Nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra nhiều thông điệp trái ngược nhau, khi cuộc chiến đã bước sang tuần thứ 4.
Trước đó, ông Trump yêu cầu các đồng minh đưa tàu chiến đến giúp mở lại eo biển Hormuz. Khi họ từ chối, ông nói không cần giúp đỡ và chê Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) “hèn nhát”. Trước khi yêu cầu Iran phải mở lại eo biển trong vòng 48 giờ, nếu không Mỹ sẽ tấn công các nhà máy điện, ông Trump nói đến lúc nào đó eo biển “tự khắc sẽ mở”.
Sự thay đổi chóng mặt này cho thấy tầm quan trọng sống còn của eo biển và tác động của việc đóng cửa - khiến hàng loạt tàu chở dầu bị mắc kẹt, gây ra khủng hoảng giá năng lượng và đe dọa đẩy kinh tế toàn cầu vào suy thoái.
Tuy nhiên, có thể đã đến thời điểm mà những mâu thuẫn trong phát ngôn của nhà lãnh đạo Mỹ không còn che lấp được hậu quả từ lựa chọn của ông. Ông Trump có thể sẽ thử xem liệu leo thang xung đột có mở ra lối thoát hay chỉ làm trầm trọng thêm những hệ lụy kinh tế và chính trị mà Mỹ đang vất vả kiểm soát.
Trong ngắn hạn, Tổng thống Trump đã tự vạch ra một “lằn ranh đỏ” mới rất lớn, trong khi chưa có dấu hiệu Iran sẽ nhượng bộ trong vấn đề eo biển Hormuz - công cụ chiến lược hàng đầu của Tehran trong cuộc xung đột.
Nếu ông Trump ra lệnh tấn công các nhà máy điện Iran, nhiều khả năng điều này sẽ kích hoạt các đòn trả đũa dữ dội nhất từ Tehran, khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu tiếp tục chao đảo. Nếu ông Trump không hành động và eo biển vẫn đóng, lãnh đạo Iran sẽ khẳng định họ có thể thách thức sức mạnh quân sự Mỹ và Israel, dù yếu thế hơn nhiều.
Tấn công các nhà máy điện có thể gây thêm áp lực lên Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran - lực lượng kiểm soát phần lớn cơ sở hạ tầng dân sự. Nhưng điều đó cũng có thể gây khủng hoảng nhân đạo ở quốc gia vốn đã chịu nhiều thiếu thốn, khi bệnh viện, hệ thống nước và vệ sinh đều cần nguồn điện ổn định.
Ở góc độ rộng hơn, tình thế tiến thoái lưỡng nan mới của Tổng thống Trump đang làm dấy lên lo ngại, rằng ông vẫn chưa có chiến lược hoặc “lối thoát” cho cuộc chiến mà Nhà Trắng phát động mà không tham vấn Quốc hội hay thuyết phục người dân Mỹ về cái giá phải trả.
“Họ không có tầm nhìn, không có kế hoạch, không có chiến lược rút lui. Rõ ràng họ đã không lường trước một số diễn biến, bao gồm việc đóng cửa eo biển Hormuz”, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries nói trên chương trình “State of the Union” của CNN ngày 22/3.
Chỉ toàn lựa chọn tồi
Một bước leo thang nữa chắc chắn sẽ làm trầm trọng thêm phản ứng đối với một cuộc chiến vốn không được ủng hộ trong nước. Dù có thể được coi là chiến thắng chiến lược cho Mỹ và Israel nhờ những thiệt hại gây ra cho Iran sau nhiều tuần tấn công, hai đồng minh đứng trước nguy cơ thất bại về chính trị và kinh tế.
“Tổng thống không đùa. Không giống những người tiền nhiệm, ông giữ vững các lằn ranh đỏ của mình”, Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz khẳng định.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho rằng “đôi khi phải leo thang để hạ nhiệt”. Nhận định này gợi nhớ đến các cuộc chiến như ở Iraq, với khởi đầu nhỏ nhưng kéo dài thành chiến tranh tiêu hao lớn.
Các phát ngôn mang tính leo thang cũng tạo cơ hội chính trị cho phe Dân chủ. Một khảo sát cho thấy gần 60% người Mỹ tin rằng cuộc chiến đang diễn biến tồi tệ.
Dù vậy, phe ủng hộ cho rằng các cuộc không kích đã làm suy yếu mối đe dọa quân sự từ Iran, và các đòn tấn công của Israel vào giới lãnh đạo ở Tehran sẽ sớm phát huy tác dụng.
Một số nhà phân tích cho rằng ông Trump có thể tìm cách phá vỡ sức kháng cự của Iran bằng cách tấn công trung tâm xuất khẩu dầu tại đảo Kharg, hoặc các bệ phóng tên lửa dọc eo biển Hormuz. Tuy nhiên, những chiến dịch như vậy có thể đòi hỏi triển khai bộ binh - một canh bạc còn lớn hơn.
Cho đến nay, chưa có dấu hiệu cho thấy Iran suy yếu. Cuối tuần qua, 1 tên lửa đã đánh trúng tòa nhà ở thành phố Arad của Israel, khiến ít nhất 84 người bị thương. Iran cũng phóng tên lửa tầm trung vào căn cứ Mỹ - Anh trên đảo Diego Garcia thuộc Ấn Độ Dương (không trúng mục tiêu), nhưng quãng bay 4.000km cho thấy nhiều căn cứ và tàu Mỹ có thể nằm trong tầm bắn.
Những dấu hiệu này khiến quyết định của ông Trump càng trở nên hệ trọng. Quân đội Iran cảnh báo sẽ đóng eo biển Hormuz vô thời hạn và tấn công cơ sở năng lượng, viễn thông của Israel và các nước có căn cứ Mỹ. Giá dầu Brent liên tục tăng, gây thêm áp lực cho người tiêu dùng Mỹ.
Các bước đi tiếp theo của Tổng thống Trump sẽ mang tính quyết định. Ông có thể làm như tối hậu thư mà ông đưa ra, khiến chiến tranh lan rộng. Ông cũng có thể tìm kiếm thỏa thuận, nhưng Iran đã trở nên cứng rắn hơn sau chiến tranh.
“Chúng ta đang tiến đến điểm phải quyết định. Và thật không may, Mỹ không có lựa chọn tốt, chỉ có lựa chọn tồi”, chuyên gia Danny Citrinowicz nhận định.
Lựa chọn của Tổng thống Trump có vẻ ngày càng thu hẹp. Ông có thể chọn cách leo thang để giữ uy tín và tìm lối thoát, nhưng điều đó cũng sẽ làm trầm trọng thêm một cuộc chiến vốn khó kiểm soát, dù ông tuyên bố mình đã chiến thắng.
