trương đầu tư nghiên cứu 3 dự án thành phần, với tổng vốn dự kiến gần 200 tỷ đồng, gồm: Trung tâm thử nghiệm và thực hành bay UAV; Nhà máy sản xuất UAV; Trung tâm giới thiệu và đào tạo công nghệ UAV, hàng không và vũ trụ.

Thông qua thử nghiệm, chúng tôi nhận thấy giá trị của Đề án không chỉ nằm ở số chuyến bay hay số lượng UAV được sử dụng. Giá trị lớn hơn là hình thành dữ liệu thực tế, quy trình phối hợp, kinh nghiệm quản lý rủi ro, mô hình điều hành và cơ sở để đánh giá chính sách.

* Ông Đoàn Trung Đức - Trưởng phòng Công nghệ Viễn thám và GeoAI - VNPT IT (Tập đoàn VNPT):

Theo chỉ đạo của Chính phủ, các tỉnh, thành phố phải thực hiện quá trình làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai đến từng thừa đất, bao gồm 3 nội dung chính: dữ liệu về không gian của thửa đất; ddữ liệu về thuộc tính của đất (như thông tin chủ sử dụng đất, nguồn gốc, mục đích sử dụng và thông tin biến động của thửa đất) và các file hồ sơ.

Chính phủ cũng đã ban hành kế hoạch liên ngành giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công an liên quan chiến dịch hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, yêu cầu rà soát hiện trạng dữ liệu đất đai trên địa bàn các tỉnh, thành phố và phân loại thành 2 nhóm chính: Dữ liệu đã được số hóa và xây dựng trước đây và các liệu chưa được đo đạc.

Số lượng thửa đất chưa được đo đạc và xây dựng cơ sở dữ liệu còn rất lớn, các tỉnh, thành phố cũng phải tổ chức rà soát.

Để đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu, Tập đoàn VNPT đã áp dụng công nghệ viễn thám và UAV để bay chụp các khu vực mà dữ liệu thửa đất chưa có không gian và tọa độ.

Giải pháp này hỗ trợ địa phương khoanh vùng chính xác các vị trí, khu vực chưa đo đạc, phục vụ việc so sánh, đối chiếu hiện trạng giữa dữ liệu bề mặt do viễn thám và UAV cung cấp với tài liệu địa chính.

Khi áp dụng dữ liệu UAV, thời gian rà soát hình thể thửa đất được rút ngắn đáng kể. Cán bộ tại Văn phòng Đăng ký đất đai và các chi nhánh có thể đối chiếu trực tiếp hình thể thửa đất trên thực địa so với cơ sở dữ liệu đang quản lý, giúp đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai.

VNPT đang triển khai hệ thống thông tin quản lý đất đai VNPT iLIS tại ít nhất 15 tỉnh, thành phố. Hệ thống hỗ trợ quản lý nhà nước về đất đai, xử lý thủ tục hành chính, đăng ký biến động mua bán, chuyển nhượng, thế chấp, giải chấp cho người dân và doanh nghiệp.

* Ông Trần Tuấn Đạt - Trưởng phòng Quản lý hoạt động viễn thám, Cục Viễn thám Quốc gia:

Giá trị của dữ liệu viễn thám không chỉ nằm ở dữ liệu thu được, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa dữ liệu thành thông tin, chỉ số và các sản phẩm phục vụ quản lý, ra quyết định.

Những năm qua, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan dữ liệu và công nghệ, tạo điều kiện phát triển hạ tầng viễn thám, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Dữ liệu viễn thám đã được ứng dụng tương đối rộng trên cả đất liền và biển.

Bài toán của Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp cận dữ liệu, mà quan trọng hơn là tổ chức, tích hợp, xử lý và chuyển hóa dữ liệu thành thông tin, sản phẩm có giá trị sử dụng.

