Sáng 18/3, tại Hà Nội, Báo Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp cùng Cục Khí tượng Thủy văn và Quỹ Cộng đồng phòng, tránh thiên tai tổ chức Hội thảo “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”, nhân Ngày Nước Thế giới (22/3) và Ngày Khí tượng Thế giới (23/3).
Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, thiên tai tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ cực đoan. Các hiện tượng như bão mạnh, mưa lớn cục bộ, lũ quét và sạt lở đất xảy ra ngày càng thường xuyên, trực tiếp đe dọa đời sống dân sinh và sự phát triển kinh tế - xã hội.
Những con số thống kê giai đoạn 2021-2025 đã vẽ nên một bức tranh khốc liệt. Trung bình mỗi năm, nước ta chịu ảnh hưởng từ 10 đến 12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông. Chỉ trong 5 năm gần đây, thiên tai đã khiến hơn 1.500 người chết và mất tích, thiệt hại kinh tế ước tính lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng.
Ông Cao Đức Phát - nguyên Bộ trưởng Bộ NN&MT, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai, ghi nhận nỗ lực của ngành khí tượng trong việc nâng cao năng lực dự báo sớm. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra rằng các phương pháp truyền thống đang dần bộc lộ hạn chế trước những hiện tượng quy mô nhỏ nhưng cường độ lớn và biến đổi cực nhanh.
Mục tiêu cấp thiết hiện nay không chỉ là dự báo đúng, mà thông tin phải đến sát và nhanh hơn tới từng cộng đồng dân cư. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới theo hướng thông minh hơn, tận dụng tối đa các thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại.
Để giải quyết bài toán dự báo "đi trước" thiên tai, Thứ trưởng Lê Công Thành xác định công nghệ mới, trọng tâm là AI, dữ liệu lớn và viễn thám, chính là hướng đột phá chiến lược. Những công cụ này giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý, hỗ trợ xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp theo thời gian thực.
"Một trong những yêu cầu then chốt là đưa thông tin dự báo, cảnh báo đến người dân nhanh nhất, dễ tiếp cận nhất thông qua các nền tảng số, thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh. Đây được xem là yếu tố quyết định để các tiến bộ công nghệ phát huy hiệu quả trong thực tế", Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.
Từ góc độ chuyên môn, TS. Nguyễn Xuân Hiển - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia - cho biết, ngành đang đẩy mạnh tích hợp AI vào dự báo bão và thời tiết nguy hiểm. Kết quả bước đầu cho thấy AI giúp cải thiện độ chính xác dự báo cường độ bão từ 10-20% trong ngắn hạn, đồng thời nhận dạng tự động vị trí bão từ vệ tinh với độ chính xác trên 90%.
Song song với đó, các hệ thống cảnh báo dông, lốc, mưa lớn cực ngắn dựa trên dữ liệu đa nguồn từ radar và vệ tinh đang cho phép đưa ra cảnh báo sớm từ 30 phút đến vài giờ. Các nền tảng giám sát lũ quét, sạt lở đất chi tiết đến cấp xã cũng đang dần được triển khai, giúp chính quyền và người dân có thêm thời gian vàng để ứng phó.
Hướng tới tương lai, ngành khí tượng thủy văn xác lập lộ trình tập trung vào bốn trụ cột: Làm chủ công nghệ lõi; phát triển quan trắc thông minh; xử lý dữ liệu lớn và đa dạng hóa kênh truyền thông nền tảng số. Mục tiêu cụ thể là giảm sai số dự báo cường độ bão xuống dưới 7m/s trong hạn 1-3 ngày và nâng tỷ lệ dự báo mưa đạt trên 60% ở các ngưỡng quan trọng.
Các chuyên gia nhận định, dù còn những "điểm nghẽn" về hạ tầng dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao, nhưng việc kiên định với lộ trình chuyển đổi số sẽ là nền tảng để ngành khí tượng vững vàng hơn trước những thử thách khắc nghiệt của thiên nhiên.
