Trong nội dung "6 tiên phong" mà Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh, trong đó, thanh niên phải tiên phong tiên phong quốc tế hóa bản sắc văn hóa dân tộc và dân tộc hóa tinh hoa văn hóa thế giới.
Chị Mai Thị Trà My - Bí thư Chi đoàn Liên cơ quan xã Giao Ninh, tỉnh Ninh Bình, giải thưởng Lý Tự Trọng năm 2026:
Hiểu sâu, sống sâu và yêu sâu văn hóa dân tộc
Từ thực tiễn tham mưu tổ chức chương trình “Điện ảnh trong mắt trẻ thơ”, tôi thấy việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc trong thế hệ trẻ hôm nay có ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Trẻ em chính là “mầm non” của đất nước, là chủ nhân tương lai, vì vậy những gì các em được tiếp cận, cảm nhận và nuôi dưỡng từ nhỏ sẽ góp phần định hình nhân cách, lối sống và hệ giá trị lâu dài. Những thước phim giàu tính nhân văn, đậm đà bản sắc dân tộc không chỉ mang tính giải trí mà còn là cầu nối giúp các em hiểu hơn về lịch sử, truyền thống, phong tục, tập quán và những giá trị cốt lõi của con người Việt Nam.
Trong bối cảnh hội nhập và bùng nổ thông tin hiện nay, trẻ em có cơ hội tiếp cận với nhiều nền văn hóa khác nhau. Điều đó vừa là cơ hội, nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc giữ gìn bản sắc. Nếu không được định hướng đúng đắn, các em rất dễ bị “hòa tan” mà quên đi cội nguồn. Chính vì vậy, việc đưa văn hóa dân tộc đến gần hơn với trẻ em thông qua những hình thức sáng tạo, sinh động như điện ảnh là một hướng đi hiệu quả, giúp các em tiếp nhận một cách tự nhiên, nhẹ nhàng mà sâu sắc.
Những giá trị văn hóa được gieo trồng từ sớm sẽ dần hình thành trong các em ý thức trân trọng truyền thống, lòng tự hào dân tộc và tinh thần trách nhiệm gìn giữ, phát huy bản sắc Việt Nam. Qua đó, các em sẽ có nền tảng vững chắc để tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại một cách chọn lọc, góp phần xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đúng như định hướng của Đảng và Nhà nước.
Như lời cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh: “Văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất là dân tộc mất”. Câu nói ấy không chỉ là một thông điệp sâu sắc mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi chúng ta, đặc biệt là thế hệ trẻ, trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Việc giáo dục văn hóa cho trẻ em hôm nay chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững của dân tộc trong tương lai.
Cán bộ Đoàn cơ sở muốn góp phần quốc tế hóa nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc thì trước hết không thể chỉ dừng ở vai trò tổ chức phong trào, mà phải trở thành người kiến tạo giá trị. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định văn hóa Việt Nam là kết tinh của những giá trị được bồi đắp qua hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước; đồng thời nhấn mạnh phát triển công nghiệp văn hóa , xây dựng thương hiệu quốc gia và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm, dịch vụ văn hóa mang đậm bản sắc Việt Nam.
Theo tôi, điều đầu tiên cán bộ Đoàn cơ sở cần làm là “giữ gốc”. Muốn đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới, trước hết phải hiểu sâu, sống sâu và yêu sâu văn hóa dân tộc. Khi người cán bộ Đoàn thực sự thấm giá trị của một làn điệu dân ca, một lễ hội, một nghề truyền thống hay một biểu tượng văn hóa , mỗi hoạt động tuyên truyền sẽ không còn khô cứng mà trở thành một lời kể chân thành, có sức lay động. Với thanh thiếu nhi, văn hóa cần được tiếp cận bằng ngôn ngữ gần gũi, sinh động để các em thấy đó là niềm tự hào, không phải là điều xa xôi.
