Long Thành 16 tỷ USD
Dự án Cảng hàng không quốc tế (HKQT) Long Thành được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư từ năm 2015, với tổng vốn hơn 16 tỷ USD. Sân bay được quy hoạch trên diện tích gần 5.000 ha tại Đồng Nai và chia làm 3 giai đoạn.
Giai đoạn 1, từ năm 2021-2026: Xây dựng trên diện tích 1.810 ha, có một đường băng và một nhà ga hành khách, công suất 25 triệu khách/năm, tổng vốn đầu tư là hơn 109.000 tỷ đồng (hơn 4,6 tỷ USD). Cuối năm 2025, sân bay đón chuyến bay thương mại đầu tiên, dự kiến tháng 6 năm nay sẽ chính thức được đưa vào vận hành, khai thác.
Giai đoạn 2, từ 2030-2035: Giai đoạn này sẽ xây dựng thêm đường băng cấu hình song song và nhà ga hành khách thứ 2 để nâng công suất lên 50 triệu khách/năm. Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) được giao làm chủ đầu tư giai đoạn 2.
Giai đoạn 3, từ năm 2035-2045: Thời kỳ này sẽ hoàn thành các hạng mục còn lại để đạt công suất cuối cùng là 100 triệu hành khách/năm và 5 triệu tấn hàng hóa/năm. Khi hoàn thành toàn bộ, sân bay sẽ có 4 đường băng và 4 nhà ga hành khách.
Theo định hướng của Bộ Xây dựng, Long Thành sẽ khai thác song song với Tân Sơn Nhất - TPHCM theo mô hình “cặp cảng quốc tế”. Long Thành dự kiến đảm nhận khoảng 80% chuyến bay quốc tế và 10% chuyến bay nội địa. Tân Sơn Nhất chủ yếu khai thác các đường bay ngắn trong khu vực. Cách phân vai này sẽ được đánh giá, điều chỉnh sau 5 năm khai thác thực tế để phù hợp với nhu cầu và năng lực hạ tầng.
Changi - đầu tư nửa thế kỷ
Theo Airport Technology, nếu tìm một hình mẫu điển hình về sân bay trung chuyển, Changi của Singapore là cái tên thường được nhắc tới.
Dự án sân bay Changi được quyết định xây dựng từ năm 1975 để thay thế sân bay Paya Lebar quá tải. Thay vì xây dựng ồ ạt trong một lần, Singapore chọn cách mở rộng theo từng giai đoạn, bám sát tăng trưởng thị trường.
Từ nhà ga T1 đưa vào khai thác năm 1981, đến T2, T3, T4 và tổ hợp Jewel, Changi liên tục được tái đầu tư. Năm 2025, sân bay này phục vụ gần 70 triệu lượt khách, kết nối hơn 170 thành phố trên toàn cầu và nằm trong nhóm sân bay bận rộn nhất thế giới về lượng ghế cung ứng.
Dự án Changi East với nhà ga T5 đang triển khai được xem là giai đoạn mở rộng lớn nhất, riêng T5 đã có công suất thiết kế khoảng 50 triệu khách/năm.
Nếu tính gộp các dự án đã hoàn thành và các dự án đang triển khai (bao gồm cả T5), tổng giá trị đầu tư sân bay Changi ước tính từ 15-20 tỷ USD.
Thành công của Changi cho thấy một chiến lược nhất quán: Không chỉ xây sân bay mà xây cả một hệ sinh thái dịch vụ, thương mại, du lịch quanh sân bay, biến nơi đây thành điểm đến du lịch chứ không chỉ là điểm trung chuyển.
Suvarnabhumi - cửa ngõ Đông Nam Á
Tại Thái Lan, CNN đánh giá Suvarnabhumi là sân bay quốc tế chính ở Bangkok và là một trong những đầu mối hàng không lớn nhất Đông Nam Á.
