Thông tin trên được nêu tại hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế do Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) tổ chức sáng 27/1 tại Hà Nội.
Chia sẻ tại hội nghị, ThS Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, kể từ khi nghị quyết của Quốc hội quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có hiệu lực, việc sử dụng các sản phẩm này đã có dấu hiệu giảm rõ rệt.
Theo báo cáo của Bộ Công an, trước thời điểm ban hành lệnh cấm, mỗi năm cả nước ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trong đó không ít vụ có yếu tố ma túy, buôn lậu, hàng giả, không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, trong năm 2025, số vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý chỉ còn 5 vụ.
Bà Thủy dẫn chứng thêm, tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đây mỗi tháng bệnh viện tiếp nhận khoảng 5–6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm xuống còn khoảng 1–2 ca mỗi tháng. “Đây là tín hiệu rất đáng mừng”, bà Thủy nhấn mạnh.
Phạt tới 10 triệu đồng với người sử dụng và người chứa chấp
Thông tin thêm về các quy định mới, ông Phan Công Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế) cho biết, nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đã bổ sung chế tài cụ thể đối với các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Theo đó, người trực tiếp sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3–5 triệu đồng. Đáng chú ý, không chỉ người sử dụng, mà cả người chứa chấp – tức cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình – cũng bị xử phạt từ 5–10 triệu đồng.
Ngoài phạt tiền, toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường. Thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển nhằm bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi.
Không dừng ở xử phạt hành chính, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép với số lượng lớn còn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm, với mức phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy hành vi.
Buôn bán “ngầm”, quảng cáo trá hình trên không gian mạng
Dù đã có khái niệm pháp lý về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, song theo ông Lê Đình Bình, kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), việc xác định linh kiện, bộ phận cấu thành của các sản phẩm này vẫn còn nhiều vướng mắc khi hàng hóa được nhập khẩu, mua bán rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh.
Trên thực tế, nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà chỉ lén lút giao dịch khi có khách hỏi mua. Trên không gian mạng, hoạt động mua bán được tổ chức kín kẽ thông qua các nhóm kín, sàng lọc người tham gia. Khi giao dịch, các đối tượng sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí dùng tiền ảo để thanh toán; khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa.
“Những thủ đoạn này gây rất nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm”, ông Bình cho biết. Bên cạnh đó, công tác giám định hàng hóa còn tốn nhiều thời gian, chi phí, trong khi kinh phí và trang thiết bị phục vụ cho công tác này vẫn còn hạn chế.
Cần hoàn thiện pháp lý, tăng phối hợp liên ngành
Tham luận của Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tại hội nghị cũng chỉ ra, việc xử phạt quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá đặc chế trên internet, các nền tảng số hiện vẫn là thách thức lớn. Hoạt động quảng cáo thường được ngụy trang dưới hình thức “sản phẩm công nghệ”, “phụ kiện lifestyle” và chưa được kiểm soát đồng bộ trên tất cả nền tảng, trong khi internet có tính xuyên biên giới.
Trước thực trạng này, Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nghiên cứu bổ sung các tên gọi khác nhau của thuốc lá, đồng thời tăng cường quản lý nhà nước trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Bộ Y tế được kiến nghị nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền thành lập một tổ chức kiểm tra liên ngành mang tính thường trực nhằm tham mưu, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng như các loại khí, chất gây nghiện có hại cho sức khỏe con người.
Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, tư vấn, thực thi và xử phạt nghiêm minh. Trong đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành, đầu tư nguồn lực cho kiểm soát thị trường và môi trường mạng, đồng thời đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng nhằm ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận các sản phẩm này.