Việt Nam đã hình thành tương đối đầy đủ các thành phần nền tảng của hệ thống quan sát Trái Đất, từ vệ tinh, trạm thu nhận dữ liệu, hệ thống xử lý tại mặt đất đến cơ sở dữ liệu. Chúng ta cũng có nguồn lực nghiên cứu và ứng dụng phục vụ quản lý tài nguyên, môi trường.

Tuy nhiên, các thành phần này cần được kết nối chặt chẽ hơn thành một hệ thống thống nhất, có khả năng cung cấp và xử lý dữ liệu thường xuyên, liên tục, phục vụ trực tiếp phát triển kinh tế - xã hội.

Có 3 chuyển dịch quan trọng trong giai đoạn tới:

Thứ nhất, chuyển từ dữ liệu đơn nguồn sang dữ liệu đa nguồn. Chúng ta cần kết hợp dữ liệu đa nguồn, đa độ phân giải, đa thời gian, từ dữ liệu viễn thám, thiết bị bay không người lái (UAV), internet vạn vật (IoT) đến các nguồn dữ liệu khác.

Thứ hai, chuyển từ xử lý thủ công sang tự động hóa bằng AI. Thay vì xử lý dữ liệu theo từng dự án như trước đây, xu hướng mới là tự động hóa quá trình xử lý, khai thác dữ liệu lớn và ứng dụng AI để nhanh chóng tạo ra các sản phẩm thông tin phục vụ quản lý, ra quyết định.

Thứ ba, chuyển từ cung cấp dữ liệu sang cung cấp thông tin, sản phẩm và dịch vụ. Trước đây, chúng ta chủ yếu cung cấp dữ liệu thô hoặc dữ liệu đã qua xử lý sơ bộ. Trong tương lai, cần tiếp tục khai thác, phân tích để tạo ra thông tin cụ thể, các sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu thực tế.

* Đại tá Trần Viết Minh - Phó Trưởng phòng Hậu cần Kỹ thuật Cục Tác chiến điện tử, Bộ Tổng tham mưu, Bộ Quốc phòng:

Đối với Cục Tác chiến điện tử, với chức năng, nhiệm vụ được Bộ Quốc phòng giao, Cục tham gia trong các hoạt động phát triển kinh tế tầm thấp chủ yếu thông qua chức năng tham mưu, đề xuất cho Bộ Quốc phòng về các lĩnh vực quản lý phương tiện bay không người lái có liên quan, cũng như nâng cao năng lực thực thi bảo đảm an ninh, an toàn không phận tại các khu vực trọng yếu được bảo vệ.

Hiện nay, Cục Tác chiến điện tử đã quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc các luật, các quy định pháp lý hiện hành; kiểm soát chặt chẽ các phương tiện bay không người lái, bảo đảm an toàn tại các khu vực, mục tiêu bảo vệ được giao (từ phát hiện, giám sát các phương tiện bay không người lái, bảo đảm an toàn cho các phương tiện bay được cấp phép, đến sẵn sàng ép hạ, vô hiệu hóa các phương tiện bay không phép có nguy cơ thực hiện các hành vi chống phá, gây mất an ninh, an toàn...).

Cục phối hợp cùng với các lực lượng khác trong quản lý vùng trời trên lãnh thổ Việt Nam trong từng tình huống, nhiệm vụ cụ thể được giao. Mặt khác, chúng tôi cũng phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an và các cơ quan liên quan, tạo điều kiện thuận lợi, bảo vệ an toàn cho các phương tiện bay không người lái được cấp phép hoạt động đúng quy định của pháp luật, phục vụ phát triển các hoạt động kinh tế tầm thấp.

Cục Tác chiến điện tử nói riêng, Bộ Quốc phòng nói chung, tiếp tục nghiên cứu, đề xuất, ban hành các quy định pháp lý, cùng với triển khai các giải pháp về kỹ thuật, công nghệ để nâng cao năng lực phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp, đồng thời bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng - an ninh.