Khai trương năm 2006 với chi phí xây dựng ban đầu khoảng 5 tỷ USD, sân bay này liên tục được rót thêm hàng tỷ USD để mở rộng. Trong đó, gói mở rộng lớn trị giá khoảng 4,6 tỷ USD và dự án nhà ga vệ tinh SAT-1 tiêu tốn thêm khoảng 1,1 tỷ USD. Sau khi SAT-1 đi vào hoạt động cuối năm 2023, công suất của Suvarnabhumi đã nâng lên khoảng 60-65 triệu khách/năm.
Theo lộ trình của Tập đoàn Sân bay Thái Lan, mục tiêu dài hạn là đưa công suất sân bay này lên khoảng 150 triệu khách/năm vào năm 2033, cùng hệ thống 4 đường băng. Tính đến nay, tổng số tiền đã và đang được đổ vào sân bay Suvarnabhumi ước tính vượt mốc 10-11 tỷ USD.
Mô hình của Suvarnabhumi cho thấy, để giữ vai trò cửa ngõ hàng không khu vực, đầu tư không phải là một lần, mà là quá trình kéo dài hàng chục năm, song hành với tăng trưởng du lịch và vận tải hàng không.
Mục tiêu 100 triệu khách của Kuala Lumpur
Theo tờ CNA, Sân bay quốc tế Kuala Lumpur được Malaysia quy hoạch từ đầu những năm 1990 trong bối cảnh sân bay Subang cũ quá tải. Thay vì tiếp tục “vá víu” hạ tầng cũ, chính phủ Malaysia quyết định xây dựng một sân bay hoàn toàn mới tại Sepang, cách trung tâm Kuala Lumpur khoảng 50 km, với định hướng trở thành trung tâm hàng không khu vực.
Giai đoạn 1 từ năm 1993-1998, dự án được triển khai trên diện tích khoảng 10.000 ha, với tổng chi phí xây dựng khoảng 3,5 tỷ USD - một con số rất lớn ở thời điểm đó.
Chỉ trong hơn 4 năm, Malaysia đã hoàn thành sân bay với hai đường băng song song, một nhà ga chính và khu vệ tinh, công suất thiết kế 25 triệu hành khách/năm. Sân bay chính thức được khai trương ngày 28/6/1998, trở thành một trong những công trình hạ tầng lớn nhất Đông Nam Á lúc bấy giờ.
Sân bay Kuala Lumpur tiếp tục được mở rộng, nâng công suất lên 35 triệu khách/năm, các giai đoạn tiếp theo hướng tới 45 triệu khách/năm và xa hơn là mốc 100 triệu khách/năm với quy hoạch 4 đường băng và hai tổ hợp nhà ga lớn.
Không chỉ đầu tư cho nhà ga và đường băng, Malaysia còn phát triển cả một tổ hợp dịch vụ xung quanh sân bay - từ khách sạn, trung tâm mua sắm đến khu giải trí - nhằm hình thành mô hình “thành phố sân bay”, tiêu tốn hơn 4,8 tỷ USD.
Điều đáng chú ý là sân bay Kuala Lumpur dàn trải vốn trong đầu tư, sau đó mở rộng dần theo nhu cầu thị trường. Tổng mức đầu tư vì thế tăng lên qua từng giai đoạn, giảm áp lực tài chính tức thời.
Bài toán chi phí
Theo Sohu, sân bay Incheon (Hàn Quốc) có phần lớn diện tích sân bay được lấn biển, giúp giảm áp lực giải phóng mặt bằng so với các dự án xây dựng hoàn toàn trên đất liền. Dự án được triển khai qua nhiều giai đoạn từ năm 1992 đến nay.
Giai đoạn 1 tiêu tốn khoảng 5 tỷ USD, các giai đoạn tiếp theo tiếp tục được đầu tư thêm hàng tỷ USD để xây nhà ga T2, mở rộng khu hàng hóa và bổ sung đường băng. Tổng vốn đầu tư đến nay ước tính khoảng 15-17 tỷ USD. Sau giai đoạn 4, Incheon có 4 đường băng, hai nhà ga lớn và công suất khoảng 106 triệu khách/năm.
