Tò he đất nung: Đồ chơi dân gian hơn 500 tuổi được người trẻ "thổi lửa"

Làm sao để sở hữu tò he đất nung hơn 500 tuổi?

Tò he đất nung là một trong những sản phẩm được các nghệ nhân của làng gốm Thanh Hà sản xuất. Nơi đây nằm cách phố cổ Hội An khoảng 3km về phía Tây, thuộc phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng. Được hình thành từ khoảng thế kỷ XVI, tồn tại và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử, làng gốm Thanh Hà trở thành làng nghề truyền thống có hơn 500 tuổi.

Trong đó, món đồ chơi dân gian mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam - tò he đất nung (hay còn gọi là con thổi) - hiện diện như một phần trong tuổi thơ của nhiều thế hệ. Nhìn thành phẩm, tò he có tạo hình đơn giản, là một "cục đất thô" đúng nghĩa. Bởi lẽ, tò he được nặn thủ công từ loại đất sét lấy từ sông Thu Bồn.

Sau đó, người nghệ nhân sẽ nặn bằng tay, tạo hình phần đế và phần thân của 12 con giáp, thêm thắt các chi tiết mắt - mũi - miệng - tai - đuôi... Những con vật vừa thành hình tiếp tục trải qua một ngày phơi nắng và một ngày nung trong lò lửa. Sản phẩm cuối cùng là một con tò he có màu đỏ gạch, cứng cáp, khi thổi phát ra âm thanh líu lo trong trẻo.

Vừa qua, Lương Thành Vinh (quê TP.HCM) - chủ nhân tài khoản Threads @zink_vita đã chia sẻ khoảnh khắc một bà cụ ngồi ở góc đường Trần Phú (Hội An) bày bán hai mẹt tre đựng đầy tò he. Với nỗi trăn trở "có những di sản văn hóa Việt Nam sắp bị lãng quên", bài đăng đã thu hút hơn 250K lượt xem, 21,4K lượt thích cùng hàng trăm bình luận "thổi lửa", hướng sự quan tâm đến món đồ chơi làm từ đất. Nhiều bạn trẻ cho biết sẽ "tậu" một "em" khi đến Hội An để ủng hộ bà cụ, cũng như "kéo dài tuổi thọ" cho tò he.

Trò chuyện cùng Hoa Học Trò Online, Trần Thị Nghi Vân (sinh năm 1998, đang sinh sống tại Đà Nẵng) cho biết thực ra không nhất thiết phải mua tò he khi đến Hội An. Nghi Vân nói tiếp: "Mọi người ghé làng gốm mua vé tham quan là được tặng tò he miễn phí, được đi tham quan các xưởng thủ công, còn có thể tham gia nặn đất sét (có thể mang về hoặc không). Ngoài ra, người ta còn bán nhiều đồ gốm rẻ và đẹp lắm, mình mua được mấy cái chén để pha matcha siêu siêu cưng".

Cùng ý kiến, Thành Vinh cảm thán: "Vô làng gốm Thanh Hà rồi mới biết đồ gốm nước mình đẹp thật sự. Không chỉ câu chuyện văn hoá 500 năm mà mỗi một làng gốm đều mang một nét phong cách riêng. 50 "cá"/vé tham quan bảo tàng gốm + tặng 1 con tò he đất nung nữa".

Giới trẻ "hiến kế" quảng bá tò he

Cùng với sự nâng niu, gìn giữ của các nghệ nhân, nhiều bạn trẻ cùng nhau gửi gắm những ý tưởng góp phần đưa tò he đất nung đến gần hơn với du khách khắp mọi miền đất nước, thậm chí "xuất ngoại". Dựa trên lợi thế đón hàng triệu lượt khách du lịch mỗi năm, làng nghề truyền thống Thanh Hà còn lọt Top 15 trải nghiệm tại Hội An trên chuyên trang du lịch Tripadvisor, mọi người gật gù hài lòng với dịch vụ tặng tò he cho khách ở nơi lưu trú.

Netizen chia sẻ: "Mấy homestay hay khách sạn nếu mua được để tặng khách thì hợp lý luôn. Mình ở khách sạn ở Đà Nẵng được tặng nè, siêu cưng", "Tui đi Hoi An Ikigai cũng được anh chủ tặng nè, dễ thương xỉu luôn",...

Ngoài ra, những bài chia sẻ trải nghiệm từ người nổi tiếng cũng giúp tò he đất nung dễ "chạm" đến giới trẻ. Một netizen hào hứng: "Hôm lâu rồi xem vlog của UPRIZE thấy Wonbi mua tặng anh em, tui đã lưu lại để tuần sau tui đi Đà Nẵng sẽ mua".

Làng gốm "chuyển mình" nhưng vẫn giữ nét riêng

Sau lần ghé thăm và tìm hiểu về làng gốm Thanh Hà, Nguyễn Thị Nghi Vân biết thêm thông tin chính quyền địa phương có tạo điều kiện hết mức cho bà con, tiền bán vé tham quan sẽ được chia lại cho người dân trong làng theo đầu người nhằm hỗ trợ duy trì "lửa nghề". Bên cạnh đó, để đáp ứng nhu cầu thị trường, những nghệ nhân trẻ/trung niên ở làng nghề hay ngoài làng nghề vẫn không ngừng nâng cấp sản phẩm phục vụ người tiêu dùng.

"Thực ra, nhiều người trong làng nghề đã có nâng cấp sản phẩm của họ từ rất lâu rồi. Tò he người ta nặn ra như kiểu tri ân về quá khứ, tuổi thơ của họ chứ không phải vì kế sinh nhai nữa" - Nghi Vân chia sẻ.

Mặt khác, nhiều người ngậm ngùi khi tò he đất nung đang dần bị thay thế bởi những món đồ chơi "muôn màu muôn vẻ". Dưới góc nhìn của một người trẻ, cô bạn Gen Z đồng ý rằng tò he đất nung cần nâng cấp thêm về mặt thẩm mỹ, trang trí họa tiết, tô vẽ bằng màu để thu hút sự chú ý của thế hệ Z, Alpha vốn năng động, sáng tạo.

Nghi Vân phân tích: "Có thể một số ông bà không ở trong làng gốm, hoặc không có xưởng, không biết cách marketing nên vẫn nặn hình dáng họ đã quen tay, nhất là tò he để đi bán rong nên việc "không hợp trend" là chuyện bình thường". Thế nhưng, khi nhìn lại, đây lại là "cầu nối" để giá trị truyền thống được viết tiếp trong tuổi thơ của thế hệ con cháu, để tò he đất nung của làng gốm Thanh Hà sống mãi với thời gian.

Là một người trẻ dành tình yêu đặc biệt cho các giá trị di sản văn hóa, Nghi Vân bày tỏ: "Mình cũng hay đi nặn đồ gốm như kiểu vừa chill vừa ủng hộ vật chất cho làng. Nhưng thực sự là nó mang lại niềm vui cho mình lắm nên mới thu hút mình để quay lại".