Thị trường tiêu dùng Việt Nam đang bước vào nhịp sôi động, nhưng đi kèm là những thách thức từ kinh tế số và xu hướng tiêu dùng xanh. Câu chuyện bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không dừng ở việc xử lý vi phạm. Đã đến lúc cần nhìn nhận đúng mức sự phức tạp của thị trường, tiến đến nâng cao chất lượng tăng trưởng và mức độ minh bạch của nền kinh tế.
Chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2026 tại Khánh Hòa với thông điệp “An toàn thông tin - Gắn kết niềm tin - Tiêu dùng bền vững” đã mở ra diễn đàn chính sách, nơi các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng nhìn nhận lại vai trò của người tiêu dùng giữa nhịp thị trường hiện đại.
Người tiêu dùng là trung tâm, động lực bứt tốc thị trường
Với góc nhìn tổng quát hướng về người tiêu dùng, TS. Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội - nhấn mạnh trọng tâm, đề cao vị trí người tiêu dùng trong cấu trúc thị trường.
Việc luật hóa Ngày Quyền của người tiêu dùng trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 mang ý nghĩa biểu tượng, thể hiện rõ quan điểm nhất quán người tiêu dùng là trung tâm của đời sống kinh tế - xã hội.
“Lấy người tiêu dùng làm trung tâm không chỉ là khẩu hiệu, mà phải được thể hiện trong từng quy hoạch, chính sách, từng hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ và từng quyết định kinh doanh”, ông nhấn mạnh.
Khi xác định rõ người tiêu dùng là động lực, các cơ quan quản lý cần cách tiếp cận mang tính hệ thống. Bảo vệ người tiêu dùng là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó người tiêu dùng không chỉ là đối tượng được bảo vệ, mà còn là động lực thúc đẩy thị trường vận hành lành mạnh.
Ông Thi chỉ ra rằng trong bối cảnh kinh tế số và chuyển đổi xanh, quyền lợi người tiêu dùng đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng đối mặt với không ít rủi ro mới, từ lừa đảo trên không gian mạng, vi phạm dữ liệu cá nhân, thông tin sai lệch đến hàng giả, hàng kém chất lượng và những hệ lụy từ lối sống tiêu dùng thiếu bền vững.
Yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý, đồng thời ứng dụng khoa học - công nghệ để bảo vệ người tiêu dùng hiệu quả hơn. Song song, cần xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm, trong đó mỗi lựa chọn mua sắm đều gắn với ý thức về môi trường và xã hội.
Bảo vệ người tiêu dùng là nhiệm vụ chiến lược
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Sinh Nhật Tân - Thứ trưởng Bộ Công Thương - đặt vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là một chính sách xã hội, mà là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế bền vững.
Dẫn lại tinh thần Kết luận số 207-KL/TW của Ban Bí thư, ông Tân nhấn mạnh đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược, lâu dài, gắn chặt với tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và hội nhập quốc tế. Điều này cho thấy bảo vệ người tiêu dùng không còn là mảng việc riêng lẻ, mà đã được đặt ở tầm chính sách vĩ mô, có tính định hướng xuyên suốt.
Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh cần phải nhìn nhận niềm tin người tiêu dùng như yếu tố kinh tế. Đó cũng là tài sản chiến lược của nền kinh tế. Khi niềm tin được củng cố, thị trường vận hành minh bạch hơn, chi phí giao dịch giảm xuống và doanh nghiệp có nền tảng để phát triển bền vững.
Đại diện cơ quan quản lý nhà nước thẳng thắn nhìn nhận cơ hội luôn đi kèm thách thức, đặc biệt trong môi trường số. Các hành vi lừa đảo trực tuyến, vi phạm dữ liệu cá nhân, thông tin sai lệch hay hàng giả, hàng kém chất lượng đang ngày càng tinh vi, đặt ra yêu cầu phải nâng cấp cả công cụ quản lý lẫn cách tiếp cận chính sách.
“Bảo vệ người tiêu dùng phải đi trước một bước, nhất là trong các lĩnh vực mới như thương mại điện tử, dịch vụ số hay tiêu dùng xuyên biên giới", ông Tân cho biết thêm.
Không chỉ dừng ở định hướng, Thứ trưởng Bộ Công thương cũng cho biết hệ thống pháp luật đã và đang được hoàn thiện, công tác kiểm tra và xử lý vi phạm được tăng cường, các chương trình hỗ trợ và truyền thông cho người tiêu dùng ngày càng đa dạng. Song, điều quan trọng hơn cả là sự tham gia đồng bộ của toàn xã hội.
Từ quan điểm, góc nhìn của đại diện cơ quan quản lý, điểm chung của các diễn giả là nhấn mạnh sự thay đổi trong vai trò của người tiêu dùng.
Không còn là đối tượng thụ động, người tiêu dùng ngày nay cần trở thành người tiêu dùng thông thái, hiểu biết pháp luật, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chủ động lên tiếng khi quyền lợi bị xâm phạm, đồng thời cân nhắc đến yếu tố môi trường và phát triển bền vững trong mỗi quyết định tiêu dùng.
Ngược lại, doanh nghiệp cũng không thể dừng ở việc tuân thủ pháp luật một cách hình thức. Việc bảo vệ người tiêu dùng phải được coi là chiến lược cạnh tranh cốt lõi. Doanh nghiệp nào chinh phục được niềm tin của người tiêu dùng sẽ là doanh nghiệp dẫn dắt thị trường.