Một trong những câu chuyện lớn nhất còn bỏ ngỏ của lịch sử loài người là việc tổ tiên chúng ta đã rời khỏi châu Phi như thế nào và vào thời điểm nào. Nỗ lực giải mã câu chuyện bí ẩn này đã đưa các nhà khoa học tới quốc gia Tây Á Georgia, nơi tọa lạc các hóa thạch người cổ xưa nhất từng được biết đến ở châu Âu (một phân loại vẫn còn gây tranh luận nhưng nhìn chung được chấp nhận đối với quốc gia nằm trên lục địa Á–Âu này) tại khu khảo cổ người cổ Dmanisi, nằm ở phía tây nam thủ đô Tbilisi. Các hóa thạch tại đây được xác định có niên đại khoảng 1,8 triệu năm trước, khoảng 200.000 năm sau khi sự xuất hiện của loài Homo erectus, thường được xem là loài người cổ đầu tiên di cư rộng khắp châu Âu và châu Á.
Chính tại địa điểm này, các nhà khảo cổ ban đầu đã phát hiện một tập hợp pha trộn gồm hóa thạch động vật, công cụ đá và, quan trọng nhất, các di cốt người cổ. Tuy nhiên, việc giải mã câu chuyện mà những hiện vật này kể lại đã là công trình nghiên cứu kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Năm 2000, các nhà khoa học đưa ra giả thuyết cho rằng sự khác biệt về kích thước và hình dạng giữa các mẫu vật cho thấy khu vực này từng có sự hiện diện của hai loài người khác nhau, có thể là các dạng cổ xưa của Homo erectus. Những giả thuyết khác lại cho rằng sự đa dạng này là hệ quả của hiện tượng lưỡng hình giới tính, tức sự khác biệt về đặc điểm hình thái giữa con đực và con cái trong cùng một loài.
Để làm rõ vấn đề, các nhà khoa học đến từ ĐH São Paulo (Brazil) và ĐH Bang Ohio (Mỹ) đã tiến hành phân tích diện tích thân răng của các mẫu vật nhằm xác định mối quan hệ tiến hóa của chúng. Nhóm nghiên cứu đã phân tích một mẫu xương hàm trên và 71 mẫu xương hàm dưới, tổng cộng 583 chiếc răng và sử dụng phương pháp phân tích phân biệt tuyến tính (Linear Discriminant Analysis – LDA), một kỹ thuật học máy hỗ trợ phân loại dữ liệu. Kết quả cho thấy lưỡng hình giới tính không đủ để giải thích sự khác biệt giữa các mẫu vật, và nhiều khả năng đã có ít nhất hai loài thuộc chi Homo cùng sinh sống tại địa điểm này. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí PLOS One.
Theo các tác giả của nghiên cứut: “Chúng tôi kết luận rằng sự khác biệt về kích thước thân răng ủng hộ giả thuyết về sự cùng tồn tại của hai đơn vị phân loại riêng biệt tại khu vực Dmanisi, trước đây được đề xuất là Homo georgicus và Homo caucasicus. Đề xuất này có những hàm ý quan trọng đối với quá trình phân tán của chi Homo ra khỏi châu Phi vào đầu kỷ Pleistocene”.
Tuy nhiên, khi một câu hỏi được giải đáp, những câu hỏi mới lại xuất hiện. Điều gây bối rối nhất là một số mẫu vật cho thấy hình thái răng của Homo georgicus có nhiều điểm tương đồng với các loài Australopithecus, nhóm người vượn xuất hiện trước chi Homo. Phát hiện này đặt ra nghi vấn liệu các đợt di cư sớm ra khỏi châu Phi có thể đã diễn ra trước khi H. erectus xuất hiện hay không: “Với các bằng chứng hiện có, hiện chưa thể đánh giá một cách thỏa đáng liệu Homo georgicus và Homo caucasicus tiến hóa từ tổ tiên Homo erectus, hay chúng có nguồn gốc từ các tổ tiên giống Australopithecus. Tuy nhiên, các kịch bản thay thế là điều đáng được khám phá và xem xét khi những hóa thạch Homo thời kỳ sớm mới tiếp tục được phát hiện tại châu Á”.
Nói cách khác, nhiều khả năng câu chuyện quen thuộc về việc Homo erectus phát triển các năng lực nhận thức tiên tiến và khả năng đi bằng hai chân, những yếu tố giúp loài này thích nghi với các môi trường mới, chỉ phản ánh một phần của quá trình con người rời khỏi châu Phi. Các tác giả cho rằng lịch sử tiến hóa của loài người có thể được đánh dấu bởi nhiều đợt phân nhánh tiến hóa, trong đó một loài tách thành hai loài khác nhau, khi các quần thể bị cô lập với nhau trong hàng nghìn hoặc hàng chục nghìn năm và dần phát triển những đặc điểm riêng biệt. Sau cùng, nhóm nghiên cứu kết luận rằng các mô hình hiện nay về sự di cư của loài người cần được cập nhật để phản ánh đầy đủ hơn mức độ phức tạp của quá trình này.