Năm 2025, Incheon phục vụ kỷ lục hơn 74,07 triệu lượt khách quốc tế, nằm trong nhóm sân bay bận rộn nhất thế giới. Thành công của Incheon cho thấy vai trò của quy hoạch dài hạn và việc gắn sân bay với chiến lược phát triển trung chuyển, logistics của cả quốc gia.
Nhắc tới các siêu sân bay ở châu Á, tờ Xinhua gọi sân bay Đại Hưng Bắc Kinh của Trung Quốc là “chim phượng hoàng lửa” - là minh chứng cho cách Trung Quốc triển khai các siêu dự án hạ tầng. Bởi sân bay được khởi công cuối năm 2014 và khai trương tháng 9/2019, chỉ sau chưa đầy 5 năm - cho thấy cách Trung Quốc đã hoàn thành một trong những sân bay có nhà ga đơn lớn nhất thế giới, rộng khoảng 700.000 m2 trong thời gian thần tốc.
Riêng phần xây sân bay tiêu tốn khoảng 80 tỷ Nhân dân tệ, tương đương 11,5 tỷ USD. Tuy nhiên, nếu tính cả hệ thống hạ tầng kết nối gồm đường sắt cao tốc, metro và cao tốc đường bộ, tổng mức đầu tư cho toàn bộ dự án lên tới khoảng 400 tỷ Nhân dân tệ, tương đương gần 60 tỷ USD. Sân bay này được quy hoạch tới 7 đường băng và công suất dài hạn hơn 100 triệu khách/năm.
Khác với Incheon lấn biển, Đại Hưng xây dựng trên đất liền, phải thu hồi hàng nghìn ha đất và di dời khoảng 20.000 người, kèm theo một chương trình tái định cư quy mô lớn. Điều này cho thấy chi phí của một sân bay trung chuyển không chỉ nằm ở nhà ga hay đường băng, mà còn ở hạ tầng kết nối và bài toán xã hội đi kèm.
Long Thành đứng ở đâu trong khu vực?
Đặt Long Thành bên cạnh Changi, Suvarnabhumi, Kuala Lumpur, Incheon hay Đại Hưng, có thể thấy con số 16 tỷ USD không phải là ngoại lệ trong "cuộc đua" xây dựng các trung tâm hàng không lớn. Incheon có tổng mức đầu tư xấp xỉ Changi, Suvarnabhumi đã và đang tiêu tốn thậm chí nhiều hơn nếu tính cả quá trình mở rộng kéo dài hàng chục năm. Đại Hưng Bắc Kinh cho thấy một siêu trung tâm trung chuyển có thể vượt xa phạm vi một dự án sân bay đơn thuần.
Bài học từ Changi, Kuala Lumpur, Incheon hay Suvarnabhumi cho thấy, một sân bay trung chuyển thành công không chỉ được đo bằng quy mô hay tổng mức đầu tư, mà bằng khả năng thu hút dòng khách, dòng hàng và tạo ra giá trị gia tăng cho cả nền kinh tế. Đó cũng là những thách thức với sân bay Long Thành.
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết của Bộ Chính trị sáng 25/2, Tổng Bí thư Tô Lâm ví dụ công trình sân bay Long Thành, vốn đầu tư khoảng 16 tỷ USD.
“Thấy công bố con số của mình người ta rất ngại. Quy mô 16 tỷ USD thì kinh khủng. Tôi hỏi đã vượt trội hơn so với Malaysia, Singapore chưa thì không chứng minh được. Tôi hỏi bao lâu thu hồi được 16 tỷ USD trả lại cho Nhà nước thì cũng không trả lời được. Tôi hỏi sân bay Long Thành mỗi năm đóng góp cho tăng trưởng kinh tế quốc gia là bao nhiêu cũng không tính toán được. Thành ra nảy sinh ra lãng phí, tiêu cực, thậm chí thất thoát nếu không có hạch toán”, Tổng Bí thư nói.