Về mặt kỹ thuật, đây là một thành công mang tính đột phá. Mạch máu được nối thông, cơ quan ghép sống tốt, bệnh nhân có thể đi tiểu bình thường.
Tuy nhiên, chỉ hai tuần sau, chính người bệnh và vợ ông yêu cầu cắt bỏ dương vật ghép. Ca ghép đầu tiên trên thế giới vì thế trở thành một trong những bài học đắt giá nhất của ngành ghép tạng, khi rào cản lớn nhất không nằm ở kỹ thuật mà ở tâm lý.
Ca đầu tiên ở Việt Nam
Ngày 27/7, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện thành công ca ghép dương vật đầu tiên tại Việt Nam từ người hiến chết não. Người được ghép, 43 tuổi, mất một phần dương vật do bệnh lý nhiều năm trước. Người hiến là nam thanh niên chết não do chấn thương sọ não nặng. Ca ghép kéo dài 6 giờ.
15 giờ vi phẫu chưa từng có
Theo nghiên cứu của nhóm bác sĩ do giáo sư Hu Weilie công bố trên tạp chí European Urology, bệnh nhân bị tai nạn nghiêm trọng khoảng tám tháng trước khi nhập viện, khiến gần như toàn bộ dương vật bị đứt rời, chỉ còn lại một đoạn gốc dài khoảng 1 cm. Người đàn ông không chỉ mất khả năng quan hệ tình dục mà còn gặp rất nhiều khó khăn trong việc đi tiểu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày và chất lượng cuộc sống.
Sau quá trình tìm kiếm, bệnh viện xác định được một người hiến phù hợp là nam thanh niên 22 tuổi bị chết não sau tai nạn giao thông. Cha mẹ người này đồng ý hiến tặng cơ quan.
Theo bài báo khoa học được lưu trữ trên thư viện y khoa PubMed Central (PMC), các bác sĩ đã đối chiếu nhóm máu, xét nghiệm tương hợp HLA, kiểm tra kháng thể và hoàn tất quy trình phê duyệt của hội đồng đạo đức trước khi đưa bệnh nhân vào phòng mổ.
Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 15 giờ. Dưới kính hiển vi, các bác sĩ lần lượt nối niệu đạo, thể hang, thể xốp, động mạch, tĩnh mạch và các bó thần kinh cảm giác. Sau đó, bệnh nhân được điều trị bằng các thuốc chống thải ghép như daclizumab, mycophenolate mofetil, methylprednisolone, rồi chuyển sang phác đồ duy trì bằng cyclosporine, prednisone và mycophenolate mofetil nhằm ngăn hệ miễn dịch tấn công cơ quan mới.
Những ngày sau mổ mang lại kết quả vượt ngoài mong đợi. Báo cáo của nhóm nghiên cứu cho biết, đến ngày thứ 10, dương vật ghép vẫn hồng ấm, tuần hoàn máu tốt, không xuất hiện dấu hiệu thải ghép cấp. Sau khi rút ống thông tiểu, bệnh nhân có thể đi tiểu đứng bình thường.
Mặc dù đầu dương vật có hiện tượng phù nề và hoại tử một phần da, phần lớn mô ghép vẫn sống tốt. Với các bác sĩ, đây là bằng chứng cho thấy ca ghép đầu tiên trên người đã thành công về mặt ngoại khoa.
Vấn đề tâm lý nghiêm trọng
Nhưng mọi chuyện nhanh chóng chuyển hướng theo cách không ai lường trước.
Khi công bố kết quả trên European Urology, nhóm nghiên cứu chỉ dành đúng một câu để giải thích nguyên nhân thất bại: "Do vấn đề tâm lý nghiêm trọng của người nhận và vợ ông ấy, đáng tiếc là đã phải cắt bỏ dương vật ghép sau hai tuần".
Thông tin ngắn ngủi này lập tức khiến giới y học quốc tế đặt câu hỏi: Điều gì đã xảy ra?
Câu trả lời xuất hiện sau đó trên truyền thông Trung Quốc. Theo Nam Phương Nhật báo và nhiều hãng tin trong nước được Sina News dẫn lại tháng 9/2006, mặc dù ca ghép diễn ra thuận lợi, người vợ của bệnh nhân ngày càng cảm thấy không thể chấp nhận việc cơ quan sinh dục của chồng từng thuộc về một người đàn ông khác.
Sự ám ảnh về mặt tâm lý khiến cuộc sống vợ chồng trở nên căng thẳng. Cuối cùng, chính bệnh nhân chủ động đề nghị bác sĩ cắt bỏ dương vật ghép để chấm dứt áp lực cho cả hai.
Sau đó, ông lựa chọn phương pháp tạo hình dương vật bằng các kỹ thuật phẫu thuật truyền thống thay vì tiếp tục duy trì cơ quan được ghép.
Vừa thành công vừa thất bại
Khi thông tin này được công bố, báo chí phương Tây cũng đặc biệt chú ý. The Guardian nhận định đây là trường hợp đầu tiên cho thấy một ca ghép tạng có thể thất bại hoàn toàn không phải vì thải ghép hay biến chứng ngoại khoa, mà vì người bệnh và gia đình không thể thích nghi về mặt tâm lý với cơ quan mới.
Tờ báo Anh dẫn lời các chuyên gia cho rằng, đối với những bộ phận gắn chặt với bản sắc cá nhân như khuôn mặt, bàn tay hay dương vật, yếu tố tâm lý có thể quan trọng không kém thành công của ca mổ.
Sau sự kiện ở Quảng Châu, nhiều nghiên cứu tổng quan về ghép dương vật đều xem đây là bước ngoặt của chuyên ngành. Một bài tổng quan đăng trên Translational Andrology and Urology năm 2022 đánh giá rằng, ca ghép đầu tiên trên thế giới chứng minh kỹ thuật vi phẫu hoàn toàn khả thi, nhưng đồng thời bộc lộ lỗ hổng lớn trong khâu lựa chọn bệnh nhân và tư vấn tâm lý.
Chính từ thất bại này, các trung tâm ghép tạng sau đó xây dựng những tiêu chuẩn đánh giá nghiêm ngặt hơn, trong đó yêu cầu bệnh nhân phải được chuyên gia tâm thần đánh giá kỹ lưỡng, có sự đồng thuận của bạn đời và hệ thống hỗ trợ xã hội trước khi tiến hành ghép.
Những bài học rút ra từ ca bệnh ở Trung Quốc đã góp phần tạo nền tảng cho các ca ghép dương vật thành công sau này tại Nam Phi và Mỹ. Ở những trường hợp đó, bệnh nhân không chỉ phục hồi khả năng đi tiểu và chức năng tình dục mà còn có người sinh con tự nhiên sau phẫu thuật, điều từng được xem là gần như không thể.
Đến nay, ca ghép dương vật đầu tiên trên thế giới vẫn được nhắc đến như một nghịch lý của y học hiện đại. Trên bàn mổ, các bác sĩ đã làm được điều tưởng như bất khả thi sau 15 giờ vi phẫu. Nhưng khi bệnh nhân rời khỏi phòng mổ, thành công ấy lại không thể vượt qua một rào cản vô hình: sự chấp nhận của chính người bệnh và bạn đời.
Đó cũng là lý do ca ghép đầu tiên trong lịch sử vừa được ghi nhận là cột mốc kỹ thuật của ngoại khoa, vừa được xem là một thất bại lớn về mặt điều trị toàn diện.