Về mặt đề xuất, chúng tôi đề nghị Chính phủ sớm giao nhiệm vụ cho một cơ quan (Bộ) chủ trì xây dựng và vận hành “Hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái quốc gia (UTM) phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp” trong tương lai. Đồng thời, cần xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ, chi tiết giữa các lực lượng quân đội và công an trong quá trình thực hiện chế áp, tạm giữ phương tiện bay không người lái vi phạm quy định, đảm bảo thực thi hiệu quả theo Nghị định 288/2025/NĐ-CP.

* Trung tá Nguyễn Thành Trung - Phó Đội trưởng Trung tâm Thông tin Chỉ huy, Công an TP. Hà Nội:

Thời gian qua, Công an TP. Hà Nội đã đưa phương tiện bay không người lái (UAV) vào thử nghiệm trong giám sát an ninh trật tự. Quá trình thử nghiệm được triển khai trên các tuyến: Đường vành đai 1, vành đai 3, khu vực Hồ Tây và hồ Hoàn Kiếm.

Giai đoạn đầu chọn khu vực Hồ Tây và hồ Hoàn Kiếm để đảm bảo an toàn và thử nghiệm đánh giá quá trình bay có ảnh hưởng đến người dân xung quanh hay không. Giai đoạn tiếp theo thử nghiệm trên tuyến vành đai 1 và vành đai 3.

Chọn tuyến vành đai 1 và vành đai 3 vì đây là các tuyến đường tập trung mật độ giao thông rất lớn. Đặc biệt, tuyến vành đai 3 là đường trên cao, việc tiếp cận của lực lượng chức năng gặp rất nhiều khó khăn; để tiếp cận địa bàn nhanh nhất thì không có giải pháp nào tốt hơn là sử dụng UAV.

Trong quá trình triển khai, chúng tôi tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào UAV để phát hiện cảnh báo sớm liên quan đến: Các vi phạm về an ninh trật tự và an toàn giao thông; phát hiện sớm các sự cố cháy nổ, tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông.

Các vi phạm về trật tự giao thông phát hiện qua UAV được chuyển cho bộ phận xử lý vi phạm. Đối với các trường hợp cháy nổ, tai nạn giao thông hoặc ùn tắc, hệ thống giúp điều phối lực lượng kịp thời đến hiện trường để xử lý.

Qua thực tế triển khai, chúng tôi xác định các ưu thế vượt trội của UAV, bao gồm:

- Tầm nhìn toàn cảnh theo thời gian thực: Camera thông thường bị hạn chế phạm vi quan sát, trong khi UAV quan sát bao quát từ trên cao, di chuyển nhanh, mang lại tầm nhìn toàn cảnh và cập nhật theo thời gian thực.

- Phân tích và ra quyết định thông minh: Tích hợp AI hỗ trợ phân tích, đánh giá tình hình, giúp đưa ra nhận định tối ưu để điều động và điều phối lực lượng xử lý tình huống trên tuyến.

- Tối ưu hóa nguồn lực lực lượng: Trước đây, công tác tuần tra, kiểm soát trên tuyến đường dài tốn rất nhiều nhân lực. Khi áp dụng camera AI và UAV, lực lượng công an không cần bố trí các tổ đội tuần tra trực tiếp trên diện rộng; toàn bộ dữ liệu vi phạm được truyền về trung tâm để phân tích và xử lý theo thời gian thực.

* Ông Nguyễn Kim Thuần - Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post:

Viettel Post đã nghiên cứu thiết bị bay không người lái (UAV/drone) từ khá sớm cùng các đơn vị trong tập đoàn. Đến nay, Viettel Post đã thử nghiệm nhiều chuyến bay, nhưng chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực như giám sát và giao hàng trong những điều kiện địa hình đặc thù, chẳng hạn khu vực chịu thiên tai hoặc vận chuyển nông sản ở địa hình đồi núi phức tạp.

Hiện có bốn lĩnh vực mà cả thế giới và Viettel Post đang nghiên cứu, đánh giá để ứng dụng drone: Thứ nhất là giám sát. Thứ hai là giao hàng chặng cuối, nhưng ứng dụng tại những địa bàn, địa hình đặc thù. Thứ ba là phòng thủ dân sự, cụ thể là trong những trường hợp thiên tai, bão lũ khiến địa hình bị chia cắt. Thứ tư là vận chuyển một số mặt hàng đặc thù cần thời gian nhanh, như vật phẩm y tế và hàng cứu trợ.

