Người bệnh là chị Đ.T.X.T (44 tuổi, Hải Phòng). Theo hồ sơ bệnh án, chị bị liệt mặt bên trái từ khi khoảng 2 tuổi. Sau một đợt ốm kéo dài thời thơ ấu, khuôn mặt của chị dần mất vận động một bên. Từ đó, các cơ mặt bên trái gần như bất động, khiến khuôn mặt ngày càng lệch rõ rệt. Khi cười, nói hay thể hiện cảm xúc, khuôn mặt của chị luôn mất cân đối do chỉ một bên cơ mặt hoạt động bình thường.
Tình trạng này kéo dài suốt nhiều năm, ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý và sinh hoạt hằng ngày. Chị T. cho biết bản thân luôn cảm thấy tự ti khi giao tiếp, ngại cười và hạn chế tiếp xúc xã hội.
Năm 25 tuổi, chị từng được các bác sĩ thực hiện bước phẫu thuật đầu tiên là đặt thần kinh xuyên mặt – kỹ thuật giúp dẫn truyền tín hiệu thần kinh từ bên mặt lành sang bên bị liệt, tạo nền tảng cho việc phục hồi vận động. Tuy nhiên, sau ca mổ này, người bệnh không quay lại thực hiện giai đoạn điều trị tiếp theo theo kế hoạch.
“Lúc đó bác sĩ nói phải làm hai lần. Sau khi nối thần kinh xuyên mặt, khoảng 6 tháng sẽ tiếp tục ghép cơ để phục hồi vận động. Nhưng vì sợ đau nên tôi không quay lại. Nhiều năm sau, khuôn mặt càng xệ xuống, ra ngoài tôi rất thiếu tự tin nên quyết định quay lại bệnh viện để phẫu thuật tiếp”, chị T. chia sẻ.
Theo thời gian, các cơ mặt bị liệt lâu ngày bắt đầu teo và mất trương lực, khiến khuôn mặt ngày càng sa trễ, mất cân đối rõ rệt, đặc biệt khi nói chuyện hoặc cười.
Tại Bệnh viện E, sau khi thăm khám và đánh giá toàn diện chức năng thần kinh cũng như cấu trúc cơ mặt, các bác sĩ xác định người bệnh bị liệt dây thần kinh VII bên trái kéo dài nhiều năm. Dây thần kinh VII, còn gọi là dây thần kinh mặt, có vai trò điều khiển các cơ vận động trên khuôn mặt, giúp con người thực hiện các biểu cảm như cười, nói, nhíu mày hay chớp mắt. Khi dây thần kinh này bị tổn thương, các cơ mặt sẽ mất khả năng co giãn, dẫn đến tình trạng méo miệng, lệch mặt hoặc mất biểu cảm.
Theo TS.BS Nguyễn Hồng Nhung - Khoa Răng Hàm Mặt, Bệnh viện E - Phó Chủ nhiệm Bộ môn Phẫu thuật Hàm mặt và Tạo hình - Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội): "Với những trường hợp liệt kéo dài hàng chục năm, cơ mặt thường đã teo hoặc mất chức năng, khiến việc phục hồi trở nên phức tạp hơn. Ngoài yếu tố thẩm mỹ, liệt mặt lâu năm còn có thể gây nhiều rối loạn chức năng như không nhắm kín mắt, khô mắt, viêm giác mạc hoặc khó khăn khi ăn nhai. Tuy nhiên, ở trường hợp của chị T., chức năng ăn nhai vẫn còn tương đối tốt, chủ yếu ảnh hưởng về thẩm mỹ và biểu cảm khuôn mặt".
Sau hội chẩn chuyên môn, các bác sĩ quyết định thực hiện phẫu thuật chuyển cơ thon tự do kết hợp nối thần kinh để tái tạo vận động cơ mặt. Điểm đặc biệt của ca mổ là cơ ghép được kết nối với hai nguồn thần kinh khác nhau.
Nguồn thứ nhất là thần kinh cơ cắn nằm gần vùng tổn thương, giúp cơ ghép sớm nhận tín hiệu thần kinh và bắt đầu co cơ sau phẫu thuật. Nguồn thứ hai là thần kinh xuyên mặt từ phía bên lành – dây thần kinh đã được đặt từ lần phẫu thuật trước đây. Nguồn thần kinh này giúp đồng bộ vận động hai bên khuôn mặt, tạo điều kiện để người bệnh có thể cười tự nhiên hơn.
Các bác sĩ cho biết việc sử dụng đồng thời hai nguồn thần kinh giúp tăng khả năng phục hồi vận động của cơ ghép so với phương pháp chỉ sử dụng một nguồn thần kinh.
Trong ca phẫu thuật, ê-kíp lấy một phần cơ thon ở mặt trong đùi của người bệnh cùng mạch máu và thần kinh nuôi cơ, sau đó chuyển lên vùng mặt bên bị liệt. Dưới kính hiển vi phẫu thuật, các bác sĩ tiến hành nối mạch máu để nuôi dưỡng cơ và nối các dây thần kinh để tạo đường dẫn truyền tín hiệu vận động.
Toàn bộ quá trình ghép cơ và nối thần kinh được thực hiện bằng kỹ thuật vi phẫu với chỉ khâu cực nhỏ. Các bác sĩ phải khâu nối từng bó sợi thần kinh nhằm đảm bảo tín hiệu thần kinh có thể dẫn truyền tốt sau phẫu thuật. Ca mổ kéo dài nhiều giờ liên tục.
Theo bác sĩ Nhung, phẫu thuật chỉ là bước đầu của quá trình phục hồi. Sau ghép cơ, khuôn mặt người bệnh sẽ dần cải thiện độ cân đối và biểu cảm, nhưng để cơ mới hoạt động hiệu quả cần thời gian hồi phục và tập phục hồi chức năng trong thời gian dài.
Các bác sĩ cho biết liệt mặt có thể do nhiều nguyên nhân như nhiễm virus, chấn thương, khối u vùng đầu mặt cổ hoặc rối loạn mạch máu nuôi dây thần kinh số VII. Khi dây thần kinh bị thiếu máu nuôi dưỡng và sưng lên trong ống xương hẹp, quá trình dẫn truyền thần kinh bị gián đoạn khiến các cơ mặt bị liệt.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu một bên mặt hoặc nhắm mắt không kín, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa sớm để được thăm khám và điều trị kịp thời. Nếu được can thiệp đúng thời điểm, nhiều trường hợp có thể phục hồi hoàn toàn chức năng cơ mặt và tránh phải thực hiện những ca phẫu thuật phức tạp sau này.
Trường hợp của chị T. cho thấy ngay cả khi di chứng liệt mặt đã kéo dài hàng chục năm, các kỹ thuật vi phẫu hiện đại vẫn có thể mang lại cơ hội cải thiện chức năng và thẩm mỹ khuôn mặt. Không chỉ thay đổi ngoại hình, điều quan trọng hơn là giúp người bệnh lấy lại sự tự tin trong cuộc sống và giao tiếp hằng ngày – điều đôi khi bắt đầu từ một nụ cười tưởng chừng rất giản dị.
