Ba chuyên gia miễn dịch ẵm giải Nobel Y học 2025

Bình Giang

06/10/2025 16:52

TPO - Chiều nay (6/10), Hội đồng Nobel thuộc Viện Karolinska quyết định trao Giải Nobel Y học năm 2025 cho 3 nhà khoa học Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi, “vì những khám phá của họ liên quan đến khả năng dung nạp miễn dịch ngoại vi”.

Chân dung 3 nhà khoa học nhận giải Nobel

Họ có công xác định các tế bào bảo vệ của hệ miễn dịch - tế bào T điều hòa, từ đó đặt nền móng cho một lĩnh vực nghiên cứu mới.

Những khám phá này dẫn đến sự phát triển của các phương pháp điều trị y tế tiềm năng đang được đánh giá trong các thử nghiệm lâm sàng, với hy vọng sẽ tìm ra cách điều trị các bệnh tự miễn, tạo ra phương pháp điều trị ung thư hiệu quả hơn và ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng sau khi cấy ghép tế bào gốc.

Nhà khoa học Mary E. Brunkow là chuyên gia về sinh học phân tử và di truyền, đang công tác tại Viện Sinh học hệ thống (Mỹ). TS Fred Ramsdell là một chuyên gia về miễn dịch học, làm việc tại hãng công nghệ sinh học Sonoma Biotherapeutics (Mỹ). GS Simon Sakaguchi cũng là chuyên gia về miễn dịch học, công tác tại Đại học Osaka (Nhật Bản).

Năm 1995, ông Shimon Sakaguchi trở thành người đi ngược dòng để có khám phá quan trọng đầu tiên. Vào thời điểm đó, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng khả năng dung nạp miễn dịch chỉ phát triển nhờ việc loại bỏ các tế bào miễn dịch có khả năng gây hại trong tuyến ức, thông qua một quá trình gọi là dung nạp trung tâm.

Ông Sakaguchi đã chứng minh rằng hệ thống miễn dịch phức tạp hơn và phát hiện ra một loại tế bào miễn dịch chưa từng được biết đến trước đây, có chức năng bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh tự miễn.

Hai nhà khoa học Mary Brunkow và Fred Ramsdell đã có một khám phá quan trọng khác vào năm 2001, khi họ đưa ra giải thích tại sao một giống chuột nhất định lại đặc biệt dễ mắc các bệnh tự miễn.

Họ phát hiện những con chuột này có đột biến ở một gien mà họ đặt tên là Foxp3. Họ cũng xác định rằng các đột biến ở gien tương đương này ở người gây ra một bệnh tự miễn nghiêm trọng, được đặt tên là IPEX (rối loạn nội tiết và chuyển hóa).

Hai năm sau đó, ông Shimon Sakaguchi có thể liên kết những khám phá này. Ông chứng minh rằng gien Foxp3 chi phối sự phát triển của các tế bào mà ông tìm ra năm 1995. Những tế bào này - hiện nay được gọi là tế bào T điều hòa, giám sát các tế bào miễn dịch khác và đảm bảo hệ thống miễn dịch của con người dung nạp được các mô của chính mình.

Khám phá của 3 nhà khoa học khởi xướng lĩnh vực nghiên cứu về dung nạp ngoại vi, thúc đẩy sự phát triển của các phương pháp điều trị ung thư và các bệnh tự miễn, giúp quá trình cấy ghép thành công hơn. Một số phương pháp điều trị hiện đang được thử nghiệm lâm sàng.

Giải Nobel là một trong những danh hiệu danh giá nhất thế giới dành cho những thành tựu trong y học, vật lý, hóa học, văn học, kinh tế và hòa bình.

Giải Nobel được sáng lập bởi doanh nhân và nhà hóa học người Thụy Điển Alfred Nobel từ thế kỷ 19. Ông sở hữu hơn 300 bằng sáng chế, nhưng được biết đến nhiều nhất với phát minh ra thuốc nổ dynamite.

Thuốc nổ dynamite – được dùng phổ biến trong xây dựng, khai thác mỏ và công nghiệp vũ khí - giúp Nobel trở thành người rất giàu có. Đến cuối đời, ông quyết định sử dụng khối tài sản khổng lồ của mình để tài trợ cho các giải thưởng hằng năm nhằm tôn vinh những người mang lại lợi ích lớn cho nhân loại.

Mùa giải Nobel đầu tiên được trao vào năm 1901, tức 5 năm sau khi ông qua đời. Năm 1968, giải thưởng thứ 6 về kinh tế được Ngân hàng Trung ương Thụy Điển lập ra.

Hội đồng xét duyệt mỗi giải thưởng hoạt động hơi khác nhau, nhưng tất cả đều nỗ lực tôn vinh mong muốn của Nobel rằng những người chiến thắng đã mang lại lợi ích lớn cho nhân loại.

Giải Nobel Hòa bình là giải thưởng duy nhất được trao tại Oslo, Na Uy. Các giải thưởng khoa học được trao tại Stockholm. Những người chiến thắng thường phải đợi hàng thập kỷ để công trình của họ được hội đồng giám khảo giải Nobel công nhận, nhằm đảm bảo rằng bất kỳ đột phá nào cũng đã vượt qua thử thách của thời gian.

Giải Nobel Y/Sinh học học mở màn cho mùa giải thường niên, tiếp nối sẽ là giải Vật lý, Hóa học, Văn học, và Hòa bình. Giải Nobel Kinh tế sẽ được trao vào ngày đầu tiên của tuần sau (13/10).

Mỗi giải thưởng trị giá 11 triệu kronor Thụy Điển (gần 1,2 triệu USD), kèm theo huy chương vàng 18 carat và bằng khen. Mỗi hạng mục được trao tối đa cho 3 người.