Viettel Post đang phối hợp với chính quyền để triển khai các đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Từ góc nhìn doanh nghiệp, chúng tôi có một số đóng góp liên quan việc hoàn thiện cơ chế thử nghiệm này.

Thứ nhất, đối với cơ chế thử nghiệm sandbox, cần có phạm vi thử nghiệm rõ ràng. Các khu vực thử nghiệm cũng cần được quy hoạch trước để bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tế.

Thứ hai, cần có thời gian thử nghiệm cụ thể và các tiêu chí về an toàn mà doanh nghiệp phải bảo đảm khi tham gia. Khi đó, doanh nghiệp vừa có điều kiện thử nghiệm thực tế, vừa giúp cơ quan nhà nước kiểm soát được các yếu tố liên quan an toàn.

Thứ ba là đầu mối hỗ trợ và tiếp nhận nhu cầu của doanh nghiệp về sandbox. Theo chúng tôi, nên quy hoạch thành một đầu mối thống nhất theo cơ chế một cửa. Hoạt động kinh tế tầng thấp liên quan khá nhiều đầu mối, từ quốc phòng, công an, chính quyền địa phương đến quản lý tần số. Nếu có một đơn vị có khả năng điều phối, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn rất nhiều trong quá trình triển khai đề án, đồng thời tiết kiệm thời gian.

Cũng cần có cơ chế hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tham gia và triển khai các đề án sandbox. Chính quyền địa phương hoặc cơ quan nhà nước có thể hỗ trợ một phần chi phí về hạ tầng, thiết bị bay, bảo hiểm...

Ngoài hỗ trợ trực tiếp về chi phí, có thể thực hiện thông qua cơ chế đặt hàng của địa phương. Thông qua cơ chế đặt hàng, đầu ra của các đề án sandbox có thể gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế trên địa bàn.

* Ông Đặng Hải Long - Giám đốc Dự án Ứng dụng UAV của Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post):

Vietnam Post đang định vị logistics tầm thấp là trục lõi trong chiến lược phát triển. Thiết bị bay không người lái (UAV/drone) đang đóng góp doanh thu và lợi nhuận chủ yếu từ hai lĩnh vực nông nghiệp và thiết bị giám sát, đo lường.

Là doanh nghiệp bưu chính quốc gia và có thế mạnh, lõi là logistics, đơn vị kiên định trong việc phát triển logistics tầm thấp và đã triển khai thực tế ở một số lĩnh vực được đánh giá tiềm năng. Cụ thể, dự án vận chuyển y tế ở đô thị từ Bệnh viện Đức Giang tới các bệnh viện lân cận; tuyến nâng cao năng lực tự hành của mạng lưới bưu chính về Cần Giờ - Vũng Tàu vận chuyển hàng hóa, thư từ, tài liệu; ở địa bàn chia cắt, khó khăn và hỗ trợ người dân mang tính chất xã hội là vận chuyển nông sản ở Điện Biên.

Trong quá trình triển khai, dự án gặp một số khó khăn nhất định. Thứ nhất là bài toán sản xuất manh mún trong nông nghiệp. Việc thu hoạch nhỏ lẻ, thiếu kế hoạch đồng bộ khiến việc tối ưu hóa hiệu suất drone gặp khó khăn, đẩy chi phí vận hành ban đầu lên cao.

Thứ hai là rào cản về thủ tục pháp lý. Việc hiệp đồng bay trong khu vực đô thị hiện vẫn đang phụ thuộc vào lịch trình của các đơn vị quốc phòng, công an, dẫn đến khó khăn trong việc xây dựng lịch trình cố định hoặc cam kết chất lượng dịch vụ toàn trình cho khách hàng. Cuối cùng, sự thiếu hụt nền tảng quản lý vùng trời (UTM) chuyên biệt khiến việc cấp phép bay thời gian thực trở nên bất khả thi.