Sáng tạo của cán bộ Đoàn hôm nay là phải biết dùng tư duy của thời đại số để làm sống dậy bản sắc. Không chỉ tuyên truyền theo lối cũ, mà cần mạnh dạn xây dựng video ngắn, podcast, chiến dịch truyền thông đa nền tảng… để đưa di sản đến gần công chúng trẻ.
Quan trọng hơn cả, cán bộ Đoàn cơ sở tiên phong kết nối văn hóa với giáo dục, du lịch, khởi nghiệp và ngoại giao nhân dân; đưa thanh niên trở thành những “đại sứ văn hóa ” tự tin, bản lĩnh và kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ mà thế giới hiểu, trân trọng và muốn lắng nghe. Khi đó, quốc tế hóa văn hóa không còn là khẩu hiệu, mà trở thành sức lan tỏa tự nhiên của một dân tộc có cội nguồn sâu, có bản sắc bền và có khát vọng vươn xa.
Anh Nguyễn Bình Khánh Hải - Bí thư Đoàn trường THPT chuyên Bình Long, phường Bình Long, tỉnh Đồng Nai, giải thưởng Lý Tự Trọng năm 2026:
Lan tỏa giá trị văn hóa từ những thói quen nhỏ
Tôi cho rằng việc tiên phong quốc tế hóa văn hóa Việt Nam không khởi đi từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ những điều rất nhỏ, nhỏ đến mức dễ bị bỏ qua, nhưng lại bền bỉ và có sức chuyển hóa sâu xa.
Trước hết, mỗi học sinh cần hiểu và tự hào về văn hóa dân tộc mình. Khi một em đọc một tác phẩm văn học Việt Nam, tìm hiểu một câu chuyện lịch sử, hay kể lại nét đẹp quê hương bằng một ngôn ngữ khác, thì đó đã là cách lan tỏa văn hóa một cách tự nhiên. Không cần phô trương, không cần cầu kỳ, chính sự hiểu sâu và tình yêu chân thành ấy sẽ tự tìm được con đường để đi xa.
Tiếp đến là cách các em hiện diện trong đời sống hằng ngày. Một lời chào lễ phép, một hành vi văn minh, một thái độ học tập nghiêm túc, những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại chính là “đạo” được biểu hiện ra bên ngoài. Không cần nói nhiều về bản sắc, nhưng qua cách sống, người khác vẫn có thể cảm nhận được tinh thần của con người Việt Nam.
Nhà trường và Đoàn thanh niên, trong vai trò dẫn dắt, cũng không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình lớn, mà có thể khởi đi từ những việc vừa sức như một cuốn sách được giới thiệu bằng hai ngôn ngữ, một video giản dị về văn hóa địa phương, hay một cuộc giao lưu trực tuyến...
Với tư cách là một giáo viên, tôi nghĩ rằng việc cụ thể hóa gửi gắm của Thủ tướng về phát triển văn hóa gắn với Nghị quyết 80 sẽ được bắt đầu trong từng giờ dạy. Tôi sẽ không đặt nặng việc “truyền” mà chú trọng việc “gợi”. Kiến thức không chỉ để nhớ, mà để hiểu; văn hóa không chỉ để học, mà để thấm. Khi người thầy biết lùi lại một bước, tạo không gian để học sinh tự suy nghĩ, tự cảm nhận, thì những giá trị văn hóa sẽ hình thành từ bên trong, bền vững hơn mọi sự áp đặt.
Trong nề nếp hằng ngày, tôi sẽ duy trì những việc nhỏ như đọc một trang sách, chia sẻ một câu chuyện đẹp, hay nhắc các em một hành vi đúng mực. Tôi cũng sẽ bắt đầu từ những việc vừa sức như nhân rộng những góc đọc sách, tạo nhiều buổi sinh hoạt chuyên đề về văn hóa... để hun đúc cho lớp lớp học sinh của mình tình yêu văn hóa Việt, yêu nét đẹp nguồn cội của cha ông ta đã để lại.