Đặc biệt, trong mảng vận chuyển y tế - nơi thời gian là sự sống, UAV chưa được luật hóa đầy đủ. Thông tư 40/2018 của Bộ Y tế hiện chỉ quy định vận chuyển bằng đường bộ, đường sắt, hàng không dân dụng, chưa cập nhật loại hình đường bay UAV. Hơn nữa, quy trình ngành y tế hiện nay đòi hỏi sự tham gia của nhân sự chuyên môn và xe cứu thương chuyên dụng, nếu chỉ ứng dụng UAV đơn lẻ mà thiếu sự thay đổi về tổ chức, bài toán “vận chuyển lạnh” vẫn sẽ gặp bế tắc.

Vietnam Post mong cơ quan chức năng sớm hoàn thiện hành lang pháp lý và các quy chuẩn kỹ thuật. Nếu được gỡ vướng về quy trình hiệp đồng bay và sớm có nền tảng quản lý vùng trời, UAV sẽ không chỉ là phương tiện vận chuyển mà trở thành một đòn bẩy quan trọng, giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, từ nông sản cho đến những mẫu máu, bệnh phẩm cấp cứu, góp phần nâng cao năng lực tự hành của mạng lưới bưu chính quốc gia trong kỷ nguyên số.

* Ông Trần Xuân Tú - Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia Hà Nội:

Viện Công nghệ Thông tin cùng Đại học Quốc gia Hà Nội đã khảo sát không gian tại Hòa Lạc, Hà Nội và quyết định xây dựng Đề án Khu thử nghiệm thiết bị không người lái và công nghệ thông minh. Đây không chỉ là không gian thử nghiệm trên không mà là một khu thử nghiệm tích hợp đa môi trường: Trên không, trên mặt đất và trên mặt nước. Môi trường này ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa để hình thành một hệ sinh thái toàn diện từ nghiên cứu, sản xuất, vận hành cho đến khai thác sử dụng.

Để triển khai thành công các giải pháp công nghệ, sự phối hợp giữa “ba nhà” đóng vai trò then chốt: Nhà nước tạo lập các cơ chế, chính sách thử nghiệm (sandbox); trong khi nhà trường và doanh nghiệp cùng đồng hành phát triển sản phẩm. Sự gắn kết chặt chẽ này giúp chuyển hóa các giải pháp công nghệ mới và mô hình quản trị thông minh từ nghiên cứu thành sản phẩm thực tế, phục vụ hiệu quả nhu cầu của xã hội và doanh nghiệp.

Về đào tạo nguồn nhân lực, doanh nghiệp phải trực tiếp tham gia cùng điều hành, giảng dạy và bổ sung tri thức thực tiễn với nhà trường. Nếu thiếu đi sự đồng hành của doanh nghiệp, sinh viên tốt nghiệp ra trường sẽ mất thêm thời gian đào tạo lại mới thích ứng được với môi trường làm việc.

Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, Viện đã hợp tác đưa trực tiếp các mô hình công nghệ hiện đại như dây chuyền nhà máy thông minh (smart factory) vào không gian đào tạo. Sinh viên được học và thực hành trực tiếp trên hệ thống sản xuất thực tế, giúp các em có thể bắt tay vào làm việc ngay sau khi ra trường mà không cần đào tạo lại, mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai bên.

Thông qua diễn đàn này, chúng tôi mong muốn tăng cường kết nối giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và người dùng để chia sẻ chính sách cũng như các bài toán thực tế. Kỳ vọng lớn nhất của chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc thành lập một phòng thí nghiệm hay trung tâm nghiên cứu đơn thuần, mà là tạo ra một sân chơi chung để các bên cùng thử nghiệm công nghệ, thử nghiệm các ngành nghề mới và trực tiếp cùng nhau giải quyết các bài toán phát triển thực tiễn của địa phương.